EU Thành trì MAGA tại châu Âu bị sụp đổ

[Gibbs]

Hungary đổi triều sau 16 năm: một đêm bầu cử làm rung chuyển cả châu Âu

Budapest đêm 12 Tháng Tư 2026 không còn là một thủ đô bình thường của Trung Âu, mà giống như một ngã ba lịch sử, nơi một thời đại khép lại và một thời đại khác bắt đầu hé cửa. Sau 16 năm cầm quyền liên tục, Thủ tướng Viktor Orbán đã chấp nhận thất bại trước Péter Magyar, lãnh đạo đảng đối lập Tisza. Kết quả này đánh dấu lần đầu tiên kể từ năm 2010 Hungary có thay đổi chính phủ, đồng thời tạo ra một dư chấn chính trị lan xa khỏi biên giới nước này, chạm tới Brussels, Moscow, Washington, và toàn bộ mạng lưới dân túy cánh hữu từng xem Orbán là biểu tượng chiến thắng.

Có những thất bại chỉ là mất ghế, nhưng cũng có những thất bại mang ý nghĩa như một cuộc đổi chế độ trong cảm nhận xã hội. Nhiều người Hungary đã mô tả cảm giác ấy bằng thứ ngôn ngữ rất mạnh. Nhà văn, thi sĩ András Petöcz nói cảm giác đêm đó khiến ông nhớ lại Budapest vào thời điểm chế độ cộng sản Liên Xô sụp đổ. Cái so sánh ấy nghe qua tưởng như quá lời, nhưng lại phản ánh đúng bầu không khí của một xã hội đã bị nén quá lâu, đến mức khi cánh cửa thay đổi bật mở, người ta thấy như vừa bước ra khỏi một hành lang chật hẹp kéo dài hơn một thập niên rưỡi. Reuters và AP đều ghi nhận đây là một chiến thắng có tầm vóc lịch sử, với Tisza giành ưu thế áp đảo, còn Orbán gọi kết quả là “đau đớn nhưng rõ ràng.”
Sau 16 năm ngự trị trên đỉnh cao quyền lực với tư thế là một trong những chính khách kiên định nhất của chủ nghĩa dân túy tại châu Âu, "pháo đài" của Thủ tướng Viktor Orbán và đảng Fidesz cuối cùng đã rung chuyển dữ dội. Cuộc bầu cử Quốc hội Hungary năm 2026 không chỉ là một sự kiện chính trị; nó là một cơn đại hồng thủy đã cuốn phăng niềm tin sắt đá về một sự thống trị vĩnh cửu, minh chứng cho chân lý: "Tức nước thì vỡ bờ".

Một đồng minh của ông Trump thất thủ: cú đánh nặng vào trục dân túy quốc tế

Viktor Orbán từ lâu không chỉ là một chính khách Hungary. Ông là một biểu tượng đối với nhiều lực lượng bảo thủ dân túy trên thế giới, đặc biệt là trong quỹ đạo chính trị thân ông Donald Trump. Nhiều năm qua, Orbán xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo “phi tự do” nhưng hiệu quả, luôn nhân danh chủ quyền quốc gia để đối đầu với Liên minh châu Âu, truyền thông độc lập, các tổ chức dân sự, giới học thuật cấp tiến, phong trào LGBTQ và cả các tiêu chuẩn dân chủ phương Tây. Chính vì thế, thất bại của Orbán không còn là một biến cố nội bộ, mà là một cú lùi đáng kể của mô hình chính trị từng được nhiều nhân vật cánh hữu quốc tế ngưỡng mộ.

Điều trớ trêu là trong giai đoạn nước rút, chính Orbán lại phải dựa nhiều vào sự hậu thuẫn từ bên ngoài. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã sang Budapest công khai ủng hộ Orbán trước bầu cử, còn Tổng thống Donald Trump thì phát đi thông điệp kêu gọi cử tri Hungary đi bỏ phiếu cho nhà lãnh đạo này. Nhưng chính chỗ đó lại bộc lộ một nghịch lý khó giấu: một chính trị gia đi lên bằng khẩu hiệu chủ nghĩa dân tộc và chủ quyền, rốt cuộc lại cần đến tiếng nói từ các cường quốc bên ngoài để kêu gọi lá phiếu cho mình. “Treo đầu dê bán thịt chó” thì dân có thể bị lừa một dạo, chứ không thể bị lừa mãi. Sự can dự công khai ấy rốt cuộc đã không cứu được Orbán.

