Chiến sự ở Iran đẩy Tổng thống Trump vào thế không lối thoát?

[Cupcake01]

Tổng thống Donald Trump bắt đầu tuần thứ tư của cuộc xung đột với Iran trong bối cảnh khủng hoảng ngày càng có dấu hiệu vượt khỏi khả năng kiểm soát bất chấp lệnh tạm dừng tấn công các nhà máy điện và cơ sở năng lượng của Iran trong 5 ngày.

Iran và Israel vẫn phóng tên lửa qua lại, thậm chí lần đầu tiên Thủ đô Israel oằn mình hứng 7 đợt tên lửa Iran dội xuống suốt từ đêm đến sáng , giá năng lượng toàn cầu vẫn neo cao, Mỹ rơi vào thế cô lập với đồng minh, trong khi việc triển khai thêm binh sĩ đang được xúc tiến, trái với cam kết ban đầu rằng đây chỉ là “chiến dịch ngắn hạn”.

Trong lập trường phòng thủ, ông Trump chỉ trích thành viên NATO là những kẻ “hèn nhát” khi từ chối giúp Mỹ bảo đảm an ninh ở eo biển Hormuz, đồng thời khẳng định chiến dịch vẫn đang đi đúng hướng. Tuy nhiên hôm 20/3, ông Trump tuyên bố cuộc chiến “đã THẮNG về mặt quân sự”, trái ngược với thực tế khi Iran vẫn thể hiện thái độ cứng rắn, siết chặt nguồn cung dầu khí tại Vùng Vịnh và tiếp tục tiến hành nhiều đợt tấn công tên lửa trên diện rộng trong khu vực.

Giới hạn quyền lực của ông Trump

Tổng thống Trump, người từng bước vào Nhà Trắng với lời hứa tránh Mỹ sa lầy khỏi những chiến dịch quân sự "ngu ngốc", nay lại đối mặt với một cuộc xung đột mà ông dường như không kiểm soát được cả diễn biến lẫn thông điệp.

Việc thiếu vắng lộ trình rút lui rõ ràng đang đặt ra rủi ro không nhỏ đối với di sản chính trị của ông, đồng thời có thể ảnh hưởng đến cơ hội của đảng Cộng hòa trong việc giữ vững thế đa số mong manh tại Quốc hội trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

"Ông Trump tự tạo cho mình cái hộp mang tên cuộc chiến Iran và ông ấy không biết làm thế nào để thoát ra khỏi đó. Đó là nguồn gốc gây ra sự thất vọng lớn nhất của ông ấy", ông Aaron David Miller, cựu nhà đàm phán Mỹ về Trung Đông cho biết.

Tuy nhiên, quan chức Nhà Trắng khác bác bỏ đánh giá này, nhấn mạnh nhiều lãnh đạo cấp cao của Iran bị loại bỏ trong chiến dịch ám sát có chủ đích, phần lớn lực lượng hải quân nước này bị đánh chìm và kho tên lửa đạn đạo gần như đã bị phá hủy hoàn toàn. “Đây là một chiến thắng quân sự không thể phủ nhận”, vị quan chức khẳng định.

Trong khi đó, những giới hạn trong quyền lực của Tổng thống Trump trên phương diện ngoại giao, quân sự và chính trị được thể hiện rõ nét trong tuần qua.

Theo Reuters, ông Trump bất ngờ trước phản ứng từ các nước NATO và nhiều đối tác quốc tế khác đối với đề xuất triển khai lực lượng hải quân nhằm bảo đảm an ninh eo biển Hormuz.

Trước nguy cơ bị xem là bị cô lập, một số trợ lý Nhà Trắng cũng khuyến nghị Tổng thống Trump nhanh chóng tìm kiếm một “lối thoát”, đồng thời thiết lập giới hạn rõ ràng cho phạm vi chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu những lập luận này có đủ sức thuyết phục ông Trump hay không.

Theo đánh giá của một số nhà phân tích, sự do dự của đồng minh không chỉ xuất phát từ việc họ không muốn bị cuốn vào cuộc xung đột mà không được tham vấn mà còn phản ánh phản ứng tiêu cực trước cách ông Trump xem nhẹ các liên minh truyền thống của Mỹ kể từ khi trở lại nắm quyền cách đây 14 tháng.

Ngã rẽ quan trọng

Căng thẳng với Israel cũng bắt đầu lộ rõ khi ông Trump khẳng định không được thông báo trước về cuộc tấn công của Israel nhằm vào mỏ khí đốt South Pars của Iran, trong khi Israel lại cho biết chiến dịch này được phối hợp với Washington. Giới phân tích nhận định ở thời điểm hiện tại, ông Trump đang đứng trước ngã rẽ quan trọng nhưng chưa có dấu hiệu rõ ràng nào cho thấy ông sẽ lựa chọn hướng đi nào.

