Người Giẻ Triêng ở vùng cao huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam quan niệm phụ nữ chưa chồng mà có con sẽ mang lại xui xẻo cho dân làng. V́ thế, lệ làng buộc những cô chửa hoang hoặc “ăn cơm trước kẻng” phải vào rừng sinh con.
Ở nhiều xă miền núi của huyện Phước Sơn như Phước Lộc, Phước Thành… bây giờ, có hàng chục phụ nữ địa phương bị những phu vàng trong và ngoài tỉnh gạ gẫm, đến khi đă “no xôi chán chè” rồi th́ “quất ngựa truy phong”… Các cô phải một ḿnh vượt cạn trong rừng, đối mặt nhiều hiểm nguy, con cái của họ cũng phải lớn lên ở rừng.
Lỡ trao thân cho “vàng tặc”
Theo con đường dốc thẳng đứng, trơn trượt, chúng tôi lên thôn 1A, xă Phước Thành. Thôn 1A nằm vắt vẻo trên núi cao với chỉ vài chục nóc nhà lụp xụp. Ở đó, toàn trẻ con, phụ nữ và người già. Những đôi mắt đen láy, long lanh của đám trẻ đang vui chơi bên sườn núi ngơ ngác ngước nh́n khách lạ.
Đời sống khó khăn, những đứa trẻ sinh trong rừng chịu nhiều thiệt tḥi
Ông Hồ Văn Hùng tiết lộ vợ chồng ông từng là nạn nhân của những hủ tục lạc hậu, bị làng phạt vạ ra rừng dựng lều sinh con. “Tôi và vợ cưới nhau vào ngày Tết, do năm nhuận, ngày Tết năm sau vợ tôi chuẩn bị sinh con th́ bị nhiều người già trong làng cho rằng chúng tôi “ăn cơm trước kẻng” nên buộc phải cúng heo, đuổi ra khỏi làng. “Phép vua thua lệ làng”, vợ chồng tôi đành ngậm ngùi sinh bé gái đầu (năm nay đă học lớp 12) ở ngoài rừng. Năm đó vợ chồng tôi phải mất 2 con heo để cúng làng” - ông Hùng kể.
Chúng tôi hỏi thăm rồi t́m đến nhà chị Hồ Thị K., 33 tuổi, một nạn nhân của “vàng tặc”. Sau một lúc e dè, chị K. bắt đầu kể về cuộc t́nh cay đắng của ḿnh khi lỡ trao thân cho một gă sở khanh.
Sinh ra trong gia đ́nh nghèo có đông anh em, K. không hề được học hành, mới lớn đă theo chân cha mẹ lên rẫy. Tuy cuộc sống vất vả, K. càng lớn càng xinh đẹp. Năm 2000, chị gặp và đem ḷng yêu thương H., một phu vàng đến từ Nam Định. Kết quả của mối t́nh đầu vụng dại là một sinh linh hoài thai trong bụng chị K. Chị phải một ḿnh ra b́a rừng dựng lều sinh con. Trở về, hai người chung sống với nhau như vợ chồng được một thời gian. H. dùng lời đường mật khuyên chị mượn tiền của bố mẹ để mua sắm máy móc, thiết bị khai thác vàng. Không lâu sau đó, trong một lần khai thác, H. trúng đậm và âm thầm ôm tiền chuồn về quê, bỏ mặc chị K. cùng đứa con trai thơ dại nơi bản nghèo...
Cách nhà chị K. không xa là nhà của 4 mẹ con chị Hồ Thị S. nằm bên trục đường cái gần trụ sở UBND xă Phước Thành. 32 tuổi, 3 đứa con là kết quả của những mối t́nh ngang trái, sớm nở tối tàn. Cuộc sống vất vả đă khiến khuôn mặt chị già hơn hẳn, thân h́nh của những đứa trẻ cũng gầy g̣, ốm yếu.
Cô gái trẻ người Giẻ Triêng lớn lên giữa núi rừng, những lần theo anh trai đi cơng hàng vào băi vàng kiếm tiền, chị đă lọt vào mắt của một phu vàng người Quảng Ngăi. Chị mang thai và đối diện với sự hà khắc của gia đ́nh và dân làng. 16 tuổi, đứa con trai đầu ḷng chào đời ngoài rừng trong sự thiếu thốn và giá rét. Cơm với rau rừng, bữa no bữa đói, chị S. âm thầm nuôi con một ḿnh. Phải gần 1 năm sau, chị mới được bồng con về làng, đối mặt với ánh mắt kỳ thị, ghẻ lạnh của những người xung quanh.
Ngỡ rằng hạnh phúc sẽ đến với chị, 2 người chuẩn bị đám cưới để được ở bên nhau th́ người phu vàng tử nạn trong một vụ sập hầm. Ngày đưa thi thể người chồng sắp cưới về quê, chị S. như sụp đổ, tương lai của chị nhuốm màu tăm tối, không lối thoát. Nghèo đói, để có tiền nuôi con, chị S. tiếp tục vào một băi vàng nằm giữa rừng sâu làm thuê. Và định mệnh trái ngang, oan nghiệt cứ không buông tha phận má hồng, chị lại yêu thương và có thai với một phu vàng xứ Bắc. Năm 2001 và 2003, chị hạ sinh liền một trai, một gái. Không thoát được hủ tục hà khắc của dân địa phương, những đứa trẻ con chị tiếp tục cất tiếng khóc chào đời bên b́a rừng. Sau một thời gian chung sống, người chồng hờ kia lẳng lặng bỏ về quê cùng với lời hứa sẽ quay lại nhưng chẳng biết ngày nào. Chị một ḿnh chăm sóc con và sống cảnh vọng phu với hy vọng mong manh...