Dưới thời Orbán, chính trị là một chuỗi những trận chiến không hồi kết với những "kẻ thù" tự tạo: từ các tổ chức phi chính phủ, trường đại học tự do, tỷ phú George Soros đến cộng đồng LGBTQ+. Khi những mục tiêu cũ dần cạn kiệt, ông quay sang công kích nước láng giềng Ukraine với những áp phích gây sợ hãi khắp Budapest. Tuy nhiên, "Cái kim trong bọc có ngày lòi ra", người dân không thể ăn những tấm áp phích để sống. Trong khi chính phủ mải mê săn đuổi những "con rồng" giả tưởng, thì nền kinh tế trì trệ, hệ thống y tế xuống cấp và nạn tham nhũng tràn lan đã trở thành những vết thương rỉ máu. Péter Magyar chỉ cần một động tác đơn giản: chỉ vào thực tại và nói lên sự thật mà Fidesz luôn tìm cách che giấu sau bức màn "bảo vệ giá trị gia đình".

Một trong những bài học đắt giá nhất từ thất bại này chính là sự mâu thuẫn trong chiến lược "quốc tế hóa chủ nghĩa dân tộc". Suốt nhiều năm, ông Orbán tự xây dựng hình ảnh như một hiệp sĩ bảo vệ chủ quyền Hungary trước "mối đe dọa" từ Liên minh châu Âu (EU) và tư tưởng tự do. Thế nhưng, trong cơn bĩ cực, ông lại bám víu vào những "ngoại viện" từ Mỹ và Nga. Việc Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đích thân đến Budapest để hỗ trợ, hay những dòng trạng thái ủng hộ nhiệt thành của Donald Trump trên Truth Social rằng Orbán là một "người chiến thắng thực thụ" đã phản tác dụng. "Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng", cử tri Hungary cảm thấy nực cười khi một chính khách luôn miệng hô hào chủ quyền lại kêu gọi người dân bỏ phiếu theo sự chỉ đạo của các cường quốc nước ngoài. Chuyên gia Ivan Krastev đã mỉa mai đầy cay đắng: "Sự mỉa mai là ở chỗ, nếu ông ấy thất bại, ông ấy đã thất bại như một kẻ toàn cầu hóa".
Cử tri Hungary đã nói bằng một tỷ lệ đi bầu kỷ lục

Một trong những chi tiết quan trọng nhất của cuộc bầu cử 2026 chính là mức độ huy động cử tri. Reuters, AP và nhiều nguồn lớn đều ghi nhận tỷ lệ đi bầu ở mức khoảng 80%, cao nhất trong thời kỳ hậu cộng sản của Hungary. Đây không chỉ là một con số thống kê đẹp mắt. Nó cho thấy xã hội Hungary bước vào cuộc bỏ phiếu này với tâm thế coi đây là một cuộc quyết định vận mệnh, chứ không phải một cuộc bầu cử thường kỳ. Khi dân đi bầu đông đến mức phá kỷ lục, đó thường là tín hiệu cho thấy tâm lý “được ăn cả, ngã về không” đang chiếm lĩnh quảng trường chính trị.

Trước đó, ngay trong ngày bỏ phiếu, các dấu hiệu đã cho thấy điều bất thường. Reuters dẫn dữ liệu và bối cảnh từ các cuộc thăm dò, trong đó đảng Tisza đã dẫn trước, nhưng ngay cả những người ủng hộ cũng không dám tin chiến thắng sẽ thật sự đến. Lý do là hệ thống chính trị và bầu cử ở Hungary nhiều năm qua bị đánh giá là nghiêng hẳn về phía Fidesz, với hiện tượng chia lại khu vực bầu cử, ưu thế truyền thông thân chính phủ và cả một bộ máy quyền lực đã ăn sâu bám rễ. Thành ra khi kết quả cuối cùng ngã hẳn sang phía đối lập, cảm giác của không ít người là họ vừa chứng kiến điều từng bị xem là gần như không thể xảy ra.

