Theo kế hoạch, ngay khi đặt chân đến TP Hà Giang chiều tối ngày hôm đó, chúng tôi sẽ đi tiếp đến xă Sơn Vỹ, huyện Mèo Vạc, nơi có những đứa trẻ chỉ sống bằng 3.000đ mỗi ngày ở một ngôi trường nội trú.
Những người dân này đang di chuyển đá chặn ngang đường cho xe qua.
Nhưng quăng đường 150km cheo leo phía trước khiến những người bạn Hà Giang nằng nặc yêu cầu chúng tôi phải nghỉ lại thành phố và sẽ "điều" hai lái xe chuyên bám những cung đường rừng núi hiểm trở để thay lái vào sáng hôm sau…
Xa nhất, nghèo nhất
5h sáng. Hai chiến sĩ công an có mặt để làm nhiệm vụ "thay lái" trên đoạn đường 150km phía trước. Chúng tôi chào nhau bằng những cái bắt tay rất chặt trong khi vẫn chưa nh́n rơ mặt nhau bởi sương mù c̣n giăng kín phố núi. Hai xe ô tô chở đầy hàng gồm quần áo, thực phẩm - quà của bạn đọc Báo KH&ĐS chuyển đến trường nội trú Sơn Vĩ - bắt đầu lăn bánh rời khỏi TP Hà Giang.
Tuyến - tên người lái xe mới giương "đôi mục kỉnh" có gọng đen to tướng lên để nh́n đường cho rơ và bảo với tôi rằng, Sơn Vĩ là xă xa nhất của huyện Mèo Vạc, bản thân anh đi vùng cao nhiều nhưng cũng chưa bao giờ đến Sơn Vĩ. Chiếc kính "lăo" và lời "tự thú" chưa từng đến Sơn Vĩ của Tuyến khiến chúng tôi "lấm lét" nh́n nhau, nghĩ đến lư do phải đổi lái.
Nhưng chẳng bao lâu sau đó, chúng tôi đă nhận ra "khả năng đặc biệt" của Tuyến trên con đường nhỏ hẹp, quanh co, khuất nẻo bởi những khúc cua tay áo, đổ dốc ngoằn ngoèo, điển h́nh của những cung đường bám vào sườn núi Tây Bắc với một bên là vách núi dựng đứng, một bên là vực sâu thăm thẳm.
Chúng tôi ngồi trong xe, v́ "lịch sự" nên ai cũng cố lên gân lên cốt để khỏi xiêu vẹo, đổ ngang đổ ngửa vào nhau. Nhưng chỉ được khoảng một phần ba quăng đường, tất cả chùng xuống v́ mỏi mệt, v́ những rung lắc như "lên đồng". Mặc dù đă có lời "tự thú" là chưa từng đến Sơn Vĩ nhưng cái cách Tuyến "đổ" đèo dốc như thuộc từng ḥn đá gồ ghề, lỉa chỉa, ngáng trở hai bên đường khiến chúng tôi không khỏi thán phục.
"Chỉ ăn mèn mén, con đói lắm"
Giữa trưa, chúng tôi đến trung tâm huyện Mèo Vạc. Phó trưởng Công an huyện Mèo Vạc Sùng Mí Và khi biết chúng tôi định vào Sơn Vĩ đă nói rất chân t́nh: "Đường vào Sơn Vĩ khó khăn, vất vả, Mèo Vạc c̣n có nhiều xă nghèo, nếu các anh chị đă mệt th́ có thể chọn một xă gần trung tâm huyện, dễ đi hơn". Chúng tôi nh́n nhau, ḷng đă quyết đến Sơn Vĩ, khó mấy cũng đi.
Vậy là đích thân phó trưởng Công an huyện Mèo Vạc làm hoa tiêu dẫn đường đưa chúng tôi vào Sơn Vĩ. Trên đường đi, nhiều lần chúng tôi phải dừng xe chờ đợi bởi những người dân địa phương đang t́m cách di chuyển đá lăn từ trên núi xuống chặn ngang đường. Những người này cho biết, đá lở, lăn từ trên núi xuống là chuyện hết sức b́nh thường ở đây. Thế nên khi hát về Mèo Vạc, chẳng có bất cứ ǵ ngoài "đặc sản": "... rừng đá trập trùng, đá trước, đá sau".
Chuyển quà của bạn đọc Báo KH&ĐS đến trường dân tộc nội trú Sơn Vĩ.
50km với gần 4h đồng hồ "vật vă" trên xe ô tô, chúng tôi cũng vào được đến Sơn Vĩ. Cảm nhận đầu tiên khi đặt chân xuống trung tâm xă là sự vắng vẻ, quạnh quẽ, nhỏ bé và lụp xụp.
