USA Bàn Cờ Vây Trung Đông: Khi Những Con Sóng Hormuz Thử Thách Bản Lĩnh Donald Trump

[Gibbs]

Tổng thống Donald Trump, với phong cách thực dụng đặc trưng, vẫn để ngỏ khả năng cho một cuộc gặp trực tiếp lần thứ hai. "Còn nước còn tát", các quan chức dưới quyền ông đang ráo riết thảo luận về một kịch bản gặp mặt mới trước khi lệnh ngừng bắn hết hiệu lực vào ngày 21/4 tới. Geneva, Vienna hay Istanbul lại một lần nữa được đưa lên bàn cân làm địa điểm cho những cuộc "đấu trí" đầy cam go.

Đàm phán marathon không có đột phá – nhưng chưa phải hồi kết
Sau hơn 21 giờ đàm phán căng thẳng tại Islamabad – một cuộc thương lượng được ví như “đi trên dây giữa vực sâu chiến tranh và bờ vực hòa bình” – Mỹ và Iran vẫn chưa thể đạt được bất kỳ đột phá nào mang tính quyết định. Thế nhưng, theo các quan chức Mỹ và khu vực, cánh cửa ngoại giao vẫn chưa khép lại. Những cuộc thương lượng marathon ấy, dù chưa mang lại kết quả, vẫn chỉ là một chương trong cuốn sách dài của cuộc đối đầu Mỹ - Iran kéo dài suốt nhiều thập kỷ.

Tổng thống Donald Trump vẫn để ngỏ khả năng nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp nếu ông tin rằng Tehran sẵn sàng chấp nhận các điều kiện của Washington. Nội bộ chính quyền Mỹ hiện đang thảo luận về một vòng đàm phán trực tiếp thứ hai, có thể diễn ra trước khi lệnh ngừng bắn hết hạn vào ngày 21/4. Tuy nhiên, tất cả vẫn chỉ dừng ở mức “dự kiến”, khi khoảng cách giữa hai bên còn quá lớn.

Trung tâm của mọi mâu thuẫn vẫn là bóng ma hạt nhân. Phía Mỹ đưa ra những điều kiện thép: Iran phải chấm dứt hoàn toàn việc làm giàu uranium, tháo dỡ các cơ sở hạt nhân trọng yếu và giao nộp hơn 400 kg uranium làm giàu ở cấp độ cao đang được chôn giấu dưới lòng đất. Đây là những "lằn ranh đỏ" mà chính quyền Trump-Vance kiên quyết không lùi bước.

Thế cờ giằng co: mỗi bên một toan tính
Trong khi Mỹ cho rằng Iran đang suy yếu sau nhiều tuần chiến sự và nên chấp nhận các điều kiện, thì Tehran lại tin rằng họ đang nắm lợi thế chiến lược, đặc biệt khi eo biển Hormuz – huyết mạch dầu mỏ của thế giới – vẫn nằm trong tầm kiểm soát của mình. Đây chính là “lá bài tẩy” giúp Iran tự tin kéo dài thế giằng co.

Hai bên đều đã đề xuất tạm ngưng làm giàu uranium, nhưng không thể thống nhất thời hạn: Mỹ đưa ra đề xuất 20 năm, trong khi Iran chỉ chấp nhận 5 năm. Sự chênh lệch này không chỉ là con số, mà phản ánh sự khác biệt sâu sắc về niềm tin, chiến lược và mục tiêu lâu dài. “Kẻ tám lạng, người nửa cân”, nhưng trong cuộc chơi này, mỗi bước đi đều có thể làm thay đổi cục diện toàn cầu.

