Cuộc chiến Libya: Kịch bản của 'Đề án Trung Đông Lớn'?

Các cuộc bạo động chính trị dẫn tới hành động đảo chính nhà nước ở một số quốc gia Bắc Phi và Trung Đông, khởi phát mang tính dây chuyền từ “cuộc cách mạng hoa nhài” ở Tunisia vào tháng 11/2010 đang thu hút sự quan tâm của dư luận quốc tế.

Qua xem xét diễn biến cũng như kết cục các cuộc “cách mạng” ở Tunisia, Egypt và hiện nay ở Libya cũng như nhiều nước khác ở khu vực Bắc Phi và Trung Đông, có thể nhận thấy rằng, các cuộc bạo động chính trị đó trước hết xuất phát từ tình trạng khủng hoảng kinh tế, chính trị và xã hội ở các nước đó như nạn thất nghiệp gia tăng, sự bất bình đẳng trong xã hội, khoảng cách quá xa giữa người giàu và người nghèo chưa có dấu hiệu rút ngắn mà ngày một lớn hơn, chính quyền ở các nước đó bảo thủ và trì trệ trong nhiều năm và đã bị một số thế lực bên ngoài, trước hết là ở Mỹ, lợi dụng để kích động nhằm nhanh chóng thay đổi chế độ cầm quyền, tạo cơ hội để thiết lập ảnh hưởng trong thời kỳ “hậu cách mạng”. Theo chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ, kịch bản các cuộc bạo động chính trị đã và đang diễn ra ở nhiều nước Châu Phi và Trung Đông được thực hiện theo cái gọi là “Đề án Trung Đông Lớn” mà Tổng thống Mỹ G.W.Bush đã từng tuyên bố vào năm 2004.

Người biểu tình làm náo loạn Libya

Đề án Trung Đông Lớn của Mỹ

“Đề án Trung Đông Lớn” (“The Greater Middle East”) là một trong những nội dung của chiến lược xây dựng “trật tự thế giới mới” của Mỹ dựa trên cơ sở văn kiện mang tên “Chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ ở Trung Đông: phân tích sau sự kiện 11/9/2001”. Đề án này nhằm thay đổi biên giới của 24 quốc gia, từ Châu Phi, Trung Đông tới Trung Á, làm bàn đạp để Mỹ tiến tới thiết lập quyền kiểm soát đối với toàn bộ lục địa Á-Âu.

“Đề án Trung Đông Lớn” đã từng được nhiều đời Tổng thống Mỹ và giới tinh hoa chính trị ở Washington ấp ủ xây dựng cách đây hơn 30 năm nhằm mục đích trước hết và quan trọng nhất là bảo đảm duy trì nguồn cung cấp dầu mỏ liên tục, thường xuyên cho Mỹ từ khu vực này. Theo dự báo của Bộ Năng lượng Mỹ, đến năm 2025, khoảng 2/3 nhu cầu dầu mỏ của Mỹ được đáp ứng từ khu vực Trung Đông Lớn. Vì thế, không phải ngẫu nhiên mà hiện nay ở Trung Đông Lớn đã tập trung các căn cứ quân sự chủ yếu của Mỹ, trong đó có 10 sân bay quân sự lớn nhất và một số căn cứ hải quân dùng cho lực lượng hải quân tiến công của Mỹ. Hơn 200.000 quân Mỹ đóng quân thường trực ở Afghanistan, Iraq và trên bán đảo Arabia.

Sáng kiến về Trung Đông Lớn đầu tiên do Tổng thống Mỹ Dwight D. Eisenhower đề xuất vào năm 1957 nhằm lấp khoảng trống chiến lược ở khu vực này sau khi thực dân Anh và thực dân Pháp bắt đầu rút lui dần ảnh hưởng của họ tại đây trước phong trào giải phóng dân tộc bùng phát ở nhiều quốc gia trong khu vực này, thông qua các khoản viện trợ quân sự và viện trợ kinh tế, thực chất là thực hiện chế độ thực dân kiểu mới.

Sáng kiến thứ hai của Mỹ về Trung Đông Lớn do Tổng thống Mỹ R. Nixon đề xuất vào những năm 1970 nhằm giao một số chức năng quân sự cho các nước trong khu vực Trung Đông, còn Mỹ chỉ viện trợ công nghệ, vật chất-kỹ thuật và kinh tế, tạo điều kiện để các nước Trung Đông “tự quyết định vận mệnh của mình”, nói cách khác là “Trung Đông hoá” sự hiện diện của Mỹ.