Chúng tôi được đưa đến trường Tiểu học Nội trú Sơn Vĩ. Gọi là trường nhưng thực chất chỉ có hai dăy nhà lợp ngói gồm 6 gian pḥng, nền đất ẩm thấp và tối như hũ nút. Đến 1 gian pḥng nằm ở cuối dăy, trước cửa giăng đầy quần áo học sinh, cô giáo Đặng Thị Lợi, hiệu trưởng trường Tiểu học Nội trú Sơn Vĩ cho biết, cô sống và làm việc ngay tại gian pḥng này. Nó cũng được trưng dụng làm pḥng khách khi cần thiết.
Mặc dù đơn sơ, tồi tàn nhưng đây là điểm trường chính nên cơ sở vật chất được cho là tốt hơn nhiều lần so với những điểm trường khác. Cô Lợi cho biết, c̣n có 42 lớp nằm rải rác ở 19 điểm trường khác nhau. Trong đó, chỉ có 5 điểm đă được xây cấp 4, c̣n lại các em vẫn phải học trong điều kiện nhà tạm. Một số điểm trường tạm như ở Trù Sán, Xéo Hồ, Mé Lầu... chỉ dựng chơ vơ trên nền đất lạnh, tường được tŕnh bằng đất, hoặc vách gỗ, vách tre. Các em thậm chí không có bàn ghế phải ngồi học ngay trên nền đất lạnh.
Trong lúc chúng tôi nói chuyện, cảnh vật hai bên đường với ḍng suối xanh ngắt quanh co chảy qua những vách núi dựng đứng, lướt nhanh bên ngoài cửa kính xe ô tô. Tôi c̣n nghe vang vọng tiếng hát vui nhộn của Hướng - anh bạn "thay lái" trên chiếc xe chở những đồng nghiệp của tôi: "Tôi về thăm Mèo Vạc một chiều đông, huyện xa xôi đứng đầu nơi biên cương, gió lạnh buồn mênh mang núi đá tai mèo, rừng đá trập trùng, đá trước, đá sau, rừng núi đá nuôi bao người khôn lớn, sống trên đá chết nằm trong đá, vẫn anh hùng vượt khó đi lên…".
Mỗi học sinh đến lớp đều hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước nhưng với mức rất thấp. Các học sinh từ lớp 3 trở lên, được hỗ trợ 166.000đ/tháng/cháu. C̣n lớp bé hơn th́ chỉ những học sinh trong diện nghèo mới được 83.000đ/tháng. Theo đó, chi phí ăn ở, sinh hoạt cho mỗi cháu là khoảng 3.000 - 4.000đ/ngày. Số tiền này cơm c̣n chẳng đủ ăn, đừng nói ǵ đến thịt hay cá.
Nhưng những đứa trẻ này vẫn muốn đi học để được ăn cơm, ở nhà làm nhiều mà chỉ có mèn mén (ngô xát nhỏ rồi đem đồ lên) để ăn nên rất đói.
Trên đỉnh Mă Pí Lèng
Những đứa trẻ ở Mă Pí Lèng chỉ mặc độc một chiếc áo mỏng manh, cộc cỡn, thủng lỗ chỗ, không mặc quần hoặc mặc quần thủng đít, chạy le te, ngơ ngác khi thấy xe ô tô qua. Nhiều đứa đứng ở hai bên đường vẫy tay chào khách rất lịch sự. Chúng tôi cũng giơ tay vẫy lại.
Trong tích tắc, cả bọn ùa ra, chạy theo xe. Chúng léo nhéo đ̣i kẹo, xin tiền. Từ xa, có những đứa chạy ra giữa đường, bám quanh đầu xe. Tôi hỏi một đứa lớn nhất trong số đó: "Làm thế này nguy hiểm lắm, con biết không?". Nó lại trả lời tôi một câu chẳng ăn nhập ǵ, kiểu "cho kẹo đi, đừng nhiều lời", nó nói: "Cho kẹo đi, không có kẹo th́ cho tiền đi". Suốt dọc đường đi Mă Pí Lèng, Lũng Cú, những đứa trẻ đứng hai bên đường vẫy tay chào khách nhiều vô kể và chắc chắn cũng có không ít nguy hiểm mà chúng không lường trước được.
Mấy chục cây số đường núi mất thời gian hơn chúng tôi tưởng rất nhiều. Bụng đói meo nhưng bói không ra một hàng quán nào để dừng chân. Thấy vài vách nhà tŕnh tường dựng gần đường, chúng tôi ghé lại hỏi thăm xem có thể mua ǵ ăn cho đỡ đói ḷng. Những người chủ nhà rộng lượng, cười tươi, khệ nệ bưng ra cái nồi nóng hổi "ăn đi, không lấy tiền".
Cả đoàn chúng tôi "mừng như bắt được vàng" x́ xụp ngồi bên nhau, mở vung, chao ôi, lại "mèn mén". Thật là không có ǵ khác ngoài "mèn mén"! Đắng ḷng nghe chủ nhà bảo: "Mèn mén vừa nấu xong, nấu một lần thôi, ăn được mấy ngày”.
( theo BeeNet )
"Chỉ ăn mèn mén, con đói lắm"
