Rồi trong giây lát nào đó, ta lục lại quá khứ th́ chợt nhận ra Hà Nội khác lắng đọng trong từng nhịp sống, trong từng ngơ nhỏ đă c̣n không nhiều.
Đă có nhiều câu chuyện về phố cổ Hà Nội, song chẳng câu chuyện nào giống nhau. V́ bận rộn, người ta nhăng đi nhịp sống ấy. Rồi trong giây lát nào đó, ta lục lại quá khứ th́ chợt nhận ra Hà Nội khác lắng đọng trong từng nhịp sống, trong từng ngơ nhỏ đă không c̣n nhiều.
Một góc chợ Hàng Bè
Tôi bắt đầu khám phá phố cổ Hà Nội bằng một buổi sáng sớm. Cái cảm giác đầu tiên làm tan biến sự uể oải trong con người không ưa dậy sớm là một nhịp sống chầm chậm khoan nhặt theo tiếng rao quà sáng. Giờ dường như chỉ c̣n lại nhịp sống của một Hà Nội khác lắng đọng trong mỗi buổi sớm mai th́ phải. Bởi khi “vào ca” phố cổ Hà Nội vội vàng như bà lăo bán trầu cau bên gốc xà cừ phố Hàng Mă vào sớm mồng 1.
Rồi, tôi bước vào con ngơ Tạm Thương. Một nhịp sống tĩnh lặng của con ngơ vẫn nán lại trong pḥng, bởi đêm qua bận rộn phục vụ những thực khách chơi khuya, nay c̣n uể oải chưa bước xuống phố được. Một khác lạ ở ngơ Tạm Thương sẽ làm người già từng sinh sống nơi con ngơ này dễ nhận thấy nhất. Đó là “lịch” thức dậy của người dân trong ngơ. Tạm Thương xưa vui sớm mai bởi nơi đây có thể nói là “trung tâm” ẩm thực nổi tiếng của phố cổ Hà Nội một thời. C̣n giờ đây, Tạm Thương sáng vắng chiều đông bởi những sở thích của giới trẻ, tân thời: “Tửu và nem các loại…” chỉ cập rập phục vụ bắt đầu từ trưa cho đến đêm khuya khoắt.
Nhịp sống đang có ở Tạm Thương chỉ hợp với giởi trẻ hơn th́ phải, bởi thực khách giờ đây chỉ thấy những bạn trẻ tíu tít, xuưt xoa bên đĩa nem chua rán nóng hổi chứ khó nh́n thấy cánh đứng tuổi đến đây nhiều. Có chăng th́ hiếm hoi, thẳng hoặc, mà đă đến rồi th́ trong câu chuyện của món nhâm nhi mới này lại là chuyện cũ của một thời đă xa.
Một gọc ngơ Tạm Thương đặc... chất Hà Nội
Ở những thực khách ấy, chuyện không phải để có chuyện mà chuyện để hoài niệm để nuối tiếc một con ngơ đượm chất Hà Nội. Chuyện về ăn quà sáng ngon th́ có hàng ông Đảo, mà người quen và thân thiện cứ réo là ông “Đảo toét”. Ông Đảo toét th́ có thật, phở ông cũng thật ngon, nó cuốn hút người ăn, nó vượt qua cả cái h́nh thức tiểu tật ở đôi mắt của ông khiến thực khách buộc phải t́m đến. Ông Đảo được thế là v́ phở ông ngon, làm ra làm, chứ không điêu như bây giờ. Uống th́ có cà phê gánh ông Mô, ông Soạn cũng ở trong ngơ Tạm Thương này. Và cà phê cũng đắt hàng như nhau.
Người nay kể lại những “danh” ẩm thực nổi như cồn của một thời ở ngơ Tạm Thương về các ông này, th́ thường tự lập luận rằng, chắc khi ấy chả có nhiều lựa chọn như bây giờ, nên khi ấy mới thế. Nói thế cũng chỉ đúng phần nào! Rồi có người lại bảo, nói thế là chả hiểu ǵ về ngơ Tạm Thương, phố cổ Hà Nội cả…
Giếng khơi ngơ Hàng Chỉ vẫn là nơi sinh hoạt chung của người dân trong ngơ
Đă là người Hà Nội gốc th́ xưa nay đều thế. Họ tinh tế chứ chẳng đùa được. Cái ǵ hay dở dù thời buổi nào họ vẫn tách bạch rất rơ, và giờ ngẫm lại vẫn muốn thưởng thức. Hơn nữa, khi ấy, thưởng thức phở ngơ Tạm Thương c̣n có cả bậc tiền nhân thuộc bậc thầy về văn hóa ẩm thực của Hà Nội như Vũ Bằng, Băng Sơn… như thế th́ quả khó qua mặt được, nếu như hàng không ngon…
Giếng khơi Tạm Thương
Tạm Thương là con ngơ đẹp và lắng đọng của phố cổ thuở xưa chăng? Khi ấy, nhà thơ Chế Lan Viên không cầm ḷng về vẻ riêng của con ngơ này đă gửi lại những vần thơ đầy tiếc nuối:
“Sương giăng mờ trên ngơ Tạm Thương.
