Đó là câu hỏi vấn vương trong đầu nhiều người Việt Nam nhưng ít ai nói ra mà thôi. Với những phong trào rầm rộ và rất nhiều đề tài nghiên cứu tốn kém, năm nào cũng diễn ra những đợt vận động học tập tấm gương đạo đức của Bác Hồ. Việc học th́ nhiều, nhưng kết quả thế nào th́ có lẽ chưa có báo cáo nào nêu lên một cách toàn diện thật sự khách quan.
Tuy vậy, cứ nh́n vào t́nh trạng đạo đức xă hội ngày càng xuống cấp, tệ nạn tham nhũng ngày càng nghiêm trọng, quan chức ngày càng quan liêu, độc đoán và tham quyền cố vị trong khi bộ máy hành chính ngày một ph́nh to, thủ tục hành chính ngày càng rườm rà... ta sẽ thấy một sự tương phản quá rơ rệt giữa mục đích và kết quả.
Một trong những biểu hiện của t́nh trạng nói trên là việc ban hành những văn bản hành chính sai luật, ví dụ gần đây có việc cấm xe lưu hành theo biển số chẵn/lẻ; ưu tiên các Mẹ Anh Hùng thi đại học; và cấm chụp h́nh CSGT. Những vụ tai tiếng liên tiếp xảy ra trong khâu quản lư vắc-xin dành cho trẻ sơ sinh và vụ "nhân bản" giấy xét nghiệm máu cho thấy t́nh trạng chạm đáy của cái gọi là "y đức". Bất cứ người Việt Nam nào dù nhẹ dạ cả tin cũng không thể tin rằng những người đă gây ra cuộc khủng hoảng Vinashin
đă thật ḷng hối cải khi mà cho đến nay hàng trăm con tàu của nó vẫn nằm hoang phế tai các bến cảng trong và ngoài nước (Xem ảnh bên). Và những ai c̣n chút ḷng trắc ẩn sẽ không khỏi băn khoăn tại sao t́nh trạng buôn lậu và lừa đảo xuyên biên giới có thể lặp đi lặp lại trong sự bất lực của các cơ quan chức năng. Lại càng khó hiểu v́ sao những con "tàu lạ" có thể ngang nhiên hút trộm cát trong vùng biển Quảng B́nh nhiều năm nay mà không bị chính quyền phát hiện và ngăn chặn. Vụ Dự án Cầu Nhật Tân chậm giải phóng mặt bằng bị nhà thầu Nhật Bản phạt hơn 155 tỷ đồng là điều không lạ, nhưng việc Lănh đạo Hà Nội chi tiền ngân sách để nộp phạt là điều không thể chấp nhận.
Trớ trêu hơn, phạm trù đạo đức c̣n bị vi phạm ở một lĩnh vực chính trị nhậy cảm, đó là khi những cán bộ làm công tác tuyên truyền lại đi "sao chép" tranh áp phích của Trung Quốc để quảng bá về đạo đức Bác Hồ (H́nh bên cạnh, phía dưới là một ví dụ).
Vẫn biết giáo dục đạo đức công dân là việc làm không thể thiếu trong một xă hội văn minh, và điều này không chỉ Việt Nam mà các nước trên thế giới đều làm. Nhưng cách làm th́ khác nhau rất nhiều đấy. Người Ấn Độ dù ngưỡng mộ đạo đức của Mahatma Gandhi (cùng thời với Bác Hồ) nhưng họ không phát động phong trào toàn dân noi theo, mà chỉ đơn giản gọi ông là Thánh. Ngoại trừ một vài trường hợp cá biệt, hiếm thấy quốc gia nào trên thế giới lấy tiêu chuẩn đạo đức và tác phong của một người để làm chuẩn mực cho mọi người. Những vĩ nhân đă quá cố thường được người đời sau tôn kính với ḷng ngưỡng mộ tự nhiên vốn có.