Một sự chênh lệch đáng kể về con số đã hiện rõ: Mỹ đề xuất lệnh tạm dừng làm giàu uranium trong 20 năm, trong khi phía Iran chỉ đưa ra con số khiêm tốn là 5 năm. Sự vênh nhau này như một gáo nước lạnh dội vào hy vọng về một thỏa thuận nhanh chóng. Dù Phó Tổng thống JD Vance khẳng định đã đưa ra lời đề nghị "tốt nhất và cuối cùng", nhưng có vẻ như Tehran vẫn đang "ngậm hạt thị", chưa sẵn sàng gật đầu trước những yêu sách mà họ coi là cực đoan.

Phó Tổng thống JD Vance tuyên bố rằng Mỹ đã đưa ra “đề nghị tốt nhất và cuối cùng”, đồng thời khẳng định “quả bóng đang nằm trong sân Iran”. Tuy nhiên, phía Iran lại tố Mỹ theo đuổi “chủ nghĩa tối đa”, liên tục thay đổi yêu cầu và gia tăng áp lực bằng biện pháp phong tỏa.

Sáng thứ Hai, Mỹ đã chính thức bắt đầu chiến dịch phong tỏa các cảng biển của Iran. Đây được xem là đòn "rung cây nhát khỉ" nhằm gia tăng áp lực tối đa lên nền kinh tế vốn đã kiệt quệ của Tehran. Donald Trump tin rằng sau nhiều tuần chiến tranh, Iran đã suy yếu trầm trọng và đây là lúc để tung đòn quyết định. Tuy nhiên, Iran không phải là tay mơ. Việc họ vẫn kiểm soát hiệu quả eo biển Hormuz – cuống họng của năng lượng thế giới – cho họ một đòn bẩy không hề nhỏ.

Những “lằn ranh đỏ” không thể vượt qua
Nguyên nhân sâu xa của bế tắc nằm ở những điều kiện không thể thương lượng mà Mỹ đặt ra. Washington yêu cầu Iran phải chấm dứt hoàn toàn việc làm giàu uranium, tháo dỡ các cơ sở hạt nhân chủ chốt, đồng thời bàn giao hơn 400 kg uranium làm giàu ở mức gần vũ khí. Đây là những điều mà Tehran từ lâu đã kiên quyết từ chối.

Cuộc tranh cãi về chương trình hạt nhân thực chất không thay đổi so với trước chiến tranh. Nó vẫn là “nút thắt cổ chai” khiến mọi nỗ lực ngoại giao liên tục rơi vào bế tắc. Dù hai bên có thể tìm được tiếng nói chung trong những chi tiết nhỏ, nhưng khi chạm tới cốt lõi, mọi thứ lại quay về vạch xuất phát.

"Tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa", việc phong tỏa này đồng nghĩa với việc giá xăng dầu tại Mỹ có thể leo thang, thử thách sự kiên nhẫn của cử dân Mỹ vốn đang mệt mỏi vì chiến tranh. Các chuyên gia cho rằng Iran có thể chịu đựng được áp lực kinh tế này trong ít nhất 3-4 tuần tới nhờ lượng dầu dự trữ đang lênh đênh trên biển. Cuộc chiến kinh tế này thực sự là một bài toán khó mà phần thắng vẫn còn bỏ ngỏ.

Phong tỏa – con dao hai lưỡi của Washington
Quyết định phong tỏa các cảng Iran và siết chặt kiểm soát tại eo biển Hormuz được xem là bước đi táo bạo của chính quyền Trump. Đây là nỗ lực nhằm cắt nguồn thu dầu mỏ – “huyết mạch kinh tế” của Iran – đồng thời buộc Tehran phải quay lại bàn đàm phán với thái độ mềm mỏng hơn.

Tuy nhiên, đây cũng là con dao hai lưỡi. Việc phong tỏa không chỉ làm gia tăng nguy cơ xung đột quân sự mà còn đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt. Khi nguồn cung bị gián đoạn, giá xăng tại Mỹ và nhiều quốc gia khác lập tức chịu áp lực. “Nước lên thì thuyền lên”, giá năng lượng tăng kéo theo hàng loạt hệ lụy kinh tế.