Ngơ rất cụt mà ḷng xa thẳm.
Ngơ bảy thước mà ḷng muôn dặm.
Thương một đời đâu phải tạm thương…”
Một người ở ngơ Tạm Thương đi mang xô đi xách nước khi bị mất nước máy Một buổi sáng trong con ngơ Tạm Thương giờ vẫn có sương giăng vào những buổi sớm. Nhưng h́nh ảnh cô gái Hà thành nhẹ nhàng thả gầu nước xuống giếng khơi đă không c̣n nữa. Phố cổ giờ giếng khơi vẫn c̣n, nhưng chỉ c̣n vài cái ở ngơ Tạm Thương và ở Hàng Chỉ, nhưng cái không gian, t́nh cảm đượm t́nh làng, lối xóm th́ bây giờ hiếm lắm. Mạch nguồn tuổi thơ của những con người gắn bó với phố cổ đă bị lấp, bị tịt bởi xu thế tân thời của nước máy, của nhà cao...
Người ngơ Tạm Thương kể: “Nhớ cái ngày xưa mùa hè giếng cạn nước, họ hô nhau níu chặt những cánh tay để cho một ai đó xuống dưới vét khơi nguồn mạch chảy để lấy nước dùng. Rồi mỗi chiều, cái sân giếng là nơi nô đùa của trẻ tắm táp, là nơi đưa những ánh mắt của trai gái phố cổ mỗi khi gánh nước, rửa rau… Cái không gian sinh hoạt cộng đồng đầy t́nh người được giếng khơi làm mạch nguồn chính. “Tôi nhớ khi ấy, cứ 5 giờ sáng là tiếng gầu thả xuống giếng vọng lên thùm thùm. Rồi tiếng đ̣n gánh nghiến vào móc thùng kĩu kịt, nghe âm thanh ấy là nhận ra đó là ai ngay…”- ông Ngọc nhà ở ngơ Tạm Thương nhớ lại.
Ông Ngọc vẫn gắn bó với giếng khơi từ tuổi thơ đến nay Đấy! Một kư ức dù nhỏ nhưng đó cũng là cái t́nh cảm mà người ta từng gắn bó. Dù chỉ bước chân hay tiếng thả gầu cũng làm cho người ta thấy thân thương hơn. Giờ gia đ́nh ông Ngọc vẫn sở hữu giếng trong ngơ Tạm Thương. “Mặc dù nước máy đă có, chỉ cần vặn ṿi là chảy nhưng tôi vẫn thích dùng giếng khơi, bởi lâu dần thói quen thành sở thích…”- ông Ngọc bộc bạch.
Ông Nguyễn Văn Thắng là người ở ngơ Tạm Thương 3 đời. Năm nay ông bước sang tuổi 54, nhà ông Thắng đă chuyển lên măi quận Tây Hồ nhưng giờ vẫn thường quay trở về ngơ Tạm Thương chơi và tṛ chuyện với bạn cũ. “Tôi chuyến đi khỏi ngơ này đến nay là 11 năm, nhưng cuối tuần nào tôi cũng về đây chơi v́ ḿnh ở lâu quá nên khi đi thấy nhớ…”- ông Thắng tâm sự. Kư ức của một thời càng sâu lắng khi về già. Đó là lúc rảnh thơi. Khi ấy con người ta luôn ngẫm ngợi về ḿnh ở tuổi trẻ. Rồi thấy tiêng tiếc cái thời đă qua, cái gần gũi ḿnh bị mất, hoặc không c̣n nguyên vẹn như cũ...Đúng lúc có mặt ở ngơ Tạm Thương, vô t́nh cả tôi và ông Thắng được chứng kiến vụ ẩu đả của đám thanh niên. Lạ thay, người lớn tuổi can ngan cũng không được, chúng vẫn lao vào “táng” nhau rồi chởi bới ầm ĩ, phải đến khi công an đến chúng mới chịu thôi. “Bọn trẻ bây giờ tôi cũng thấy sợ, thời của chúng tôi chỉ sợ bố mẹ bằng phép. Chuyện chỉ đơn giản như đi tắm ngoài giếng mà vô ư làm ướt người khác, người kia nói là về mách bố mẹ đă sợ hết vía rồi. Giờ th́ khác quá…”- ông Thắng nói.
Giếng khơi một thời là không gian sinh hoạt cộng đồng đậm t́nh cảm, nay đă không c̣n Có lẽ, đây vừa là hoài cổ, vừa là mong muốn của một người tuổi đă xế chiều. Bởi mỗi khi trở vễ thăm con ngơ tuổi thơ của ḿnh, ông Thắng thấy phiền bị bọn trẻ cứ đứng chặn ngay đầu ngơ, níu kéo vào để bán nem rán, rồi việc tranh giành khách của hàng này, hàng kia mà làm xẻ ngă t́nh cảm ngay cả ở những con người từng là bạn thuở nhỏ tắm chung…
Ánh Nguyệt
Một Hà Nội rất khác lạ và lắng đọng
