Vấn đề nợ công: Nhật Bản còn “khủng khiếp” hơn Hy Lạp

Quả bom nợ công hẹn giờ đang tích tắc ở châu Âu, nhưng có sức công phá và lan tỏa gấp bội lại là một quả bom tương tự ở Nhật Bản.

Nói đến khủng hoảng nợ, các nhà đầu tư nghĩ ngay đến Hy Lạp, Ireland và Bồ Đào Nha. Thế nhưng, những vấn đề mà các nền kinh tế nhỏ bé ở châu Âu này chỉ là “khúc dạo đầu” cho một bản “đại giao hưởng” nợ công toàn cầu với những hậu quả vô cùng khủng khiếp.

Ngòi nổ của vụ nổ lớn tài chính tiền tệ này chính là Nhật Bản. Không chỉ ở mức vài trăm triệu euro như ở Hy Lạp, Ireland và Bồ Đào Nha, nợ công ở Nhật Bản đã lên tới xấp xỉ 8.000 tỷ euro.

Các hãng xếp hạng tín dụng đã đưa ra những lời cảnh báo đầu tiên. Ngày 22/2, hãng xếp hạng Moody's thông báo rằng Nhật Bản khó có thể duy trì mức xếp hạng Aa2 . Về lâu về dài, triển vọng của nền kinh tế lớn thứ ba thế giới này bị đánh giá là không mấy sáng sủa. Cuối tháng 1/2011, Standard & Poor's đã hạ điểm của Nhật Bản xuống mức AA.

Chuyên gia Tom Byrne của Moody's cho rằng nguyên nhân chính của xu thế tụt điểm này là tình trạng bất lực của chính trường Nhật Bản, khi “một cuộc cải tổ ngân sách hiệu quả đòi hỏi sự ổn định nội các”. Theo ông, đây chính là “gót chân Achilles” của Nhật Bản. Những kế hoạch tăng thu nhập nhà nước của Thủ tướng Kan đã vấp phải không chỉ sự chống đối của phe đối lập mà còn bị phản đối trong nội bộ đảng Dân chủ cầm quyền. Vị thủ tướng mất lòng dân này là vị thủ tướng thứ 5 thay nhau cầm quyền ở Nhật Bản, kể từ năm 2006. Kinh tế Nhật Bản vẫn chưa thể hồi phục sau vụ các bong bong đầu cơ cách đây 20 năm. Điển hình của tình trạng đi xuống này là chỉ số Nikkei hiện đang thấp hơn thời kỳ đỉnh điểm năm 1989 tới 70%.

Nợ công ở Nhật Bản hiện đã lên đến mức gấp 2 lần tổng sản phẩm quốc nội, với tỷ lệ nợ cao hơn Hy Lạp tới 50%. Do 95% nợ công của Nhật Bản nằm trong tay các nhà cho vay nội địa, nên Tokyo vẫn chưa phải trải qua những gì mà Athen nếm chịu trong năm 2010. Trong khi đó, cCác nhà đầu tư nước ngoài hiện không có phương tiện gây áp lực buộc chính phủ Nhật Bản phải tiến hành tu bổ ngành tài chính.

Thế mạnh của Nhật Bản là tiết kiệm nội địa vẫn còn đủ sức bù đắp cho những chi tiêu hoang phí, đôi khi vì mục đích tranh cử, của chính quyền. Thế nhưng, tình trạng lão hóa dân số đang đe dọa đảo ngược chiều hướng này. Những người được sinh ra ở thời kỳ bùng nổ dân số đang đến tuổi về hưu. Khi họ rút tiền tiết kiệm để chi tiêu vào lúc tuổi già, tình hình tài chính nhà nước chắc chắn sẽ bị hạn hẹp đáng kể.

Một trong những dấu hiệu báo trước xu thế này là tỷ lệ tiết kiệm. Vào thời kỳ hoàng kim hồi những năm 1980, tỷ lệ tiết kiệm ở Nhật Bản lên tới mức 20%. Thế nhưng con số này hiện đã tụt xuống còn có 5% và theo chuyên gia Kyle Bass của Hayman Capital Management, con số này sẽ tụt xuống mức dưới không trong những năm tới. Đến lúc đó, Nhật Bản sẽ phải phát hành nhiều công trái hơn là bỏ tiền mua trái phiếu của nước khác.

Mô hình tăng trưởng dựa vào các khoản tín dụng trong nước của Nhật Bản đang cho thấy những hạn chế của nó. Hiện nay, lãi suất của công trái dài hạn của Nhật Bản chỉ ở mức 1,3% và không một quốc gia công nghiệp phát triển nào lại trả lãi suất ở mức thấp như vậy. Có một điều chắc chắn là các nhà đầu tư nước ngoài sẽ không dại gì cho Nhật Bản vay tiền với lãi suất đó.

Tất cả những yếu tố trên đã khiến cho các nhà phân tích tài chính cho rằng Nhật Bản sẽ là “một Hy Lạp tiếp theo”, nhưng với hậu quả tiêu cực gấp bội. Các chiến lược gia của của ngân hàng Pháp BNP Paribas cảnh báo rằng khi lãi suất cho vay trên thế giới được đẩy lên do giá nguyên vật liệu leo cao, Nhật Bản có nguy cơ rơi vào “một cuộc khủng hoảng lòng tin”. Trong số các nước công nghiệp phát triển, Nhật Bản chính là nước dễ bị tổn thương nhất.

Minh Bích (theo Welt.de)