Các chuyên gia năng lượng nhận định Iran có thể chịu đựng được sức ép này trong vài tuần, thậm chí lâu hơn, nhờ lượng dầu đã xuất khẩu trước đó. Điều này khiến chiến lược gây áp lực của Mỹ chưa chắc mang lại hiệu quả tức thời như kỳ vọng.

Nguy cơ leo thang và tia hy vọng mong manh
Phong tỏa cũng đặt Hải quân Mỹ vào thế đối đầu với các mối đe dọa bất đối xứng từ Iran như tàu cao tốc, thủy lôi và drone. Một sai lầm nhỏ có thể thổi bùng xung đột lớn, đẩy khu vực Trung Đông vào vòng xoáy chiến tranh mới.

Dù vậy, phía Mỹ vẫn hy vọng có thể tìm được “lối thoát ngoại giao”. Các nguồn tin cho biết khả năng gia hạn lệnh ngừng bắn đang được cân nhắc, nhằm tạo thêm thời gian cho đàm phán. Nhiều quốc gia trung gian như Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Oman và Pakistan đang nỗ lực làm cầu nối, tìm kiếm điểm chung giữa hai bên.

Cuộc đối đầu hiện nay giống như một ván cờ kéo dài, nơi mỗi nước đi đều được tính toán kỹ lưỡng. “Một nước cờ sai, cả bàn cờ lật”, và trong bối cảnh này, cái giá không chỉ là uy tín chính trị mà còn là ổn định của cả nền kinh tế toàn cầu.

Dù không khí căng như dây đàn, Donald Trump vẫn hé lộ rằng Iran đã gọi điện và "rất muốn thực hiện một thỏa thuận". Phía Iran, qua lời Ngoại trưởng Abbas Araghchi, cũng khẳng định họ đã tham gia đàm phán với thiện chí lớn nhất trong suốt 47 năm qua để chấm dứt chiến tranh. Thế nhưng, "sai một ly đi một dặm", sự thay đổi mục tiêu đột ngột và các yêu sách tối đa từ phía Mỹ vào phút chót đã khiến thỏa thuận Islamabad bị đình trệ.

Hiện tại, chưa ai có thể khẳng định liệu Mỹ và Iran sẽ tiến tới một thỏa thuận hay rơi vào vòng xoáy đối đầu mới. Nhưng rõ ràng, cả hai bên đều hiểu rằng chiến tranh kéo dài không phải là con đường bền vững. Người dân Mỹ đã bắt đầu mệt mỏi, còn Iran cũng phải cân nhắc sức chịu đựng của nền kinh tế.

Thổ Nhĩ Kỳ cùng với Pakistan, Ai Cập và Oman đang đóng vai trò là những chiếc cầu nối quan trọng để thu hẹp khoảng cách giữa hai kẻ thù truyền kiếp. "Muốn sang thì bắc cầu kiều", sự hỗ trợ của các nước trung gian lúc này quý giá hơn bao giờ hết. Nếu đàm phán tiến triển thuận lợi trong những ngày tới, lệnh ngừng bắn có thể được gia hạn để dành thêm thời gian cho những nỗ lực cuối cùng.

“Dĩ hòa vi quý, chín bỏ làm mười” –
Có lẽ đây chính là điều mà thế giới đang chờ đợi: một sự nhượng bộ vừa đủ để tránh một cuộc khủng hoảng lớn hơn. Cuộc chơi vẫn chưa kết thúc. Và trong bóng tối của những toan tính địa chính trị, ánh sáng của ngoại giao vẫn le lói – mong manh nhưng chưa tắt. Thế trận đang ở thế giằng co, "kẻ tung người hứng". Liệu một thỏa thuận lịch sử sẽ được ký kết để mang lại bình minh cho vùng Vịnh, hay một cuộc xung đột quân sự mới sẽ bùng phát? Câu trả lời vẫn nằm ở bản lĩnh và sự khôn ngoan của những người đứng đầu trên bàn cờ chính trị thế giới đầy cạm bẫy này.