Nửa Đầu Cuộc Đời Cần Học Nói, Nửa Sau Học Nên Biết Im Lặng!

[trungthuc]

Trong cuộc sống, chắc hẳn mỗi người trong chúng ta đều từng phải nghe những lời khó nghe, hoặc giả vô tình thốt ra những điều gây ra tổn thương đến người khác. Nhà văn Hemingway đã từng nói: "Chúng ta mất hai năm để học nói, nhưng lại mất hơn 60 năm cuộc đời còn lại để học cách im lặng. Về sau này, khi càng nói nhiều, khoảng cách giữa con người lại càng xa cách hơn, mâu thuẫn cũng nhiều hơn".

Ernest Hemingway. (Ảnh qua Fortune)

Cổ nhân cũng có câu nói: "Động không bằng tĩnh, nói nhiều vốn chẳng bằng im lặng". Quả thực, lời nói là thứ rất dễ gây ra tổn thương đến người khác, và khi đã tạo ra vết thương đó thì rất khó để làm lành lại như cũ. Nếu như trong sự giao tiếp, chúng ta chỉ chú trọng vào cách biểu đạt quan điễm cá nhân, không nghĩ đến cảm nhận của đối phương, sẽ dễ gây ra hiểu lầm, bất đồng ý kiến lớn nhỏ. Trong nhiều trường hợp, nếu giữ im lặng, không nói lời nào sẽ còn tốt hơn trăm vạn lần so với nói những lời nói loạn ngôn, thậm chí thô tục đến khó tin.

Chu Dịch viết: "Cát nhân chi từ quả, táo nhân chi từ đa", ngụ ý là người có uy đức thì không cần nói nhiều, người gian trá, giảo hoạt mới dùng nhiều lời lẽ để lý sự. Lời nói phần nào phản ánh ra tâm hồn của mỗi người. Lời nói ra, kỳ thực có thể nhìn thấu rất nhiều điều trong tâm can người đó. Chỉ cần để tâm quan sát, có thể nhận thấy những người có tâm địa xấu tốt khác nhau sẽ nói ra những lời cũng khác nhau hoàn toàn.

Nói nên chậm, tâm nên thiện

Ở Lang Da, Sơn Đông, Trung Hoa có gia tộc họ Vương nổi tiếng trong lịch sử Trung Hoa. Theo thống kê, chính sử ghi chép lại, từ thời Đông Hán đến triều Minh Thanh, kéo dài đến hơn 1,700 năm, gia tộc này có tới 36 nữ tử làm hoàng hậu, 36 nam tử làm phò mã, lại có 35 người làm tể tướng. Mà gia tộc hiển hách này suốt bao đời qua chỉ tuân theo một lời giáo huấn gồm sáu chữ "Ngôn nghi mạn, tâm nghi thiện", tức là "Nói nên chậm, tâm nên thiện".

Chúng ta không phải là thánh nhân, nếu nói quá nhanh mà không chịu suy nghĩ sẽ rất dễ mắc lỗi. Có những người, khi đối đáp thường nói rất nhanh, thoạt nhìn thì quả thực là có khả năng ăn nói, nhưng kỳ thực là lời nói ra không được suy xét kỹ càng, đầy những sơ hở. Những người như vậy kỳ thực sẽ không được người khác nể trọng.

Khổng Tử dạy: "Thị vu quân tử hữu tam khiên: Ngôn vị cập chi nhi ngôn vị chi táo, ngôn cập chi nhi bất ngôn vị chi ẩn, vị kiến nhan sắc nhi ngôn vị chi cổ", tức là người quân tử thì có ba điều hổ thẹn như sau:
- Chưa đến lượt nói mà đã cất lời hấp tấp, mạo phạm người khác rồi.
- Đến lúc nói mà lại im lặng, thì chính là lấp liếm.
- Không nhìn xét đến tâm trạng người khác, không quản sự rối ren của tình huống mà đã phán xét, thì có thể còn phạm phải sai lầm lớn hơn.

Không nên tùy tiện đánh giá người hay sự việc

Thời đại Internet ngày này giúp chúng ta nắm bắt các nguồn thông tin nhanh hơn sớm hơn, cảm giác chỉ trong nháy mắt mà có thể biết được chuyện gì đang xảy ra trên toàn thế giới. Thậm chí còn biết được bạn bè chúng ta mỗi giờ mỗi phút đều đang làm gì, toàn bộ sự kiện đều được phản ánh hết trên báo chí và các mạng xã hội. Nhưng cũng theo vòng xoáy gấp gáp ấy, chúng ta không còn có đủ thời gian để tìm hiểu, xem đâu là thông tin thật, đâu là thông tin giả, cứ bị cuốn vào đó mà bình luận điều này, phán xét điều khác.

