USA Người Mỹ “dịu lại” với Trung Quốc: Khi chiến tranh, thương mại và mạng xã hội cùng xoay chiều dư luận toàn cầu

[Gibbs]

Trong bối cảnh chính trường thế giới đang rung chuyển bởi những cuộc thương chiến nảy lửa và các xung đột địa chính trị trực diện, một làn sóng ngầm đầy bất ngờ đang trỗi dậy ngay trong lòng nước Mỹ. Người ta vẫn thường bảo "Trăm nghe không bằng một thấy", và có vẻ như sau bao năm nhìn Trung Quốc qua lăng kính của những định kiến, người dân xứ sở cờ hoa đang bắt đầu có cái nhìn thiện cảm hơn về đối thủ lớn nhất của mình.
Chỉ mới cách đây vài năm, bóng đen của đại dịch Covid-19 đã kéo theo làn sóng bài Á và tâm lý bài Trung Quốc (Sinophobia) dâng cao đến mức cực đoan. Những tưởng mối quan hệ này đã rơi xuống vực thẳm khi vào năm 2023, số liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy chỉ có vỏn vẹn 14% người Mỹ có cái nhìn tích cực về Trung Quốc. Thế nhưng, "Hết cơn bĩ cực đến hồi thái lai", con số này hiện đã tăng gần gấp đôi, chạm mốc 27%. Đây không chỉ là một con số thống kê khô khan mà là minh chứng cho một sự chuyển biến sâu sắc trong tư duy của công chúng, đặc biệt là ở tầng lớp thanh niên và những người theo đảng Dân chủ.

Dù phần lớn người dân vẫn coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh đáng gờm, nhưng số lượng người gọi quốc gia này là "kẻ thù" đã giảm đi đáng kể. Điều thú vị hơn cả là sự thay đổi thái độ đối với các nhà lãnh đạo. Niềm tin của người Mỹ vào Chủ tịch Tập Cận Bình đã tăng lên 17%, gấp đôi so với năm trước. Ngược lại, sự kỳ vọng vào khả năng chèo lái chính sách đối ngoại của Donald Trump lại đang tụt dốc, hiện chỉ còn 39%, giảm 6 điểm phần trăm. Khi thế giới đứng trước lằn ranh của sự hỗn loạn, lời khẳng định của ông Tập về một trật tự thế giới dựa trên công lý và trách nhiệm dường như đang tìm thấy sự đồng điệu nhất định trong lòng một bộ phận công chúng Mỹ, những người vốn đang mệt mỏi với những chính sách thuế quan khó lường hay các cuộc đối đầu căng thẳng với Iran và Venezuela.
Từ “kẻ thù” thành đối thủ: một bước ngoặt trong nhận thức

Theo một khảo sát mới của Pew Research Center, bức tranh tâm lý người Mỹ đối với Trung Quốc đã thay đổi đáng kể. Nếu như vào năm 2023, chỉ có 14% người Mỹ có cái nhìn tích cực về Trung Quốc, thì hiện nay con số này đã gần như tăng gấp đôi, đạt 27%.

Đây không chỉ là một con số khô khan, mà là dấu hiệu của một chuyển động sâu trong nhận thức xã hội. Trong bối cảnh chính quyền của Tổng thống Donald Trump vừa tiến hành chiến tranh thực sự với các đối thủ, vừa phát động chiến tranh thương mại với cả đồng minh, người dân Mỹ dường như bắt đầu nhìn lại: ai thực sự là “kẻ thù”, ai chỉ là “đối thủ”?

Ít người Mỹ hơn gọi Trung Quốc là kẻ thù so với năm ngoái. Dẫu vậy, đa số vẫn xem Bắc Kinh là đối thủ cạnh tranh lớn nhất. Nhưng giữa “kẻ thù” và “đối thủ” là một khoảng cách rất lớn – không chỉ về ngôn từ, mà còn về chiến lược và tâm lý.