Mặt khác, theo quy luât, việc học tập phải đi từ thấp lên cao, từ dễ đến khó, học điều cụ thể và học từ người thực, việc thực. Nếu trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc nhân dân noi gương Bác Hồ thực hành đoàn kết, tiết kiệm... th́ thời nay nhân dân sẽ nh́n vào tấm gương của các vị lănh đạo đương chức để noi theo mới đúng. Do đó, trước hết chính những người lănh đạo quốc gia phải trau dồi đạo đức và tư cách để có đủ uy tín và nêu gương trước quốc dân đồng bào; cán bộ lănh đạo cấp nào phải xứng tầm cấp đó. Làm được như vậy sẽ hiệu quả gấp vạn lần so với việc ra nghị quyết cho toàn dân học tập tấm gương Bác Hồ.
 |
Nhưng thực tế ở Việt Nam thời gian qua không diễn ra theo quy luật thông thường. Có nhiều ư kiến cho rằng v́ giới lănh đạo hiện tại không đủ tư cách và uy tin để nêu gương sáng nên phải sử dụng tấm gương phản chiếu của Bác Hồ. Nhưng tôi thiên về hướng lư do giới lănh đạo hiện nay lựa chọn thái độ khiêm tốn trước nhân vật thần tượng Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, bất luận v́ lư do nào, điều cần thiết là không nên kéo dài t́nh trạng hẫng hụt vai tṛ lănh tụ với đầy tư cách và uy tín mà một quốc gia cần có. Sự kéo dài vai tṛ ảnh hưởng của Bác Hồ cũng đồng nghĩa với sự từ chối vai tṛ lănh tụ bằng cách xóa nḥa ranh giới trách nhiệm giữa lănh đạo và dân chúng. Và điều này vô h́nh chung tạo cơ hội cho cấp dưới che đậy những việc làm sai trái của bản thân và đơn vị. Đó chính là một nghịch lư trong chính trường Việt Nam ngày nay.
Sẽ hợp lư hơn nếu việc học tập tấm gương Bác Hồ được hiểu theo một cách cụ thể và đơn giản như sau. Sinh thời Bác Hồ mỗi khi kêu gọi nhân dân làm ǵ đều tự ḿnh làm trước để nêu gương. Ví dụ trong thời kỳ nạn đói năm 1945 mỗi ngày Bác tự tay bớt một nắm gạo từ khẩu phần ăn của ḿnh bỏ vào "hũ gạo kháng chiến". Trong chiến dịch "chống giặc dốt", Bác đích thân dạy học cho chiến sĩ và đồng bào. Bác xuống đồng xắn quần tưới nước cùng nông dân chống hạn hán. Mục đích trồng cây của Bác là để chống hoang hóa đất đai và Bác tự tay trồng cây trên những đồi trọc và trong cây quanh nhà. Nhưng các vị lănh đạo sau này toàn trồng cây ở công viên hoặc đ́nh chùa và những địa danh hoành tráng để ghi tên đánh dấu để lại cho đời sau! Đó là sự khác nhau giữa thật và giả xung quanh việc "học tập tấm gương đạo đức Bác Hồ". Do bản thân cần kiệm liêm chính, Hồ Chủ Tịch đă có thể xử nghiêm minh nhất có thể vụ tham nhũng Trần Dụ Châu ngay trong thời kỳ kháng chiến. Nhưng thời nay, hạng người như Trần Dụ Châu nhan nhản khắp nơi, hỏi có mấy kẻ bị kết án nghiêm minh hay nhiều trường hợp c̣n được vinh danh và thăng quan tiến chức (?).
Cuối cùng, có lẽ nên thấy rằng xă hội Việt Nam ngày nay có ít nhất 3 thế hệ sinh ra sau thời Cụ Hồ, tức là chỉ c̣n một số ít người có thể hiểu đúng thế nào là "đạo đức Bác Hồ", c̣n lại đều chỉ nghe kể lại hoặc diễn giải một cách chủ quan không hoàn toàn chính xác. Có trường hợp thanh thiếu niên thậm chí thắc mắc ngây ngô tại sao một người tốt như Bác mà nghiện thuốc lá (!). Nói cách khác, nên chăng đă đến lúc cần thay đổi cách suy nghĩ và hành động liên quan việc học tập tấm gương đạo đức của Bác Hồ, trước hết nên thôi coi đó như một chủ trương và một phong trào; mà hăy để đạo đức của Người tự nó phát huy theo quy luật "hữu xạ tự nhiên hương". Âu đó cũng là việc cần thiết để bảo tồn h́nh ảnh tốt đẹp của Người trong ḷng dân tộc. Đó cũng là cách để có thêm nhiều tấm gương sáng hơn nữa góp phần đưa dân tộc ta sớm thoát khỏi lạc hậu và nghèo hèn ./.
Nguồn: Trần Kinh Nghị/ blog Bách Việt
V́ sao càng học tập tấm gương Bác Hồ, đạo đức càng yếu kém?