Tisza thắng không chỉ vì nói hay, mà vì Orbán hết phép

Péter Magyar và đảng Tisza thắng lớn, nhưng sẽ là thiếu sót nếu chỉ giải thích bằng tài vận động hay sự mới mẻ của một gương mặt chính trị. Phần sâu hơn của câu chuyện nằm ở chỗ mô hình cầm quyền của Orbán đã đi tới ngõ cụt. Trong nhiều năm, Fidesz cai trị bằng chiến lược tạo ra kẻ thù liên tục: khi thì Brussels, khi thì George Soros, khi thì các đại học tự do, khi thì NGO, khi thì cộng đồng LGBTQ, khi thì Ukraine. Chủ nghĩa dân túy luôn cần một con rồng để chém, vì nếu không có hiểm họa, người ta sẽ quay lại hỏi những câu hỏi rất thực tế: kinh tế ra sao, bệnh viện thế nào, giáo dục thế nào, lương sống nổi không, thanh niên có tương lai không. Và chính ở chỗ đó, Orbán dần hụt hơi.

Chiến dịch của Orbán năm nay tiếp tục xoáy mạnh vào đối ngoại, chiến tranh Ukraine, quan hệ quốc tế và luận điệu “an toàn hay hỗn loạn.” Nhưng khi đời sống trong nước trì trệ, lạm phát và mức sống khiến dân bức bối, hệ thống y tế không còn là niềm tự hào, thì các khẩu hiệu về hiểm họa từ bên ngoài bắt đầu mất công hiệu. Reuters ghi nhận rằng cử tri, đặc biệt là lớp trẻ, quan tâm nhiều hơn tới tiền lương, y tế, đời sống và tham nhũng, thay vì những lời cảnh báo mơ hồ về nguy cơ từ bên ngoài. Nói cách khác, Orbán muốn kéo cử tri nhìn lên bầu trời, còn Magyar chỉ cần chỉ tay xuống mặt đất. “Bụng đói thì đầu gối phải bò” – dân trước sau vẫn phải sống bằng thực tế thường nhật.

Câu chuyện về Péter Magyar ly kỳ như một cuốn tiểu thuyết. Từng là một "hạt giống đỏ" trong hàng ngũ Fidesz, từng dán ảnh Orbán lên tường phòng ngủ thời niên thiếu, Magyar hiểu rõ từng chân tơ kẽ tóc của bộ máy quyền lực này. Bước ngoặt xảy ra vào đầu năm 2024 sau bê bối ân xá cho kẻ che đậy lạm dụng trẻ em – một cú tát vào khẩu hiệu "bảo vệ giá trị Cơ đốc giáo" của chính phủ. Magyar đã dũng cảm bước ra khỏi bóng tối, cáo buộc những gia đình thân cận với Orbán đang "sở hữu một nửa đất nước". Với phong thái trẻ trung, lịch lãm và bản lĩnh của một người am hiểu hệ thống, ông đã biến Đảng Tisza (tên một con sông lớn tại Hungary) thành một cơn lũ quét sạch sự bảo thủ. "Tre già măng mọc", ở tuổi 45, Magyar mang đến một luồng sinh khí mới mà thế hệ trẻ Hungary đã khao khát từ lâu.

Péter Magyar: từ người của hệ thống thành người đánh sập hệ thống

Điều làm nên kịch tính đặc biệt của cuộc lật đổ này là nhân vật chính lại không phải một nhà đối lập cổ điển. Péter Magyar từng là người của hệ thống Orbán. Ông xuất thân từ một gia đình khá giả ở Budapest, có thân tộc là luật sư, thẩm phán, và cả cựu Tổng thống Ferenc Mádl. Khi còn trẻ, ông từng treo hình Viktor Orbán trong phòng ngủ, bởi khi ấy Orbán còn là biểu tượng tự do chống cộng, người từng đòi quân Liên Xô rút khỏi Hungary. Chính vì thế, hành trình của Magyar mang nhiều chất bi kịch lẫn biểu tượng: một người từng ngưỡng mộ Orbán nay trở thành người kết thúc 16 năm cầm quyền của ông.

