Trung Quốc cảnh báo không có hòa bình thông qua chiến tranh, Trung Đông bên bờ vực thẳm

[PinaColada]

Các cuộc không kích quy mô lớn do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran đang đẩy Trung Đông vào một trong những thời khắc nguy hiểm nhất trong nhiều thập niên.

Người dân Iran cầm ảnh Đại giáo chủ Ali Khamenei tại quảng trường Enqelab ở Tehran, ngày 1/3/2026. Ảnh CFP

CGTN - Mạng lưới truyền hình quốc tế Trung Quốc trực thuộc China Media Group (CMG) – tập đoàn truyền thông nhà nước do Chính phủ Trung Quốc quản lý vừa đăng bài bình luận cảnh báo Trung Đông đang bên bờ vực thẳm do các hành động quân sự giữa Mỹ-Israel và Iran.

Theo CGTN, khởi đầu là chiến dịch “phòng ngừa” (đòn phủ đầu của Mỹ-Israel) nay đã leo thang thành một cuộc khủng hoảng mang tính lịch sử. Việc Lãnh tụ Tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng đánh dấu một bước ngoặt không chỉ với Iran mà với toàn bộ khu vực.

Việc sát hại một nguyên thủ nắm quyền lực cấp nhà nước trong bối cảnh đối đầu quân sự đang diễn ra là một sự leo thang chưa từng có tiền lệ. Điều này cho thấy sự chuyển dịch từ răn đe quân sự hạn chế sang một dạng xung đột có nguy cơ phá vỡ chính cấu trúc trật tự khu vực. Hệ quả của sự kiện này không thể dự đoán đầy đủ, song lịch sử cho thấy hệ quả đó sẽ sâu rộng, kéo dài và gây bất ổn.

Các vụ nổ tại nhiều thành phố của Iran, bao gồm Tehran và Isfahan, trước đó đã cho thấy quy mô của đợt tấn công ban đầu. Những đòn tập kích tên lửa vào cơ sở quân sự, các hoạt động phòng không và các đợt phản công bằng máy bay không người lái cho thấy đối đầu đang leo thang nhanh chóng. Nhưng cái chết của nhà lãnh đạo cao nhất của Iran đã đẩy cuộc xung đột sang một cấp độ hoàn toàn khác – làm gián đoạn các kênh ra quyết định chính trị quan trọng trong thời chiến, gia tăng nguy cơ leo thang ngoài tầm kiểm soát và đẩy nguy cơ biến một cuộc trao đổi quân sự thành chiến tranh khu vực toàn diện.

Trung Quốc đã bày tỏ quan ngại sâu sắc trước diễn biến này, nhấn mạnh rằng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia phải được tôn trọng, đồng thời kêu gọi chấm dứt ngay lập tức các hoạt động quân sự. Những lời kêu gọi như vậy không chỉ phản ánh lập trường ngoại giao mang tính nguyên tắc, mà còn là đánh giá thực tế về những nguy cơ đang hiện hữu.

Tác động bên trong Iran đặc biệt nghiêm trọng. Với vai trò là nhà lãnh đạo chính trị và tôn giáo cao nhất trong hơn ba thập niên, ông Khamenei là trụ cột trung tâm của hệ thống chính trị Iran. Sự ra đi đột ngột của ông tạo ra bất định ở cấp cao nhất của bộ máy lãnh đạo, đúng vào thời điểm ổn định là điều cấp thiết nhất. Chuyển giao quyền lực vốn luôn nhạy cảm, nhưng chuyển giao trong điều kiện xung đột quân sự đang diễn ra lại mang rủi ro đặc biệt lớn.


Sự bất định này có thể khuyến khích các phản ứng cứng rắn hơn từ nhiều phía. Khi thiếu vắng sự lãnh đạo rõ ràng và thống nhất, cấu trúc chỉ huy có thể bị căng thẳng, và nguy cơ tính toán sai lầm tăng vọt. Các đơn vị quân đội trong tình trạng báo động cao có thể phản ứng nhanh và mạnh hơn trước những mối đe dọa bị nhận định là hiện hữu. Trong môi trường như vậy, chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể châm ngòi cho leo thang lớn.

Khu vực Trung Đông chao đảo
Hệ lụy khu vực cũng đáng báo động không kém. Iran giữ vị trí chiến lược trung tâm tại Trung Đông, với ảnh hưởng lan rộng trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế và an ninh. Bất kỳ sự bất ổn kéo dài nào tại quốc gia này chắc chắn sẽ tác động tới các nước láng giềng, thị trường năng lượng và các tuyến hàng hải quốc tế. Nguy cơ đối đầu lan rộng không còn là giả định mà ngày càng trở nên hiện thực.

