Những hình ảnh lịch sử thú vị về bánh mì Sài Gòn xưa

[PinaColada]

Bánh mỳ Sài Gòn đã trở nét đặc sắc của văn hóa ẩm thực vỉa hè của 'Hòn ngọc viễn Đông' xưa kia. Sau đây là loạt ảnh cực lý thú về bánh mì ở Sài Gòn xưa:



Cửa hàng bánh mì nổi tiếng ở khu chợ Cũ, đại lộ Hàm Nghi, Sài Gòn trước 1975. Dân gian đồn đại bánh mì ở đây được đưa về tận Cà Mau để bán. Ảnh: Life.



Khung cảnh nhìn từ bên trong một quầy bánh mì ở chợ Cũ, 1965. Bánh mì ở đây được phục vụ kèm đồ hộp của Mỹ. Ảnh: Wilbur E. Garrett/ National Geographic/ Getty Images.



Cậu bé bán bánh mì phá lấu trên vỉa hè Sài Gòn, 1966. Phá lấu được làm từ lưỡi, tai, nội tạng heo, bò hay vịt, thường được ăn kèm với bánh mì. Ảnh: Lloyd.



Cận cảnh các "sơn hào hải vị" trên một sạp bánh mì phá lấu ở Sài Gòn trước 1975.



Người bán bánh mì phá lấu dạo trên đường Tự Do (nay là đường Đồng Khởi), 1969. Ảnh: Brian Wickham.



Cụ bà bán bánh mì bên vỉa hè đại lộ Lê Lợi, 1968. Cụ là người Bắc, thường cắp cái thúng đựng bánh mì giò chả, bánh dầy, bánh giò đi qua các quán bar khu Tự Do, Lê Lợi, Nguyễn Huệ hay Nguyễn Văn Thinh. Bánh mì của cụ cắt khúc ngắn, nhét vài lát giò chả rồi rắc muối tiêu. Ảnh: Brian Wickham.



Quầy bán bánh mì chả của ông Lý Toét ở chợ hoa Nguyễn Huệ, Tết Đinh Mùi 1967.



Một bức ảnh khác về ông Lý Toét ở góc đường Phan Thanh Giản (nay là Điện Biên Phủ) - Hai Bà Trưng - Trần Cao Vân, 1966. Thùng hàng bánh mì chả của ông đặt trên yên sau của một chiếc xe đạp sườn ngang, khi mở ra thì thành một quầy hàng rất tiện lợi.



Ông lão bán bánh mì trên một con đường ở Chợ Lớn, 1956. Ảnh: Three Lions.



Gánh quà rong bán bánh mì thịt và bánh chuối nướng bọc cơm nếp ở Sài Gòn 1974. Ảnh: Jack Garofalo.



Quầy bánh mì trên đường Bùi Hữu Nghĩa, bên hông chợ Bà Chiểu, 1971-1972. Ảnh: Terry Nelson.



Chú bé gặm chiếc bánh mì to oành, Sài Gòn 1968. Ảnh: Larry Burrows/ Life.



Cận cảnh một quầy bánh mì ở Sài Gòn 1970. Ảnh: Dick Hughey.



Cửa hàng bánh mì ở khu chợ Cũ Sài Gòn 1962. Ảnh: Roger Viollet Collection/ Getty Images.



Cửa hàng bánh mì ở khu chợ Cũ Sài Gòn 1962. Ảnh: Roger Viollet Collection/ Getty Images.



Cô bán bánh mì xinh đẹp có bộ móng vuốt sắc nhọn ở chợ Cũ, 1969 - 1970. Ảnh: David Staszak.



Quầy bánh mì vỉa hè Sài Gòn năm 1989. Ảnh: Doi Kuro.



Khu chợ Cũ với quầy bánh mì quen thuộc, 1989. Ảnh: Doi Kuro.



Quầy bánh mì dạo trên đường Hàm Nghi, đối diện Ngân hàng Thương Tín, 1989. Ảnh: Doi Kuro.

VietBF@ sưu tầm.

Ổ bánh mì ngày xưa chất lượng to và dày ruột. Ổ bánh mì ngày nay dài hơn bàn tay một chút và hoàn toàn rỗng ruột.

1 tài liệu quy' gia'