Magyar mới chỉ hai năm trước còn là thành viên Fidesz. Ông từng kết hôn với Judit Varga, một gương mặt đang lên của Fidesz và sau đó là Bộ trưởng Tư pháp. Hai người từng sống nhiều năm ở Brussels; Magyar làm ngoại giao, còn Varga làm việc trong không gian chính trị châu Âu trước khi trở về Budapest. Biến cố bẻ gãy trục đời chính trị của cả phe cầm quyền là vụ ân xá gây chấn động đầu năm 2024: Tổng thống khi đó là Katalin Novák đã ân xá cho một cựu quan chức bị kết tội che đậy hành vi lạm dụng trẻ vị thành niên tại một cơ sở nuôi trẻ. Vụ việc này đục thủng hình ảnh mà Fidesz luôn cố công xây dựng: chính quyền bảo vệ giá trị gia đình, bảo vệ trẻ em, bảo vệ luân lý Cơ Đốc. Khi lớp sơn đạo đức bong ra, người dân nhìn thấy bên dưới là sự đạo đức giả.

Chính trong khoảnh khắc đó, Magyar xuất hiện như một mũi khoan phá vỡ bức tường im lặng. Trong cuộc phỏng vấn video gây tiếng vang với Partizan hồi Tháng Hai 2024, ông cáo buộc những nhân vật chóp bu của Orbán “núp sau váy phụ nữ” trong vụ ân xá và tố rằng chỉ “vài gia đình sở hữu nửa đất nước.” Cuộc phỏng vấn ấy được xem gần 3 triệu lượt tại một quốc gia chưa tới 10 triệu dân, tức là sức chấn động gần như lan khắp xã hội. Cuối năm 2024 ông gia nhập Tisza, rồi nhanh chóng trở thành lãnh đạo. Tới cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu tháng 6/2024, Tisza bất ngờ giành gần 30% phiếu ở Hungary, báo hiệu rằng đối lập cuối cùng đã có một gương mặt đủ sức biến sự bất mãn của dân thành một phong trào có khả năng chiến thắng.

Tisza là gì, và vì sao con sông ấy thành cơn lũ?

“Tisza” vừa là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Hungary mang nghĩa “tôn trọng và tự do,” vừa là tên một con sông lớn của đất nước này. Trong thực tế chính trị, cái tên ấy trở thành ẩn dụ hoàn hảo cho làn sóng dâng lên quét qua Hungary. Tisza không thắng chỉ vì có chương trình hay, mà vì nó trở thành chỗ dồn tụ của đủ mọi tầng lớp đã chán Orbán: từ cử tri bảo thủ không còn tin Fidesz, đến giới trung lưu thành thị, giới trẻ, tầng lớp tự do, và cả những người cánh tả chấp nhận dằn lòng bỏ phiếu cho một người không hẳn là “phe mình” chỉ để kết thúc kỷ nguyên Orbán.

Các nhà phân tích Reuters cùng AP phản ánh bằng dữ liệu rộng hơn, đều chỉ ra một thực tế giống nhau: lá phiếu cho Magyar phần lớn là lá phiếu chống Orbán. Nhưng không vì vậy mà giá trị chiến thắng bị giảm đi. Trong chính trị, rất nhiều bước ngoặt lịch sử khởi đầu từ một sự phủ định mạnh mẽ, trước khi trở thành một chương trình kiến thiết. Người Hungary đã chấp nhận “không để cái hoàn hảo giết chết cái đủ tốt.” Nói theo cách dân gian: qua được con đò đã, rồi mới tính chuyện sang sông bằng lối nào.

Vì sao giới trẻ và cử tri thành thị quay lưng với Orbán?