Có một câu như thế này: "Những gì trên bề mặt bạn nhìn thấy chưa chắc hẳn đã đúng, bởi vì chân lý thường ẩn giấu rất sâu". Khi bạn nhìn thấy một vấn đề gì đó, có thể chỉ như thầy bói xem từng bộ phận của con voi, nhìn thấy cái tai, cái chân, hay cái vòi voi…, thông qua nguồn thông tin hữu hạn mình tiếp cận được, chứ không hoàn toàn nhìn thấu hết mọi mặt của nó. Những điều nhìn thấy đó, sẽ khiến cho bản thân trong lúc vội vàng, chưa kịp suy xét hết mà đặt ra một "định nghĩa", "định kiến" riêng, không giống nhau. Định nghĩa đó, có thể hoàn toàn sai lạc khác với thực tế, và vô hình chung bạn lại gây ra lỗi lầm lớn.

Với những người chúng ta không thực sự hiểu về họ, tốt nhất là hãy giữ sự tôn trọng và điềm tĩnh, không nên tùy tiện mà phát ngôn. Có nhiều người thể hiện ra bề mặt hết sức lạc quan, không câu nệ tiểu tiết, nhưng kỳ thực họ lại có những "nỗi đau chí mạng" không muốn ai đụng chạm đến. Hãy thận trọng khi nhắc đến chuyện riêng tư của bất cứ một ai, mỗi người đều có một vết thương lòng, và khi bị khơi gợi lại, có thể mang đến sự tổn thương khó mà vãn hồi. Đây cũng là nguyên nhân tại sao mà những người có giáo dục tốt thường không tiết lộ bí mật của mình cho người khác biết.

Nói nhiều cũng là một loại bệnh hoạn, nên học cách im lặng

Tăng Quốc Phiên từng nói rằng, "Khi nói nhiều là điều đại ác trong kiếp nhân sinh". Ông này đã dành rất nhiều tâm sức trong cuộc sống của mình để cố gắng hạn chế căn bệnh nói nhiều này. Ông cũng coi đây là một phần quan trọng trong sự giáo huấn của gia đình, trong việc giáo dục cho hậu thế.

Có một câu chuyện kể về nhà văn vĩ đại người Mỹ Mark Twain. Mark Twain nghe bài thuyết giảng của mục sư tại nhà thờ. Ban đầu, ông rất cảm động trước bài diễn văn, còn dự định sẽ lấy một khoản tiền lớn để quyên tặng nhà thờ. Nhưng sau vài phút, vị mục sư vẫn tiếp tục nói, còn Mark Twain cảm thấy bắt đầu nhàm chán, và quyết định giảm số tiền này xuống một nửa. Sau 10 phút, khi vị mục sư trên bục vẫn đang huyên thuyên không ngừng, Mark Twain cảm thấy không chịu nổi nữa, ông quyết định sẽ không quyên tặng tiền nữa.

Trong tâm lý học, hiện tượng này gọi là "hiệu ứng vượt quá giới hạn", nghĩa là khi bị kích thích quá nhiều, quá mạnh và thời gian tác dụng quá lâu sẽ dẫn đến tâm lý rất khó chịu và gây ra phản tác dụng.

Bệnh là từ miệng mà vào, họa là từ lời nói mà rước lấy. Mỗi người đều phải chịu trách nhiệm về những gì họ đã nói ra. Có những lời mà người nói ra có vẻ vô tâm, nhưng người khác khi nghe lại thấy cố ý. Nói ra mà không cần suy nghĩ kỹ, có thể sẽ dẫn đến hậu quả khôn lường, thậm chí khiến cho bản thân có thêm bao nhiêu kẻ thù mới mà chẳng hề hay biết.

Nhà triết học vĩ đại Socrates từng giảng về đạo lý "ba cái sàng". Socrates nói: "Khi bạn muốn nói với ai đó một chuyện, ít nhất hãy dùng ba cái sàng để lọc. Cái thứ nhất gọi là 'sàng chân thực', cái thứ hai là 'sàng thiện ý' và cái thứ ba là 'hữu ích', chính là điều chúng ta muốn nói có quan trọng hay không?"

Nếu như mỗi chúng ta đều có thể nghĩ đến "ba cái sàng" này của Socrates khi muốn nhận định hay tranh biện gì đó, chúng ta sẽ có thể sẽ tránh được việc nói ra những lời vô nghĩa, đắc tội với người khác, đồng thời cũng thực sự cải thiện được "căn bệnh nói nhiều" của bản thân.