Trước năm 1975 tôi thích ăn Phở Tàu Bay ở Sài Gòn, địa chỉ 433-435 đường Lý Thái Tổ Quận 10. Mỗi lần về thăm lại quê hương, tôi thường tìm lại hương vị những thức ăn cũ, tôi thích, và nhớ, để tìm lại hương vị xưa, thiếu thốn ở Mỹ.
Trên thế giới này có nhiều tiệm Phở Tàu Bay. Dùng Google search tôi thử kiếm phở Tàu Bay, thấy quá nhiều tiệm đếm không hết. Tuy nhiên phải nhìn nhận tiệm phở Tàu Bay ở Sài Gòn là tiệm đầu tiên và nguyên thủy do một người Bắc 54 thành lập.
Tiệm này vẫn còn, và vẫn ngon như xưa (trước 1975). Lần nào về thăm lại quê hương, tôi cũng ghé đây ăn vài lần. Mặc dầu là Phở Bắc chánh gốc, nhưng xin rau hay giá sống, đều có, không bao giờ chửi khách như ở Hà Nội.
Tại sao lại Tàu Bay?
Một người bạn tôi kể lại, theo lời chủ tiệm, ngày xưa ở Hà Nội có người tặng ông một cái nón phi công. Ông rất hãnh diện lúc nào cũng đội nó. Sau nầy di cư vô Saigon, mở tiệm phở, không biết đặt tên gì, ông nhớ tới cái nón tàu bay, nên đặt tên tiệm phở của ông là Tàu Bay.
Một người bạn khác kể hơi khác. Ông nội của ông chủ tiệm phở Tàu Bay hiện nay ở Sài Gòn, trước năm 1954 ở Hà Nội có mở một tiệm phở. Một người bạn tặng ông cái nón phi công, ông rất thích nên đặt tên tiệm phở ngoài Hà Nội là phở Tàu Bay. Năm 1954 vô Sài Gòn, ông mở một tiệm phở khác, cũng đặt tên là phở Tàu Bay, để tưởng nhớ những ngày sống ngoài Bắc.
Không biết sự thật ra sao, nhưng có một điều chắc chắn là tiệm phở Tàu Bay ở Sài Gòn rất ngon.
Cam đoan với các bạn là ngon, giống như trước năm 1975 vậy, cũng mùi phở Bắc như xưa không thay đổi chút nào. Phở Tàu Bay ở Sài Gòn đặc biệt ở chỗ là không để rau như ngoài Bắc, nhưng ai muốn rau, cũng có rau như rau ngò gai, rau quế, giá sống, v.v… Điều này khác với mấy tiệm phở ở Hà Nội lúc chúng tôi ra đó tham quan, không có rau, dầu thực khách xin rau cũng không có.
Lúc về thăm quê hương mấy năm trước, vợ chồng tôi có đến đây vài lần. Hương vị giống như xưa. Các bạn trẻ sống lâu năm tại Mỹ chắc sợ phải ăn uống thiếu vệ sinh. Riêng vợ chồng tôi trước đây quen sống nghèo như vậy ở Sài Gòn, nên không sợ phải ăn uống theo lối bình dân. Ngược lại là khác. Tiệm càng bình dân, món ăn càng nhiều hương vị quê hương hơn các tiệm sang trọng, tô phở bị Tây Phương hóa quá nhiều.
Phở là một món ăn Việt Nam được thế giới chấp nhận. Ở đâu có người Việt Nam sanh sống, ở đó có tiệm Phở.
Phở có một lịch sử lâu đời. Theo một giả thuyết, phở bắt nguồn từ một món ăn của người Hoa, lần lần biến thái để trở thành tô phở ở Nam Định, và Hà Nội.
Tô phở được Thạch Lam mô tả trong Hà Nội 36 phố phường đã được biến thái và thay đổi theo thời gian và không gian, theo lịch sử của Việt Nam thời hiện đại.
Tô phở do Thạch Lam mô tả có thịt thà, có vẻ ngon lắm. Nhưng tô phở ở Hà Nội thời bao cấp được mô tả như lần lần không còn thịt nữa. Wikipedia dùng từ ngữ phở “không người lái” tức là phở không có thịt.
Sau khi chế độ Cộng Sản đổi mới, kinh tế càng ngày càng phồn thịnh, tô phở dần dà có thịt trở lại.
Và ngày nay ở Hà Nội có nhiều nhà giàu quá, nên thấy xuất hiện tô phở mắc tiền, ăn với thịt bò Kobe, giá một tô phở bằng nửa tháng lương của người lao động, từ 35 đến 40 đô-la một tô. Tô phở này chỉ thấy xuất hiện ở Hà Nội thôi, không nơi nào khác trên thế giới người Việt Nam đủ sức ăn một tô phở như vậy. (Mấy tháng trước tôi thăm Phố Sài Gòn Nhỏ Cali, thấy có người nấu phở Kobe. Phố Sài Gòn Nhỏ không thua Hà Nội).
Tô phở trong Nam do người Bắc di cư mang vào Nam từ năm 1954. Nhưng với chế độ kinh tế thị trường ở trong Nam, tô phở càng ngày càng có nhiều thịt, và thêm nhiều món rau như giá, ngò gai, hành, rau húng, v.v… Tô phở biến từ phở bò sang phở gà và nhiều thứ thịt thà khác, càng ngày càng ngon. Ngoài ra người ta còn ăn phở với “paté chaud” nếu muốn. Bánh “paté chaud” là bánh của Tây.
Sau biến cố năm 1975, nhiều đầu bếp nấu phở ngon đã đi Mỹ lập nghiệp. Tô phở trong một chế độ tư bản dư dả lại biến đổi thêm, ngon hơn, lớn hơn, thịt thà nhiều hơn. Vả lại theo lối ăn uống của người Mỹ, người ta cử ăn bột ngọt, nên tô phở ở Mỹ không bỏ bột ngọt, nước ngon và ngọt do xương bò mà ra, khác với những tô phở ở Việt Nam đặc biệt phở Hà Nội, dùng nhiều bột ngọt..."