Tồn tại suốt hơn nửa thế kỷ qua, là sản phẩm của một giai đoạn mang tính lịch sử, chợ Trời là chợ tạm lâu đời nhất Hà Nội với nhiều điều kỳ lạ và những thứ hàng hóa không thể t́m thấy ở bất cứ khu chợ nào khác.
“Tiêu bản sống” thời bao cấp
Chợ Giời, hay chợ Trời, là tên gọi dân dă của chợ Ḥa B́nh. Chợ chiếm một khu vực trải khá rộng quanh trục đường Phố Huế - Hàng Bài, gồm các ngơ và phố nhỏ như khu Chùa Vua, Lê Gia Định, Trần Cao Vân, Nguyễn Công Trứ, ngơ Thịnh Yên, ngơ Yên Bái 2.
Theo một số tài liệu th́ chợ Giời được h́nh thành vào khoảng những năm 1954 - 1955. Đó là khi một số người di tản vào miền Nam cần phải bán tài sản đă sử dụng của gia đ́nh. Nhà phê b́nh mỹ thuật, họa sĩ Phan Cẩm Thượng cho rằng, Chợ Trời xuất hiện từ khoảng những năm 1954 - 1955.
Chợ Trời là chợ tạm lâu đời nhất Hà Nội, tồn tại nhiều thập kỷ nay như là sản phẩm của một giai đoạn mang tính lịch sử: thời bao cấp.
Một góc chợ Trời - khu chợ tạm lâu đời và ḱ lạ nhất Hà Nội.
Khi muốn mua hàng hoá “tem phiếu” người ta vào cửa hàng mậu dịch quốc doanh, c̣n hàng ngoài luồng, “phe phẩy”, thậm chí hàng ăn cắp, th́ ra vỉa hè, ra chỗ chợ không cần mái, tức là chợ Giời. V́ vậy, nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc cho rằng, chợ trời là “sản phẩm” của thời kỳ bao cấp, thời kỳ người dân phải mua hàng hóa bằng tem, phiếu. “Chợ trời” ra đời chính từ nhu cầu thiết yếu, khi lượng cung không đáp ứng đủ với nhu cầu của người dân.
Những mặt hàng “ngoài luồng” không được “tem phiếu hóa”, không có chỗ đứng tại các cửa hàng mậu dịch th́ được tiêu thụ “không hợp pháp” ở những chỗ… không phải chợ. Đó là ngoài trời. Đặc điểm về không gian này đă được dân gian đặt tên cho những “chợ” mọc lên tự phát và tiêu thụ hàng hóa lén lút, không hợp lệ.
Là sản phẩm của chế độ bao cấp, nhưng chợ Trời đến nay vẫn tồn tại v́ nó biết thay đổi để thích ứng nhu cầu người mua. Chợ Trời ngày nay vẫn là “thương hiệu” lớn về cung cấp linh kiện cơ khí, điện tử với giá cả được nhiều dân buôn đánh giá là “phủ lư” (hợp lư).
Săn hàng “độc” chợ Trời
“Hàng ǵ có ở trên đời, cứ đến chợ Giời là có” là câu cửa miệng của dân buôn bán và nhiều người khi nói về chợ Trời. Cách nói trên hơi quá lời, nhưng quả thực chợ Trời là nơi buôn bán đủ loại hàng hóa, từ những thứ nhỏ như cây đinh, cục pin đến những thứ lớn như xe máy, tivi, tủ lạnh… Mọi thứ hàng hóa “thượng vàng, hạ cám” đều có ở đây.
Ai đó lần đầu đặt chân đến chợ Trời dễ bị lạc vào ngóc ngách chợ được quây lại san sát với nhau bởi hàng trăm gian hàng bày bán đủ thứ linh tinh, thậm chí vặt vănh trên đời. Nhưng chợ Trời c̣n có nhiều mặt hàng “độc”, có hỏi mua mới biết.
T́m mua một “con” IC nhỏ như que diêm hay một chiếc điều khiển tivi sản xuất từ những thập niên 70 - 80 thế kỷ trước, xem như chuyện ṃ kim đáy bể. Thế nhưng đến chợ Trời sẽ được đáp ứng đầy đủ.
Để thử độ phong phú của chợ Trời, phóng viên vào một gian hàng bán điện tử trong ngơ Thịnh Yên hỏi mua con ṣ của amply Pioneer A500 chạy điện 110V. Loại amply này là hàng Nhật “băi”, sản xuất từ vài chục năm trước. Nghe chúng tôi hỏi, bà chủ chau mày. Bà ta khuyên bỏ món đồ cổ ấy đi và chào hàng một chiếc amply khác cũng hăng Pionner của Nhật nhưng đời mới hơn. Chúng tôi không đồng ư. Thuyết phục một hồi không ăn thua, bà ta bảo đặt cọc tiền để đi lấy hàng.