Sáng kiến thứ ba của Mỹ về Trung Đông Lớn do Tổng thống Mỹ J. Cater đề xuất năm 1980 nhằm đối phó với sự can thiệp quân sự của Liên Xô vào Afghanistan, mở đầu giai đoạn Mỹ tranh giành quyết liệt ảnh hưởng với Liên Xô ở khu vực này. Để thực hiện sánh kiến này, Mỹ thành lập “lực lượng phản ứng nhanh” hoặc “lực lượng phản ứng linh hoạt” ở Vùng Vịnh, với sự tham gia của các đồng minh của Mỹ trong NATO ở Châu Âu.

Sáng kiến thứ tư của Mỹ về Trung Đông do Tổng thống Mỹ R. Reagan đề xuất nhằm thiết lập chuỗi các khu vực chiến lược trên khắp thế giới gắn bó với nhau, trong đó Trung Đông Lớn có vị trí hết sức quan trọng. Về sau, tư duy của “Học thuyết R. Reagan” được dùng làm cơ sở để xây dựng “Đề án Trung Đông Lớn” của Mỹ vào cuối những năm 1990.

“Đề án Trung Đông Lớn” như phiên bản hiện nay của Mỹ được một nhóm các nhân vật bảo thủ mới ở Mỹ soạn thảo, trong đó có Henry Kitssinger, cựu cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Mỹ R.Nixon; Richard Perle, cố vấn của Lầu Năm Góc; Douglas Feith, soạn thảo năm 1996, trong đó phác thảo một cách khái quát chiến lược của Mỹ dựa trên cơ sở kết quả các cuộc “cách mạng nhung” làm thay đổi chế độ ở các nước cộng sản Đông Âu trước đây. Đề án này giống với Định ước Helsinki năm 1975 do Mỹ và các đồng minh NATO ký kết để “phổ biến dân chủ”, “bảo đảm quyền con người” và thực hiện các cải cách kinh tế căn bản ở Liên Xô cũng như các nước Đông Âu. Xuất phát kết quả của Định ước Helsinki đã từng đóng vai trò quan trọng trong việc làm tan rã Liên Xô, Mỹ cho rằng việc thực hiện “Đề án Trung Đông Lớn” sẽ góp phần chia rẽ và làm sụp đổ thế giới Arabia của người hồi giáo. “Đề án Trung Đông Lớn” được Mỹ chính thức công bố tại Hội nghị G-8 ở Sea Island (Mỹ) tháng 6/2004.

Sau khi văn kiện này được công bố năm 2004, ở các nước trong khu vực này dấy lên làn sóng phản đối khái niệm "Trung Đông lớn" do Tổng thống Mỹ G.W.Bush đưa ra. Vì thế, về sau Tổng thống Mỹ Barack Obama thay đổi tên gọi của Đề án và gọi là “Đề án Trung Đông Mới”, bao gồm một khu vực có ý nghĩa cực kỳ quan trọng không chỉ đối với chiến lược toàn cầu của Mỹ, mà còn đối với nhiều nước lớn khác như Trung Quốc, Nhật Bản và các nước Châu Âu. Hiện nay, ngoài Mỹ ra, các nước khác như Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản, EU đang tranh giành ảnh hưởng tại đây. Đặc biệt là, ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc ở Trung Đông Lớn khiến Mỹ hết sức lo ngại.

Theo dự báo, các cuộc bạo động chính trị tương tự như ở Bắc Phi và Trung Đông có thể sẽ bùng phát ở Ban Căng, Trung Á và nhiều khu vực khác trên thế giới trong một cuộc cạnh tranh về địa-chính trị kéo dài và gay gắt trong những thập kỷ tớí, liên quan tới cuộc chiến tranh giành giật tài nguyên và năng lượng trên phạm vi toàn cầu.

Ông Z. Brezinski, cố vấn của Tổng thống Mỹ Barack Obama, đã từng dự báo trong những năm 1990 rằng, đó là “Bàn cờ lớn” trong thế kỷ XXI. Còn Tổng thống Mỹ Barack Obama đánh giá những sự kiện ở Châu Phi và Trung Đông hiện nay giống như sự sụp đổ bức tường Berlin năm 1989.

(Theo Bee)