Nhà lãnh đạo Mỹ có thể lựa chọn leo thang bằng cách dồn toàn lực cho chiến dịch quân sự của Mỹ, thậm chí tính đến việc kiểm soát trung tâm dầu mỏ của Iran trên đảo Kharg hoặc triển khai lực lượng dọc bờ biển để truy quét các bệ phóng tên lửa. Tuy nhiên, kịch bản này đi kèm nguy cơ sa lầy trong cam kết quân sự kéo dài, điều mà phần lớn dư luận Mỹ khó chấp nhận.

Một phương án khác là trong bối cảnh hai bên đều chưa sẵn sàng đối thoại, ông Trump có thể tuyên bố chiến thắng và tìm cách rút lui. Nhưng lựa chọn này có thể khiến đồng minh vùng Vịnh bất bình, khi họ phải đối diện với một Iran bị tổn thương nhưng vẫn thù địch - quốc gia vẫn có khả năng theo đuổi chương trình hạt nhân sơ khai và duy trì ảnh hưởng đối với tuyến vận tải hàng hải chiến lược trong khu vực.

Theo Reuters, quân đội Mỹ đã điều thêm hàng nghìn lính thủy đánh bộ và lực lượng hải quân tới Trung Đông, dù Washington chưa đưa ra quyết định về việc triển khai bộ binh trực tiếp vào lãnh thổ Iran.

Diễn biến xung đột cũng cho thấy ảnh hưởng từng rất chắc chắn của ông Trump đối với phong trào Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại (MAGA) đang có dấu hiệu suy giảm, khi ngày càng nhiều tiếng nói có ảnh hưởng công khai phản đối cuộc xung đột. Dù phần lớn cử tri ủng hộ vẫn đứng về phía ông ở thời điểm hiện tại, nhừn nhà phân tích cảnh báo sự ủng hộ này có thể lung lay trong những tuần tới nếu giá nhiên liệu tiếp tục leo thang và quân đội Mỹ bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột.

"Khi tình hình kinh tế diễn biến theo chiều hướng ổn định mọi người sẽ bắt đầu tự hỏi: 'Tại sao tôi lại phải trả giá xăng cao như vậy? ... Tại sao eo biển Hormuz lại quyết định liệu tôi có thể đi nghỉ mát vào tháng tới hay không?'", chiến lược gia đảng Cộng hòa Dave Wilson nói.

Tính toán sai sót

Kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2, chính quyền Mỹ ngày càng thừa nhận rằng cuộc chiến và những hệ lụy của nó lẽ ra cần được tính toán kỹ hơn từ sớm. Tuy vậy, một quan chức khác của Nhà Trắng bác bỏ nhận định này, khẳng định chiến dịch được chuẩn bị chặt chẽ và đủ năng lực ứng phó với mọi kịch bản có thể xảy ra.

Theo các nhà phân tích, sai lầm lớn nhất của ông Trump nằm ở việc đánh giá chưa đúng cách Iran sẽ phản ứng trước một cuộc xung đột mà Tehran xem là mang tính sống còn.

Đáp lại, Iran đã sử dụng lượng tên lửa còn lại cùng với các phi đội máy bay không người lái vũ trang nhằm bù đắp bất lợi quân sự, đồng thời tiến hành các cuộc tấn công vào các quốc gia vùng Vịnh lân cận và gần như phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 sản lượng dầu mỏ toàn cầu.

Tên lửa Iran ngày 21/3 đánh trúng hai khu dân cư miền Nam Israel, phá huỷ nhiều công trình, khiến hàng chục người bị thương gần trung tâm hạt nhân trọng yếu. (Ảnh: Reuters)

Bất chấp việc Tổng thống Trump và đội ngũ cố vấn có dự liệu trước rủi ro hay không, họ vẫn tỏ ra lúng túng trong việc ứng phó hiệu quả với những diễn biến thực tế.

"Họ đã không lường trước được những tình huống bất ngờ có thể xảy ra trong cuộc xung đột với Iran, những tình huống có thể không diễn ra theo kế hoạch mà họ đã vạch ra", ông John Bass, cựu đại sứ Mỹ tại Afghanistan và Thổ Nhĩ Kỳ cho hay.

Khi cuộc chiến kéo dài, ngày càng xuất hiện nhiều dấu hiệu cho thấy sự bất mãn của ông Trump trước việc không thể kiểm soát được dòng thông tin. Trong những ngày gần đây, ông liên tục công kích truyền thông, thậm chí đưa ra những cáo buộc không có bằng chứng về hành vi “phản quốc”, cho rằng các bản tin đang làm suy yếu nỗ lực của cuộc xung đột.

Ông Brett Bruen, cựu cố vấn chính sách đối ngoại dưới thời Tổng thống Barack Obama và hiện là người đứng đầu công ty tư vấn Global Situation tại Washington, nhận định: “Ông ấy đang gặp khó trong việc kiểm soát dòng chảy tin tức như thường lệ, bởi vì ông ấy vẫn chưa thể lý giải rõ vì sao lại đưa nước Mỹ vào cuộc chiến này và điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Ông ấy dường như đã mất đi khả năng truyền đạt thông điệp của mình”.