Nạn nhân của những hủ tục
Rời Phước Thành trong cơn mưa chiều hiu hắt giữa chốn rừng núi hoang vu, lạnh ngắt, mang theo những câu chuyện buồn nơi xứ vàng khiến ḷng buồn cô liêu, chúng tôi len lỏi theo con đường dốc dựng đứng, đá lởm chởm đi vào địa phận xă Phước Lộc, nơi nghèo nhất của huyện Phước Sơn. Ông Hồ Văn Hùng, Chủ tịch UBND xă Phước Lộc, cho biết trong xă cũng có 3 trường hợp “ăn cơm trước kẻng”, lỡ trao thân cho những thanh niên từ địa phương khác đến làm đường, làm vàng…, hiện đang chuẩn bị làm lễ dâng làng để vào rừng sinh con.
Ông Hùng lư giải: Theo lệ làng, ai chửa hoang hoặc có bầu trước khi cưới chồng th́ bị làng phạt vạ. Ngoài việc cúng con heo, c̣n buộc phải rời khỏi làng, vào núi tự dựng lều ở một ḿnh mà đẻ con. Trước khi vào rừng, gia đ́nh phải thông báo cho già làng biết để ấn định ngày mổ heo cúng làng, c̣n người phụ nữ vào rừng và không được quay về làng. Sinh con ngoài 3 tháng 10 ngày th́ cúng 1 con heo để được về lại làng, ai không có tiền mua heo th́ phải lặng lẽ ra ngoài rừng kiếm sống. Thủ tục cúng heo cũng rất rườm rà. Heo cúng phải là heo đen hoặc heo rừng và phải được mua từ làng khác. Máu heo được đựng vào một cái máng rồi được mang đi văi lên từng nóc nhà trong làng để tạ tội...
Theo ông Hùng, phạt người “ăn cơm trước kẻng” là tục lệ có từ lâu đời của người Giẻ Triêng tại vùng cao Phước Sơn. Thời trước, sự nghiêm khắc của tập tục mang tính giáo dục, răn đe cao. Chỉ cần nhắc đến là không cô gái nào dám sai lầm. Nhưng rồi, những năm cuối thập niên 80 của thế kỷ trước đến nay, “cơn lốc vàng” cuốn hàng ngàn thanh niên trai trẻ, tứ chiếng giang hồ theo về đây đă mang cả thói hư tật xấu, ma túy, mại dâm ầm ào nối gót, biến vùng núi heo hút này trở nên phức tạp. Những phụ nữ mang thai, những đứa con nheo nhóc được sinh ra ở b́a rừng làm cho đời sống người dân nghèo lại hoàn nghèo.
Ông Hồ Văn Hùng cho biết thêm xă Phước Lộc trước nay cách biệt với bên ngoài nên đời sống người dân hết sức khó khăn. Toàn xă có 6 thôn, dân số chưa đầy 1.000 người, trong đó 98% là hộ nghèo. Đến nay, xă vẫn chưa có điện, điện thoại di động cũng mới chỉ sử dụng cách đây chưa đầy 1 năm v́ không có sóng. Tŕnh độ dân trí thấp, người dân vẫn tin vào những điều tâm linh và c̣n lưu giữ những hủ tục lạc hậu. “Người dân ở đây mỗi khi đau ốm chỉ gọi thầy cúng chứ không uống thuốc. Năm vừa rồi, ông Hồ Văn Thể bị đau, người nhà gọi thầy về cúng, ban đầu cúng chiếc đũa, đến cúng gà, không hết th́ cúng heo, cuối cùng cúng con trâu th́ ông Thể lăn ra chết” - ông Hùng kể.
Ngoài ra, người dân thường quan niệm chết là hết, khi có người chết th́ chỉ đào hố chôn chứ không có đặt vào ḥm như những nơi khác. “Mấy năm nay, mỗi lần trong xă có người chết, cán bộ xă phải xuống tận nơi tổ chức mai táng. Người Giẻ Triêng không cho đóng ḥm ở trong nhà, khi chết, người ta buộc vào chiếc vơng, cử 2 người khiêng ra chỗ chôn cất, có khi ruồi bu đầy xác, hôi thối không chịu nổi. Những người khiêng thi thể người chết thường phải ở trong rừng 10 ngày mới dám trở về làng, khi trở về phải băng rừng để đi chứ không dám đi con đường cũ v́ sợ ma” - ông Hùng nói.
Ông Vơ Văn Ba, Phó Pḥng Lao động - Thương binh và Xă hội huyện Phước Sơn, cho biết nhiều năm nay, huyện thường xuyên giao cho các khối đoàn thể, chính quyền các xă đẩy mạnh công tác tuyên truyền, khuyên người dân bỏ các hủ tục lạc hậu. Tuy nhiên, do các xă vùng cao tŕnh độ dân trí c̣n thấp nên việc tuyên truyền vẫn c̣n gặp nhiều khó khăn.
Bài và ảnh: QUANG VINH
NLĐ
Buộc vào rừng sinh con v́ 'ăn cơm trước kẻng'