Một trong những tín hiệu quan trọng nhất của cuộc bầu cử lần này là sự rạn nứt rõ rệt trong nền tảng ủng hộ của Fidesz, đặc biệt ở lớp cử tri trẻ. Reuters ghi nhận Fidesz chỉ còn 8% ủng hộ trong nhóm 18 đến 29 tuổi ở bối cảnh ăn mừng hậu bầu cử tại Budapest. Con số này không chỉ là một thất bại truyền thông. Nó phản ánh sự già nua về mặt chính trị của một mô hình từng rất giỏi khơi dậy nỗi sợ, nhưng ngày càng kém sức hấp dẫn với một thế hệ lớn lên trong không gian số, quen với tiếp cận đa chiều, và bực bội với tham nhũng, trì trệ, cùng hình ảnh một đất nước bị kéo lùi khỏi dòng chính châu Âu.

Magyar đã làm điều mà những đối thủ trước của Orbán không làm được: xây quan hệ trực tiếp với cử tri ngoài vòng vây truyền thông thân chính phủ. Ông đi nhiều thị trấn, thành phố, tiếp xúc trực tiếp, ở lại hàng giờ sau các cuộc nói chuyện để gặp dân địa phương. Ông tập trung cứng vào kinh tế nội địa, tham nhũng, dịch vụ công, thay vì để mình bị cuốn hoàn toàn vào những trận chiến biểu tượng mà Orbán luôn muốn dựng lên. Một bên rao giảng hiểm họa, bên kia nói về cuộc sống. Cuối cùng cử tri chọn người nói chuyện cơm áo.

Orbán thua ngay trên thứ vũ khí từng làm nên quyền lực của ông

Orbán nhiều năm nay rất thành thạo trong việc dùng “bộ máy quyền lực” để dập đối thủ: kiểm soát truyền thông, dựng chiến dịch bôi nhọ, gắn cho đối phương cái nhãn nguy hiểm, phản quốc, thân chiến tranh, thân Brussels, hay xa rời giá trị truyền thống. Năm 2022, ông từng làm chùn bước ứng viên Péter Márki-Zay bằng cách dựng nên hình ảnh một mối đe dọa với hòa bình khi chiến tranh Ukraine bùng nổ. Nhưng lần này, chiến thuật cũ không còn dễ thi triển với Péter Magyar, bởi Magyar quá hiểu cơ chế vận hành của Fidesz. Reuters dẫn phân tích cho rằng ông biết cách “ra đòn phủ đầu,” chặn trước khi đòn bôi nhọ kịp rơi xuống.

Một ví dụ điển hình là khi Magyar công khai nói trước rằng Fidesz có thể tung ra video bí mật quay ông trong khoảnh khắc riêng tư với bạn gái cũ để tống tiền chính trị. Ông không tránh né, mà đối diện thẳng: tôi là đàn ông 45 tuổi, tôi có đời sống riêng với bạn tình trưởng thành, nếu có gì thì cứ tung ra. Chính cách “bẻ bài trước” ấy khiến vũ khí kompromat mất phần lớn tác dụng. Đó là chỗ mà người ta thấy một cựu người trong cuộc đã quay lại dùng kiến thức nội bộ để vô hiệu hóa chính hệ thống cũ.

Giữ im lặng đúng chỗ: nghệ thuật né bãi mìn của Péter Magyar

Nếu nhìn kỹ, một trong những lý do khiến Magyar sống sót và thắng lớn là ông rất kỷ luật trong thông điệp. Orbán muốn kéo ông vào các bãi mìn văn hóa như LGBTQ, Ukraine, đối đầu Đông - Tây, di dân và những biểu tượng khiến xã hội bị phân cực. Nhưng Magyar đã né phần lớn những cái bẫy ấy. Khi Orbán cấm tuần hành Budapest Pride năm ngoái, Magyar không để mình bị đóng khung như một chính khách tự do kiểu Brussels. Ông ra tuyên bố rất tiết chế, tránh sa vào ngôn ngữ mà Fidesz có thể dùng để đóng dấu ông là “địch thủ của giá trị truyền thống.” Trên hồ sơ Ukraine, ông cũng cực kỳ thận trọng, gần như im lặng trong chiến dịch, để không cho Fidesz cơ hội dựng ông thành “người của chiến tranh” hay “tay sai châu Âu.”

