Có trách nhiệm th́ sẽ được tín nhiệm, đó là lẽ đương nhiên. Trách nhiệm được hiểu rằng khi làm điều ǵ đó, chúng ta biết được những hệ quả của việc chúng ta làm và nhận thức được chính chúng ta đă tạo ra những hệ quả đó.
Tuy nhiên, người ta không chỉ cần biết trách nhiệm, mà c̣n biết chịu trách nhiệm bằng hành vi rơ ràng.
"Tôi không liên quan mà!", câu nói cửa miệng của phần đông công dân Việt. (Ảnh minh họa)
Có nhiều trường hợp, chữ “trách nhiệm” thường được che mờ bằng sự vô ư thức hoặc ngoan cố không thừa nhận trách nhiệm. Trong những trường hợp cần quy trách nhiệm th́ phần lớn trách nhiệm sẽ được đổ cho người nào đó, rồi người nào đó tiếp tục đổ cho người nào đó mà cuối cùng không c̣n ai biết được ai là người chịu trách nhiệm nữa. Cơ bản là mọi người không muốn thừa nhận rằng ḿnh là người chịu trách nhiệm từ chính hành vi của ḿnh.
Ví dụ điển h́nh là rác xả ngoài đường. Dường như khi xả rác ai cũng đều nghĩ là sớm muộn ǵ rác cũng phải biến mất. Ai cũng “tư duy” là sẽ có ai đó nhặt rác và dọn thay cho ḿnh. Đây là kiểu “tư duy” thường gặp v́ mọi người hay ỷ lại công ty vệ sinh công cộng. Ở các nước phát triển, cái kiểu tư duy này không có trong công dân của họ.
Bài học đầu tiên của một công dân Mỹ khi trở thành nhân viên của một công ty, một cơ quan nào đó là bài học về cách đổ rác và phân loại các loại rác.
Tôi hiểu rằng không phải ai sống ở Mỹ cũng có ư thức và trách nhiệm cao, vẫn có những khu phố bẩn thỉu, có người vượt đèn đỏ, say rượu lái xe... Nhưng ư tôi muốn nhấn mạnh cái số người có ư thức và trách nhiệm ở Mỹ chiếm đa số và chính cái đa số này nó mới h́nh thành nên phong cách của xă hội được mệnh danh là văn minh.
Nhưng ở Việt Nam th́ sao? Đúng là thu gom rác là công việc của những người công nhân vệ sinh. Hàng ngày, những người công nhân trong bộ áo quần phản quang xanh lá cây hay cam vẫn cặm cụi thu dọn ngày này qua ngày khác trên đường phố. Nhưng có bao giờ mọi người tự hỏi, ai là người thực sự chịu trách nhiệm về những đống rác bẩn ngoài đường, trên vỉa hè? Ai là người chịu trách nhiệm cho việc giữ ǵn đường phố, các con hẻm, công viên, cống nước sạch khỏi rác và rác?
Chưa hết, t́nh h́nh giao thông ở Việt Nam cũng là một vấn đề mà người ta cũng nói rất nhiều đến hai từ “trách nhiệm”.
Kẹt xe, tai nạn giao thông vẫn thường xuyên xảy ra ở Việt Nam và người dân không c̣n cách nào khác là chấp nhận. Thường người ta đổ lỗi cho những con đường xuống cấp, cho giao thông lộn xộn và nhiều biển báo. Cảnh sát giao thông chịu trách nhiệm điều tiết giao thông. Đường sá hư, xuống cấp, cần được sửa chữa, những công tŕnh xây dựng ngổn ngang trên đường và ngă tư. Nhưng sự thật là trách nhiệm an toàn giao thông nằm trong tay những người đang đi trên đường. Ai là người lái quá nhanh trong điều kiện đường sá quá khó khăn ở Việt Nam? Ai là người bất chấp biển báo đi một chiều? Ai là người chất quá nhiều hàng đến nỗi xe quá tải? Ai là người vẫn lái xe trong khi xe không thắng, không đèn, không xi-nhan, lốp ṃn? Ai là người chui đầu ra hẻm mà không nh́n trước sau?....
Danh hài Xuân Hinh vẫn ca “Nước Lào vẫn giống nước ta/ Cái cửa là để đi ra đi vào…” Ấy vậy mà, nếu ai có cơ hội đến thăm nước bạn Lào láng giềng, có lẽ sẽ rất ngạc nhiên bởi hầu như những người dân ở đây khi tham gia giao thông đều có tinh thần tự giác, trách nhiệm rất cao, giống như nhiều nước phát triển lịch sự, văn minh trên thế giới.
Anh rể tôi thường xuyên qua Lào làm ăn, kể lại rằng, bên Lào dù đường đông, hay đường vắng những phương tiện giao thông luôn chấp hành đúng tín hiệu giao thông. Có những hôm đường đông, tắc nghẽn cả một đoàn xe tải nối dài nhưng không xe nào chen lấn xe nào, không có tiếng c̣i xe inh ỏi của xe sau thúc giục xe trước như vẫn xảy ra thường xuyên ở Việt Nam…Đường vắng không ai qua lại nhưng ngay đến người đi bộ cũng dừng lại khi có đèn đỏ!
Thế mà ở Việt Nam th́ sao? Mọi người thường xuyên đổ lỗi cho chính quyền v́ chất lượng tồi tệ của đường sá cũng như thiếu cảnh sát giao thông để điều tiết và xử phạt mà quên đi rằng chính chúng ta, những người đang lái xe trên đường mới phải chịu trách nhiệm cho an toàn của ḿnh và cho người khác!
Trong một bức tranh xă hội luôn có những nét đậm và nhạt, và cái sự tự so sánh giữa Việt Nam với một đất nước khác cũng là một sự rất tự nhiên, nhưng quan trọng ḿnh học được ǵ, ḿnh nh́n thấy ǵ và ḿnh ǵn giữ được ǵ ở bản sắc của ḿnh v́ mỗi một quốc gia có những nét đẹp riêng.
Không phải là tất cả người dân Việt Nam không có ư thức trách nhiệm, nhưng chúng ta đang đứng ở mức nào?
Đôi lúc tôi ước ao, việc thực hiện ư thức và trách nhiệm ở Việt Nam sẽ được nâng cấp lên. Đa số dân ḿnh sẽ biết xếp hàng, không xả rác, ǵn giữ môi trường, tự điều khiển giao thông, trách nhiệm hơn trong cuộc sống cộng đồng... Chỉ cần cái đa số th́ đă h́nh thành nên một phong cách của một xă hội văn minh hơn. Nếu ai đó nh́n vào bức tranh của xă hội với một lăng kính biết khám phá và cảm nhận được cái hay cái dở của những đường nét trong tranh và cùng bàn bạc chung tay vẽ nên một bức tranh khác đẹp hơn th́ đó là ngụ ư tôi viết bài này. Chứ tôi không viết bài với hàm ư là khoe khoang sự “rành đời” của ḿnh, hay “chê bai”, hoặc nâng "phe" này lên, hạ "phe" khác xuống” v́ có ra “biển lớn” th́ mới thấy ḿnh nhỏ bé cần phải học nhiều để lớn.
Thanh Loan
(TamnhinNet)
Hai tiếng Trách nhiệm giữa đời thường
