Vừa đối thoại vừa gây sức ép: Chiến lược “ cây gậy và củ cà rốt” của Mỹ với Iran

[Romano]

Vòng đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran về chương trình hạt nhân, diễn ra ngày 6/2 tại thủ đô Muscat của Oman, đã kết thúc mà không đạt được đột phá, làm dấy lên những lo ngại mới về nguy cơ căng thẳng leo thang tại Trung Đông.
Dù cả hai bên đều phát tín hiệu sẵn sàng tiếp tục đối thoại, những bất đồng cốt lõi vẫn chưa được thu hẹp. Phát biểu với báo giới trên chuyên cơ Không lực Một ngày 6/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các cuộc tiếp xúc gián tiếp tại Oman diễn ra “rất tích cực” và hai bên dự kiến sẽ tiếp tục đàm phán vào đầu tuần tới.
Ông Trump nhận định Iran “rất muốn đạt được một thỏa thuận”, song cảnh báo “hậu quả sẽ rất nghiêm trọng” nếu không đạt được đồng thuận liên quan đến chương trình hạt nhân: "Chúng tôi sẽ gặp lại nhau vào đầu tuần tới. Họ muốn đạt được một thỏa thuận. Họ biết hậu quả. Nếu họ không đạt được thỏa thuận, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng. Vì vậy, chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra".

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi vòng đàm phán khép lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh cho phép áp thuế bổ sung 25% đối với bất kỳ quốc gia nào tiếp tục làm ăn với Iran. Cùng ngày, Mỹ cũng công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm siết chặt xuất khẩu dầu mỏ của Iran, trong đó có việc phong tỏa giao dịch liên quan đến 14 tàu bị cáo buộc thuộc “đội tàu bóng tối”, cùng 15 thực thể và 2 cá nhân.

Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định các biện pháp này nằm trong chiến dịch “gây sức ép tối đa”, nhằm làm suy giảm nguồn thu từ dầu mỏ và hóa dầu – lĩnh vực được coi là huyết mạch của nền kinh tế Iran.

Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araqchi đánh giá vòng đàm phán tại Oman là một “khởi đầu tốt đẹp” và cho biết hai bên nhất trí sẽ tiếp tục đối thoại sau khi tiến hành tham vấn trong nước. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Iran chỉ thảo luận về vấn đề hạt nhân và yêu cầu mọi cuộc đối thoại phải tránh các biện pháp đe dọa, gây sức ép.

"Chúng tôi đã trao đổi quan điểm và bày tỏ những lo ngại, lợi ích liên quan tới một thỏa thuận khả thi. Đây là một khởi đầu tốt, và sau khi trở về, chúng tôi sẽ báo cáo, tham vấn cấp trên để quyết định bước tiếp theo".

Mỹ lâu nay cáo buộc Iran tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân, hỗ trợ các lực lượng vũ trang trong khu vực và phát triển tên lửa đạn đạo, những yếu tố mà Mỹ cho là gây bất ổn Trung Đông. Trong khi đó, Iran nhiều lần khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Trong bối cảnh đó, các động thái cứng rắn từ phía Mỹ ngay sau đàm phán càng làm gia tăng quan ngại về nguy cơ đối đầu. Mỹ tiếp tục siết trừng phạt, đồng thời duy trì sự hiện diện quân sự đáng kể tại khu vực.

Theo giới quan sát, việc Mỹ vừa duy trì kênh đối thoại, vừa gia tăng trừng phạt phản ánh chiến lược kết hợp giữa ngoại giao và sức ép nhằm buộc Iran phải nhượng bộ nhiều hơn. Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm, trong bối cảnh lòng tin giữa hai bên đang ở mức rất thấp. Trong bối cảnh đó, ngoại giao vẫn được coi là lựa chọn ít rủi ro nhất, song khoảng cách lập trường lớn giữa Mỹ và Iran đang khiến con đường này trở nên ngày càng mong manh.