Dị ứng khác với triệu chứng bất dung nạp thực phẩm

[trungthuc]

Một số người thường lầm lẫn triệu chứng của dị ứng và bất dung nạp thực phẩm. Một đàng có liên quan đến hệ miễn dịch, một đàng lại liên quan đến hệ tiêu hóa. Sự lầm lẫn này sẽ dẫn đến chuyên kiêng khem trong ăn uống không cần thiết.


Vì sao lại bị dị ứng?
Dị ứng (allergy) xảy ra khi cơ thể không chấp nhận một loại protein nào đó xâm nhập vào cơ thể do ăn uống, hít thở…

Khi ăn phải loại protein nào mà cơ thể không thích ứng, hệ miễn dịch sẽ tạo ra kháng thể, cho kích hoạt histamine và gây ra dị ứng.

Histamine này có sẵn trong cơ thể, nhưng bị một loại protein khác "giam giữ", nên không làm ăn gì được. Chỉ khi nào hệ miễn dịch ra lệnh, histamine mới được giải thoát và đi hành hạ cơ thể đủ điều.

Triệu chứng do dị ứng thực phẩm có thể nhẹ (bị ngứa, nổi ban đỏ, ói mửa, tiêu chảy,…), cũng có thể nặng hơn như khó thở, sốc phản vệ (anaphylaxis) và có thể tử vong.

Thực phẩm nào gây ra dị ứng?
Có protein là có thể có dị ứng, mà thực phẩm nào lại chẳng ít nhiều có protein như trứng gà, thịt bò, thịt heo, tôm cua cá mực, đậu phộng, đậu nành, bánh mì, lúa mạch, thậm chí bia bọt…đều có tiềm năng gây ra dị ứng.

Có người dị ứng với thực phẩm này, người khác lại không, tại sao lại kỳ như vậy? Điều này ngay cả khoa học cũng bó tay, chưa giải thích ra được.

Chất đạm nào cũng có khả năng gây ra dị ứng, nhưng trong thực tế người ta chỉ bị dị ứng với vài loại thực phẩm như trứng, sữa, cá, đậu phộng, đậu nành, bột mì,…

Dị ứng quả là "thiên biến vạn hóa"
Có người lúc bé bị dị ứng với một loại thực phẩm nào đó, nhưng khi lớn lên lại hết, chẳng hạn trẻ em có thể dị ứng với lòng trắng trứng, sữa bò, hoặc hạt dẻ, bột mì, đậu nành, nhưng khi lớn lên, có em vẫn còn bị, có em lại hết bị dị ứng với trứng, sữa bò, đậu nành.
Ngược lại, cũng có người lúc nhỏ ăn tôm cua nghêu sò ốc hến lại không sao, nhưng lớn lên lại bị dị ứng. Khoảng 1-2% dân số bị dị ứng từ hải sản. Không phải dị ứng với tất cả loại hải sản, mà chỉ một hai loại tôm cá cụ thể như dị ứng với cá thu hoặc tôm hùm gì đó.Một khi đã lớn rồi mà còn bị dị ứng với thứ nào, thì xem như sẽ đeo nó đến hết kiếp.
Nhưng dị ứng với đậu phộng thì dù đã bị hồi nhỏ hay lớn lên mới bị thì hầu như sẽ bị suốt đời.

Chia tay vĩnh viễn với loại thực phẩm gây ra dị ứng
Dị ứng thường rất nhạy bén, dù chỉ ăn một chút, thậm chí chỉ ngửi thôi cũng có thể bị dị ứng. Dị ứng là mắc phải lời nguyền với thực phẩm nào đó. Tốt nhất tuyết đối nên tránh ăn thực phẩm mà mình bị dị ứng. Nếu triệu chứng nặng (khó thở, tụt huyết áp, mạch nhanh…) thì phải đến cấp cứu ở bệnh viện ngay. Không có thuốc chữa dị ứng, chỉ có thuốc làm giảm triệu chứng mà thôi (thuốc kháng histamine như Allegra, Benadryl,..).

Test da, thử máu hoặc suy đoán qua sàng lọc khẩu phần ăn có thể phát hiện ra dị ứng với loại thực phẩm nào đó.

Ở Mỹ và châu Âu có luật yêu cầu ghi trên nhãn để cảnh cáo, nếu thành phần thực phẩm đó có sử dụng nguyên liệu có thể gây dị ứng như: trứng, sữa, đậu phộng, đậu nành,…


Bất dung nạp thực phẩm (food intolerance) là do hệ tiêu hóa gây ra, khác với dị ứng là do hệ miễn dịch.

Bất dung nạp sữa
Một số người, hồi nhỏ uống được sữa, nhưng khi lớn lên, không thể dung nạp sữa. Đó là do enzyme tiêu hóa sữa (lactase) trong ruột bị sụt giảm theo tuổi tác. Thiếu men tiêu hóa sữa, thì vi khuẩn trong ruột phải làm thay. Quá trình này sẽ phát sinh ra khí, gây đầy hơi, tức bụng, tiêu chảy.

Tùy theo hệ tiêu hóa thiếu men lactase nhiều hay ít, mà người đó có thể uống sữa nhiều hay ít mà không sợ bị tiêu chảy.

Nhiều người còn bất dung nạp với nhiều loại thực phẩm khác chứ không chỉ có sữa, chẳng hạn các amin trong phó mát, chất caffeine có trong cà phê, trà, chocolate,.. Có người còn bất dung nạp với salicylates, chất này lại có nhiều trong trái cây họ chanh, như cam, quýt, chanh, quất,…

Bất dung nạp "nhẹ tội" hơn dị ứng
Triệu chứng bất dung nạp lactose của sữa không nghiêm trọng, thường chỉ đau bụng, tiêu chảy một chút là sẽ hết.

Nếu bị bất dung nạp sữa, vẫn có thể ăn sản phẩm có sữa, nhưng nên ăn ít lại. Ít cỡ nào là tùy men tiêu hóa lactose trong ruột còn nhiều hay ít. Ăn thử vài lần, cơ thể sẽ cho bạn biết ăn cỡ nào là vừa.

Nhưng bị dị ứng sữa (nghĩa là hệ miễn dịch phản ứng với protein nào đó có trong sữa) thì triệu chứng sẽ nặng hơn, như nổi ban đó, ngứa ngáy, khó thở. Bị nặng, có thể gây ra tử vong. Bị dị ứng với loại sữa nào, phải tuyệt đối kiêng hẳn loại sữa đó.

Vũ Thế Thành