Sự im lặng ấy khiến có người hồ nghi, nhưng nhiều nhà quan sát châu Âu hiểu đây là chiến thuật. Theo đánh giá được Reuters thuật lại, Brussels hiểu rằng Magyar chỉ đang từ chối cho Fidesz những lối tấn công quen thuộc. Điều quan trọng hơn là phần lớn giới quan sát đều cho rằng Magyar không phải Orbán phiên bản khác. Ông không ở trong khuôn dân túy quốc gia chủ nghĩa kiểu cũ, mà là một gói hỗn hợp hơn: bảo thủ ở vài điểm, nhưng thực dụng và thân châu Âu hơn rất nhiều.

Bài học lớn cho những ai muốn đánh bại dân túy: đừng chờ một vị thánh

Điểm rất đáng chú ý là không phải mọi cử tri tự do hay cánh tả ở Hungary đều yêu mến Péter Magyar. Nhiều người vẫn dè chừng ông vì ông xuất thân từ Fidesz, vẫn có gốc bảo thủ rõ nét, và hoàn toàn không phải hình mẫu cấp tiến thuần túy. Nhưng cuối cùng, một bộ phận rất lớn trong số họ vẫn dồn phiếu cho ông, bởi họ hiểu rằng trong hoàn cảnh Hungary hiện nay, đây là lựa chọn có tính khả thi nhất để hạ Orbán. Đó là bài học mà phe đối lập ở nhiều nước có lẽ phải đọc thật kỹ: chính trị không phải lúc nào cũng là cuộc hẹn hò với người trong mộng; nhiều khi là quyết định chọn người có thể thắng để chấm dứt một trật tự đã mục ruỗng.

Nói cho cùng, người Hungary lần này đã không để “cái hoàn hảo trở thành kẻ thù của cái tốt.” Họ gạt bớt những do dự về lý tưởng để nắm lấy cơ hội lịch sử. Chính điều ấy đã giúp một liên minh cử tri cực rộng hình thành, kéo từ cánh hữu bảo thủ bất mãn sang tận các nhóm tự do và cánh tả. Lá phiếu cho Magyar, vì vậy, vừa là lá phiếu cho hy vọng, vừa là lá phiếu trừng phạt.

Quan hệ với EU, Nga và Ukraine rồi sẽ đổi hướng ra sao?

Chiến thắng của Tisza mở ra khả năng Hungary xoay trục mạnh về phía châu Âu. Dưới thời Orbán, Budapest thường xuyên va chạm với Brussels vì các vấn đề pháp quyền, truyền thông, tư pháp, và những bước lùi dân chủ. Ủy ban châu Âu hiện vẫn đóng băng khoảng 18 tỷ euro quỹ dành cho Hungary do lo ngại nước này thoái lui dân chủ dưới thời Orbán. Số tiền này tương đương khoảng 10% sản lượng kinh tế quốc gia, và việc bị giữ lại đã đào sâu thêm tình trạng khó khăn của kinh tế Hungary. Nếu Magyar tái lập lòng tin với EU, đây có thể là nguồn lực rất lớn để cứu nền kinh tế và tái thiết các dịch vụ công.

Về địa chính trị, thất bại của Orbán cũng là tin xấu cho Moscow. Trong nhiều năm, Orbán là một trong những tiếng nói khó chịu nhất với nỗ lực thống nhất của EU trong hồ sơ Ukraine, đồng thời duy trì quan hệ gần gũi với Nga và tiếp tục phụ thuộc năng lượng Nga. Reuters, AP và các nguồn khác đều xem thất bại này là cú suy yếu đáng kể đối với mạng lưới ảnh hưởng thân Nga trong lòng châu Âu. Dĩ nhiên, không có nghĩa Hungary dưới thời Magyar sẽ trở thành một chính phủ “diều hâu” tuyệt đối, nhưng gần như chắc chắn Budapest sẽ bớt là một vật cản cố ý trong nhiều hồ sơ chung của châu Âu.