Cổ nhân có câu: "Lấy nhu thắng cương", và Trung Quốc dường như đang áp dụng triệt để chân lý này thông qua sức mạnh mềm. Một thế hệ Gen Z tại Mỹ đang tạo nên cơn sốt mang tên "Chinamaxxing" – một nỗ lực để trở nên "Trung Quốc hơn" thông qua việc học hỏi các thói quen sinh hoạt truyền thống. Không còn là những định kiến cũ kỹ, giới trẻ Mỹ giờ đây hào hứng với việc uống nước ấm, pha trà hoa quả hay tập các bài thể dục dưỡng sinh phương Đông.

Sức hút này còn lan tỏa mạnh mẽ sang lĩnh vực tiêu dùng và giải trí. Chiếc áo khoác Tang của Adidas vừa ra mắt tại Tuần lễ Thời trang Thượng Hải đã lập tức tạo nên một cơn sốt mua sắm toàn cầu. Hay những mô hình đồ chơi Labubu đầy tinh nghịch đã trở thành một đế chế tỷ đô, len lỏi vào từng kệ sách của giới trẻ phương Tây. Đặc biệt, khi nỗi lo về lệnh cấm TikTok dâng cao, hàng trăm nghìn người Mỹ đã tìm đến Xiaohongshu (RedNote) như một vùng đất mới. Đây là lần đầu tiên cư dân mạng hai nước vượt qua "Bức tường lửa" để gặp nhau, cùng chia sẻ những câu chuyện cười và xây dựng một tình bạn xuyên biên giới ảo. Sự giao thoa này cho thấy, dù chính trị có ngăn sông cách núi, thì văn hóa và sự thấu hiểu vẫn có thể tìm thấy lối đi riêng.

Khi niềm tin vào Trump suy giảm, ánh nhìn về Tập Cận Bình lại mềm đi

Một điểm đáng chú ý khác trong khảo sát là sự thay đổi trong cách người Mỹ đánh giá lãnh đạo hai nước.

Tỷ lệ người Mỹ tin rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ “làm điều đúng đắn” trong các vấn đề toàn cầu đã tăng lên 17% – hơn gấp đôi so với năm 2023.

Ngược lại, niềm tin vào khả năng của Tổng thống Donald Trump trong việc đưa ra chính sách đúng đắn về Trung Quốc lại giảm xuống còn 39%, giảm 6 điểm phần trăm so với năm trước.

Điều này phản ánh một thực tế: khi chính sách đối ngoại của Mỹ trở nên khó đoán, với các mức thuế toàn cầu nặng nề và cả chiến tranh với Iran, hình ảnh Trung Quốc – dù vẫn là một chế độ độc đoán – lại được một bộ phận công chúng Mỹ nhìn nhận như một thế lực “ổn định hơn”.

Trong một phát biểu với Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez, ông Tập nói rằng thế giới hiện đang đối mặt với “cuộc đối đầu giữa công lý và quyền lực”, và cách một quốc gia đối xử với luật pháp quốc tế phản ánh giá trị và trách nhiệm của quốc gia đó.

Không ít người Mỹ dường như cũng đồng cảm với quan điểm này.

Thế giới cũng đổi chiều: không chỉ riêng nước Mỹ

Sự thay đổi trong dư luận không chỉ diễn ra tại Mỹ.

Tại Canada, số người có cái nhìn tích cực về Trung Quốc hiện nay đã tăng gần gấp ba so với năm 2021.

Ở Đông Nam Á, một khảo sát gần đây cho thấy đa số sít sao người được hỏi sẽ chọn Trung Quốc thay vì Mỹ nếu buộc phải đứng về một bên.

Điều này cho thấy cán cân quyền lực mềm toàn cầu đang dần dịch chuyển. Nếu trước đây, Mỹ là biểu tượng gần như tuyệt đối của tự do và ảnh hưởng văn hóa, thì nay Trung Quốc đang dần chen chân vào không gian đó – không phải bằng quân sự, mà bằng hình ảnh, sản phẩm và văn hóa.

“Tre già măng mọc” – quyền lực không bao giờ đứng yên, và lịch sử luôn chứng kiến những vòng quay thay ngôi đổi chủ.

“Chinamaxxing” – thế hệ trẻ Mỹ và làn sóng văn hóa mới

Một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự thay đổi này chính là thế hệ trẻ.

Khảo sát cho thấy người Mỹ trẻ tuổi có cái nhìn tích cực hơn nhiều về Trung Quốc so với nhóm trên 50 tuổi. Đồng thời, họ cũng ít tin tưởng vào ông Trump hơn.