Các đòn trả đũa và tình trạng báo động quân sự gia tăng trên khắp khu vực cho thấy xung đột đang mở rộng. Các chiến dịch tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào cơ sở quân sự và hạ tầng chiến lược cho thấy vòng xoáy hành động – phản ứng đang tăng tốc. Mỗi đợt trao đổi hỏa lực mới lại thu hẹp không gian cho ngoại giao, đồng thời gia tăng chi phí nhân đạo và kinh tế.

Tiền lệ mà vụ ám sát này tạo ra cũng gây lo ngại sâu sắc. Việc nhắm mục tiêu vào một nhà lãnh đạo quốc gia làm suy yếu các chuẩn mực lâu nay chi phối quan hệ quốc tế. Tôn trọng chủ quyền vốn là nền tảng của hệ thống quốc tế suốt nhiều thập niên. Khi nguyên tắc đó bị xói mòn, rào cản ngăn leo thang sẽ hạ thấp và việc sử dụng vũ lực dễ được biện minh hơn.

Nếu những hành động như vậy bị “bình thường hóa”, hệ quả sẽ vượt xa Trung Đông. Các khu vực khác có thể chứng kiến những leo thang tương tự khi các quốc gia tin rằng mục tiêu chính trị có thể đạt được thông qua ám sát có chủ đích và áp lực quân sự. Sự xói mòn chuẩn mực này có nguy cơ đẩy hệ thống quốc tế vào một giai đoạn nguy hiểm và bất ổn hơn.

Khía cạnh nhân đạo cũng không thể bị bỏ qua. Thương vong dân sự đã được ghi nhận tại nhiều địa điểm, trong đó có các khu dân cư bị ảnh hưởng bởi không kích. Thiệt hại hạ tầng đe dọa các dịch vụ thiết yếu, và leo thang kéo dài có thể khiến số lượng lớn người dân phải di dời. Xung đột càng kéo dài, đau khổ càng gia tăng.

Nỗ lực giảm căng thẳng cần được tăng cường
Ngoại giao đang đối mặt với thử thách lớn nhất. Đối thoại luôn khó khăn trong thời chiến, nhưng càng trở nên phức tạp khi bạo lực đạt tới mức độ này. Tuy vậy, lựa chọn còn lại – leo thang không kiểm soát – còn nguy hiểm hơn nhiều. Nếu thiếu sự can dự ngoại giao chủ động, khủng hoảng có thể trượt dài thành cuộc đối đầu bao trùm toàn khu vực.

Cộng đồng quốc tế cần nhận thức rõ mức độ nghiêm trọng của thời khắc này. Những lời kêu gọi kiềm chế thôi là chưa đủ. Các bước đi cụ thể nhằm hạ nhiệt phải được triển khai khẩn cấp. Các kênh liên lạc phải được duy trì, và nỗ lực giảm căng thẳng cần được tăng cường.

Những sự kiện trong vài ngày qua cho thấy một cuộc xung đột có thể nhanh chóng vượt khỏi phạm vi ban đầu như thế nào. Điều có thể bắt đầu như một chiến dịch giới hạn nay đã biến thành khủng hoảng với hệ lụy toàn cầu. Thị trường năng lượng, các tuyến thương mại quốc tế và hệ thống tài chính đều dễ bị tổn thương trước gián đoạn. Trong một thế giới liên kết chặt chẽ, hậu quả của xung đột khu vực luôn vượt xa chiến trường.

Mức độ rủi ro chưa bao giờ lớn đến vậy. Trung Đông đang đứng trước ngã rẽ giữa leo thang và kiềm chế. Một con đường dẫn tới chiến tranh rộng lớn và bất ổn kéo dài. Con đường còn lại mở ra đối thoại và khả năng – dù mong manh – về chung sống hòa bình.

Cái chết của ông Khamenei cần được xem như hồi chuông cảnh tỉnh. Khi bạo lực vượt qua một ngưỡng nhất định, việc kiểm soát hệ quả trở nên vô cùng khó khăn. Leo thang có thể bắt đầu bằng tên lửa và không kích, nhưng hiếm khi dừng lại ở đó.

Tên lửa có thể phá hủy các thành phố. Ám sát có thể loại bỏ các nhà lãnh đạo. Nhưng không điều nào trong số đó có thể mang lại hòa bình bền vững. Ổn định không thể áp đặt bằng vũ lực, và lòng tin không thể xây dựng bằng bạo lực. Chỉ có đối thoại bền bỉ và tôn trọng lẫn nhau mới tạo nền tảng cho an ninh lâu dài.

Trong bối cảnh căng thẳng toàn cầu vốn đã ở mức cao, việc tiếp tục trượt sâu vào đối đầu sẽ là bi kịch không chỉ với Trung Đông mà với toàn thế giới. Ngăn chặn kịch bản đó giờ đây phải trở thành ưu tiên cấp bách của mọi thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.

Vietbf @ Sưu tầm