Sau khi phóng viên đặt cọc 800.000 đồng, tương đương với 50% giá trị con ṣ, bà chủ quán biến mất trong đám đông. 15 phút sau, bà ta quay lại, trên tay là con ṣ h́nh chữ nhật chỉ bằng móng tay cái. Bà ta c̣n giới thiệu: “Không chỉ loại ṣ này, đời cũ hơn nhà chị cũng có. Các chú cần cứ đặt hàng trước. Vài ba hôm, không chỉ ṣ mà bất cứ thứ ǵ là phụ kiện của amply chị cũng đáp ứng được hết”.
Chợ Trời có các cửa hàng tiện nghi...
...Cho đến những gian hàng dựng bán ngay giữa đường.
Bên cạnh các đồ linh kiện hiếm, chợ Trời c̣n bán các đồ mới tinh, nguyên đai nguyên kiện. Tuy nhiên, một điểm đặc trưng tại khu chợ này là các quầy hàng luôn trộn lẫn hàng thật với hàng giả và bán giá như nhau. V́ thế, những người “có kiến thức uyên thâm” có thể mua được những món hàng xịn, bền tại đây với giá rẻ bất ngờ, nhưng không ít “tay mơ” đă phải ngậm đắng nuốt cay khi mua phải những món đồ kém chất lượng so với số tiền bỏ ra.
Theo một dân buôn đồ điện tử vào chợ này, hàng nhập lậu, hàng nhái kiểu dáng đang chiếm trên 70% hàng hoá bày bán ở đây. Giá cả các loại hàng nhái khiến nhà sản xuất chính hăng cũng phải méo mặt: đầu kỹ thuật sở ở đây rẻ nhất là 380.000 đồng trong khi đầu chính hăng th́ phải 1,75 triệu đồng. Một chiếc khóa càng xe máy Việt Tiệp có 85.000 đồng trong khi lắp ở xưởng xe Honda phải có giá 200.000 đồng. Chiếc headphone ở đây được bán 40.000 đồng, nhưng nếu vào siêu thị đồ điện tử th́ phải là 200.000 đồng/chiếc. Đĩa DVD trắng chỉ 1.500 đồng/chiếc nhưng ở siêu thị là 3000-4000 đồng.
Anh Phạm Việt Quang, một khách quen từ nhiều năm nay của chợ Trời đúc rút: “Chợ Trời chỉ hay với những người cần mua đồ cũ và sành đồ, chỉ rẻ với người biết mua và cũng chỉ vài quầy hàng là đáng tin cậy về chất lượng hàng mà thôi. C̣n với những “gà” mới đi chợ Trời th́ đảm bảo là bị “hớ”, chỉ mang cái bực ḿnh về”.
Những món hàng "độc" ở chợ Trời Hà Nội:
Hàng hóa được vứt thành đống cho khách hàng lựa chọn.
Ở chợ Trời, có thể mua được những sản phẩm rẻ bất ngờ so với nơi khác. Nhưng những khách hàng "gà mờ" dễ mua phải hàng dùng vài ngày là hỏng.
Các lại đầu dàn đủ mẫu mă, giá cả bán trong một cửa hàng ở chợ Trời.
Những bộ loa máy tính cũ bán rẻ như cho không.
Một người đàn ông ngồi dưới những món hàng ḿnh bán, đủ cả yên xe, gương, khóa, lốp...
Những thứ tưởng như phế thải bỏ đi này cũng được bán ở chợ Trời.
Một bản mạch điện tử đă hỏng cũng sẽ có người mua.
Các loại tụ h́nh dáng khác nhau.
Những con chuột máy tính được buộc thành túm, người mua nếu may mắn có thể mua được cái c̣n dùng được với giá rẻ hơn bèo.
Các loại dây nối, giắc cắm buộc thành túm, ai cần kích cỡ nào cứ cắm thử rồi mua.
Những chiếc máy khoan cũ.
Hàng loạt mũi khoan cũ, mới bày lẫn lộn.
Những chiếc Ampe kế, Vôn kế dùng trong ngành điện.
Đủ loại ḷ xo lớn bé.
Các viên bi sắt mới, cũ đủ kích cỡ để lẫn với nhau.
Các loại dây, ṿng đệm...
Nếu nhà bạn mất hay hỏng điều khiển tivi, điều ḥa... của bất cứ hăng nào, cứ ra chợ Trời là có thể mua được.
Các loại vỏ điện thoại nhiều màu sắc.
Các loại đèn led, đèn điện tử dành cho dân công nghệ.
Đủ loại bơm xe máy, xe đạp.
Chợ Trời c̣n bán cả vành ô tô, gương ô tô.
Kenh14
Thâm nhập chợ Trời - khu chợ ḱ lạ nhất Hà thành