Xu hướng này thể hiện rất rõ trên mạng xã hội với trào lưu “Chinamaxxing” – nơi các nhà sáng tạo nội dung phương Tây thử áp dụng những thói quen phổ biến của người Trung Quốc như uống nước nóng, pha trà trái cây, tập thể dục truyền thống… với mong muốn “trở nên giống người Trung Quốc hơn”.

Những sản phẩm văn hóa cũng góp phần không nhỏ:

Áo khoác Tang của Adidas gây sốt toàn cầu sau Tuần lễ Thời trang Thượng Hải
Những búp bê Labubu với nụ cười “ma mị” tạo nên cơn sốt tỷ đô
Ứng dụng Xiaohongshu (RedNote) thu hút hàng trăm nghìn người dùng Mỹ khi TikTok đối mặt nguy cơ bị cấm

Lần đầu tiên, người dùng Mỹ và Trung Quốc – vốn bị ngăn cách bởi “Vạn Lý Tường Lửa” – lại có thể tương tác, chia sẻ, và thậm chí… đùa giỡn cùng nhau trên cùng một nền tảng.

Những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại tạo nên một thay đổi lớn: phá vỡ định kiến.

Từ kỳ thị Covid đến giao thoa văn hóa: một cú xoay trục bất ngờ

Chỉ vài năm trước, trong đại dịch Covid-19, làn sóng bài Á và kỳ thị người gốc Á tại Mỹ tăng vọt. Trung Quốc bị xem như nguồn cơn của khủng hoảng toàn cầu.

Vậy mà hôm nay, chính xã hội đó lại chứng kiến một làn sóng tò mò, thậm chí ngưỡng mộ đối với văn hóa Trung Hoa.

Đây không chỉ là sự thay đổi bề mặt. Dưới lớp vỏ của những meme, những video viral, là một sự dịch chuyển thực sự trong nhận thức công chúng – thứ mà các nhà lãnh đạo hiểu rất rõ: dư luận chính là quyền lực.

Và trong cuộc chơi toàn cầu, quyền lực mềm đôi khi còn mạnh hơn cả tàu sân bay.

CÁI NHÌN TOÀN CẦU VÀ TƯƠNG LAI CỦA SỰ DỊCH CHUYỂN

Không chỉ riêng Mỹ, tâm lý "hướng Đông" này đang trở thành một xu hướng chung của nhiều quốc gia. Tại Canada, tỷ lệ người dân có cái nhìn tích cực về Trung Quốc đã tăng gấp ba lần so với năm 2021. Tại Đông Nam Á, một cuộc khảo sát gần đây cũng cho thấy một đa số suýt sao sẽ chọn Trung Quốc thay vì Mỹ nếu buộc phải đứng về một phía.

Dù có những khác biệt rõ rệt về nhân khẩu học – khi những người trên 50 tuổi vẫn giữ cái nhìn khắt khe thì giới trẻ lại dang rộng vòng tay đón nhận – nhưng rõ ràng, bức tranh quan hệ Mỹ - Trung đang được vẽ lại bằng những gam màu tươi sáng hơn. Trước thềm cuộc gặp gỡ lịch sử giữa ông Trump và ông Tập tại Bắc Kinh vào tháng 5 tới, sự thay đổi trong lòng công chúng này chính là một "quân bài" quan trọng trên bàn cờ chính trị. Những trào lưu mạng xã hội có thể chóng đến chóng đi, nhưng sự dịch chuyển trong tư duy về một cường quốc ổn định và trách nhiệm có thể sẽ để lại dấu ấn dài lâu. Đúng như câu tục ngữ "Nước chảy đá mòn", sự giao lưu bền bỉ và sức hút văn hóa đang dần xóa nhòa những rào cản ngăn cách giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.

Sự thay đổi trong cách người Mỹ nhìn nhận Trung Quốc không có nghĩa là hai quốc gia sẽ trở thành bạn bè. Nhưng nó cho thấy một điều quan trọng: thế giới không còn đơn cực về nhận thức.
“Lòng người như nước, thuyền theo nước mà nổi, cũng theo nước mà chìm.”