Vùng cấm bay

Những ngày này, tin tức liên quan đến chiến sự tại Libya thường nhắc đến khái niệm vùng cấm bay. Vậy, vùng cấm bay là gì?

Vùng cấm bay là gì?

Vùng cấm bay là một khu vực không cho phép các máy bay, hay phương tiện bay có người lái hay không có người lái đi vào khu vực đó, cũng tương tự như một khu vực phi quân sự trên bầu trời.

Ở đó, các phương tiện bay muốn bay vào bên trong vùng cấm bay, hay các phương tiện bay từ mặt đất muốn cất cánh trong khu vực cấm bay đều phải được sự cho phép của lực lượng áp đặt vùng cấm bay.

Lực lượng giám sát vùng cấm bay có quyền bắn hạ tất cả các phương tiện bay nào xâm nhập, hay cất cánh trái phép trong khu vực cấm bay.

Không phận của tất cả các quốc gia có chủ quyền trên thế giới đều được gọi là các vùng cấm bay. Tuy nhiên, khái niệm “vùng cấm bay” xuất hiện rộng rãi trong truyền thông thời gian gần đây lại được hiểu theo nghĩa hoàn toàn ngược lại.

Theo đó, máy bay của nước bị áp đặt vùng cấm bay vi phạm không phận của chính mình. Một khi vùng cấm bay được thực thi tại không phận của quốc gia bị áp đặt, vùng cấm bay không thuộc về quốc gia đó nữa mà thuộc về bên áp đặt vùng cấm bay, việc cất cánh bị bên áp đặt coi là “trái phép”.


Quân nổi dậy Libya không ngừng kêu gọi quốc tế áp đặt vùng cấm bay để hạn chế sức mạnh quân sự của quân đội trung thành với Tổng thống Gaddfi.

Mục đích của vùng cấm bay

Vùng cấm bay được thiết lập nhằm ngăn chặn các cuộc không kích vào một khu vực nào đó cần được bảo vệ, như các khu dân cư, các khu vực nhạy cảm như các nhà máy điện hạt nhân, cơ sở hạ tầng quan trọng của quốc gia hay vùng lãnh thổ được áp đặt vùng cấm bay, ngăn chặn vận chuyển quân và vũ khí bằng đường không đến các khu vực chiến sự, nhằm giảm số người dân bị thiệt mạng bởi các cuộc không kích, cô lập và làm suy yếu lực lượng quân sự nào đó.

Thông thường, vùng cấm bay được thiết lập là sự chuẩn bị bước đầu cho một cuộc can thiệp quân sự vào một quốc gia hay vùng lãnh thổ nào đó.

Thiết lập Vùng cấm bay

Để áp đặt một vùng cấm bay, bên áp đặt vùng cấm bay này phải có lực lượng không quân hùng hậu. Thông thường, bên áp đặt sẽ thực hiện một "cuộc dọn dẹp", mà ở đó, họ sẽ phá hủy các cơ sở quân sự có nhiệm vụ phòng không hoặc các sân bay, nhằm ngăn ngừa máy bay của bên áp đặt cất cánh.

Sau đó, để kiểm soát được không phận, lực lượng áp đặt vùng cấm bay sẽ sử dụng các máy bay chỉ huy và cảnh báo sớm trên không, cùng phi đội máy bay chiến đấu liên tục tuần tra không phận nhằm phát hiện sớm tất cả các phương tiện bay khả nghi đi vào bên trong vùng cấm bay. Khi một đối tượng khả nghi được xác định các máy bay chiến đấu lập tức can thiệp, ngăn chặn từ xa.

Quyền áp đặt vùng cấm bay

Vùng cấm bay chỉ được thiết lập bởi các quốc gia hay tổ chức quốc tế có tiếng nói chính trị và sức mạnh quân sự hàng đầu thế giới như Mỹ, khối quân sự NATO, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc. Từ trước đến nay vùng cấm bay đều được thiết lập bởi Mỹ và NATO.

Hiện tại không có bất kỳ một quy định, hay công ước nào mang tích quốc tế về việc áp đặt vùng cấm bay lên một quốc gia nào đó. Đó chỉ là thỏa thuận giữa một số quốc gia hay tổ chức quốc tế


Vùng cấm bay phía bắc và phía nam Iraq trước khi chế độ của Tổng thống Saddam Husein sụp đổ.

Các vùng cấm bay trong lịch sử

Vùng cấm bay đầu tiên được thiết lập trong chiến tranh vùng Vịnh năm 1991 khi Mỹ, Anh, Pháp cùng với Thổ Nhĩ Kỳ thiết lập 2 vùng cấm bay ở miền Bắc và miền Nam Iraq, để bảo vệ lực lượng nổi dậy người Kurd ở miền Bắc và người Hồi giáo Shiite ở miền Nam nước này, ngăn chặn quân đội chính phủ của ông Saddam Hunssein sử dụng máy bay quân sự.

Sau sự kiện khủng bố tại Mỹ ngày 11/9/2001, quan hệ giữa Mỹ và Iraq tiếp tục căng thẳng. Mỹ cho rằng, chính quyền của ông Saddam Hunssein đã đứng sau bảo trợ cho chủ nghĩa khủng bố tấn công vào nước Mỹ. Tổng thống Bush muốn một cuộc xâm lược Iraq nhằm lật đổ chế độ độc tài Saddam Hunssein.

Do đó, từ đầu năm 2003, được sự giúp đỡ của đồng minh Anh và Pháp, Mỹ tiếp tục thiết lập một vùng cấm bay trên toàn lãnh thổ Iraq, nhằm chuẩn bị cho chiến dịch Tự do Iraq, bắt đầu vào ngày 19/3/2003. Kết quả của vùng cấm bay được lập là quân đội trung thành với ông Saddam Hunssein nhanh chóng bị đánh bại.

Năm 1999, NATO đã áp đặt một vùng cấm bay trên không phận Kosovo, nhằm khởi động một chiến dịch can thiệp quân sự vào Serbia. Tuy nhiên, vùng cấm bay này được áp đặt mà không có sự ủy quyền của Liên Hiệp Quốc. Vùng cấm bay nói trên có thể xem như là vùng cấm bay đặc biệt trong điều kiện chiến tranh.

Theo baodatviet