Nhưng thắng bầu cử chưa phải thắng cả chế độ

Dẫu chiến thắng rất lớn, thử thách phía trước của Péter Magyar còn nặng hơn đêm ăn mừng. Fidesz không chỉ là một đảng chính trị, mà là cả một hệ sinh thái quyền lực đan cài vào truyền thông, kinh doanh, hành chính, luật pháp và tư pháp. Việc “gỡ” mô hình Orbán, như chính Magyar thừa nhận trong chiến dịch, sẽ phải diễn ra “từng bước, từng viên gạch một.” Một đa số lớn trong quốc hội là điều kiện cần, nhưng không đủ để ngay lập tức thay đổi tất cả những gì đã được cài đặt suốt 16 năm. “Phá nhà dễ, xây nhà khó”; thắng được trận này mới chỉ là mở cửa vào công trường.

Ngay trong phát biểu chiến thắng, Magyar cũng đã gửi thông điệp vừa hân hoan vừa dè chừng. Ông nói với người ủng hộ rằng họ đã “thay thế chế độ Orbán,” đã “giải phóng Hungary,” đã “giành lại đất nước.” Nhưng ông cũng kêu gọi Orbán đóng vai “người giữ nhà” trong giai đoạn chuyển tiếp và đừng cản trở công việc của chính phủ mới. Câu nói ấy cho thấy ông hiểu rất rõ rằng ở Hungary hiện nay, đổi người đứng đầu không có nghĩa là guồng máy cũ tự động tan biến.

Kết cuộc của một thời đại, mở màn cho một phép thử mới

Hungary đã cho châu Âu và cả thế giới một bài học đắt giá. Không có mô hình quyền lực nào là bất khả chiến bại, kể cả khi nó được chống lưng bởi bộ máy truyền thông, hệ thống bầu cử nghiêng lệch, mạng lưới lợi ích ăn sâu, và sự ủng hộ công khai từ những đồng minh quyền lực ở nước ngoài. Viktor Orbán từng khiến nhiều người tin rằng ông là thứ định mệnh chính trị của Hungary, rằng chủ nghĩa dân túy quốc gia có thể kéo dài mãi bằng cách dựng hết kẻ thù này đến bóng ma khác. Nhưng cuối cùng, dân vẫn hỏi về cơm áo, công lý và tương lai con cái họ. Khi những câu hỏi đó dồn lại đủ lâu, mọi tường thành rồi cũng nứt.

Mặc dù chiến thắng là vang dội, nhưng con đường trước mắt của Đảng Tisza và ông Magyar vẫn đầy rẫy chông gai. Hệ thống chính trị bị Fidesz bóp méo, truyền thông bị thao túng và những khoản ngân sách khổng lồ bị đóng băng từ EU là những bài toán khó cần lời giải. Tuy nhiên, lòng dân đã quyết, ý trời đã định. Người dân Hungary đã chấp nhận chọn một "điều tốt" thay vì mưu cầu một "điều hoàn hảo" để chấm dứt kỷ nguyên độc đoán. Như chuyên gia Péter Krekó nhận định, đây là một "cú xoắn cốt truyện" ngoạn mục của lịch sử: Hungary từ hình mẫu của chủ nghĩa phi tự do đang chuyển mình trở thành ngọn hải đăng cho sự thay đổi dân chủ. Chiến dịch "từng bước một, từng viên gạch một" của Magyar để tháo dỡ hệ thống cũ có thể mất thời gian, nhưng với niềm tin của hàng triệu người dân bên bờ sông Danube, một bình minh mới đã thực sự bắt đầu.

Đối với phe thân ông Trump trên thế giới, đây là một thất bại biểu tượng rất đau. Đối với châu Âu, đây là một tia hy vọng lớn. Còn đối với chính người Hungary, đây mới chỉ là khởi đầu. Đêm ăn mừng bên bờ Danube có thể rực rỡ như lễ hội, nhưng ngày mai sẽ là ngày của sổ sách, ngân sách, thể chế, và những cuộc đọ sức âm thầm trong lòng bộ máy. Thành hay bại của Péter Magyar rồi sẽ không được quyết định bởi những khẩu hiệu hô vang trong đêm chiến thắng, mà bởi khả năng biến một liên minh chống Orbán thành một chính quyền biết trị quốc. Song ít nhất, sau 16 năm, Hungary đã chứng minh một điều: lịch sử không ngủ quên mãi. “Sông có khúc, người có lúc,” thời thế xoay vần, và Budapest vừa sang một khúc quanh lớn.