Chuyện thật
Trước khi gặp lại một người bạn người nước ngoài mới trở về từ Việt Nam, nó háo hức ơi là háo hức. Anh bạn này là con trai một người lính Mỹ đă từng sang tham chiến ở quê hương trong những năm 60. Anh lớn lên và được kể cho nghe về những đau khổ do chiến tranh gây ra cho người dân quê hương ḿnh. Sau khi tốt nghiệp đại học, v́ muốn bù đắp lại chút nào đó cho con người Việt Nam, anh quyết định gác lại sự nghiệp riêng để sang Việt Nam .
Nhưng sau khi gặp anh bạn nước ngoài này, sự háo hức của nó bỗng trở thành nỗi buồn vời vợi. Buồn lắm v́ nó là một nhà giáo trẻ đầy nhiệt huyết. Làm sao không buồn được khi anh bạn nước ngoài, sau một thời gian cống hiến ở Việt Nam, nói rằng anh không tính sẽ quay lại sống ở Việt Nam nữa, lư do chính nằm gọn trong câu nói của anh: “Dân trí ở đây thấp quá. Rất khó sống.”
Mới đầu nó tự ái lắm khi nghe câu nói ấy. Nó phản ứng ngay: “Việt Nam là một nước có nhiều người đi học, nhiều sinh viên đại học, nhiều người có bằng cấp. Làm sao bạn lại có thể kết luận cẩu thả như thế?”
Nhưng người phương tây thường nói có sách mách có chứng đàng hoàng. Bởi thế, nó chỉ c̣n biết im lặng mà nghe. Ngậm ngùi. Đau.
Anh bạn nước ngoài kể dài lắm nhưng một cách vắn tắt th́ như thế này:
- “Tôi yêu quư dân tộc của bạn. Tôi cảm thấy khổ tâm khi thấy những hậu quả của chiến tranh để lại. Mới đầu tôi dự tính sẽ sống ở đất nước bạn lâu dài, mong có thể làm được điều ǵ đó bù đắp lại những đau khổ do cha ông chúng tôi đă gây ra. Tôi thấy quê hương các bạn đang từng bước hội nhập vào cộng đồng quốc tế nên tôi hy vọng giúp các bạn chút vốn liếng Tiếng Anh để các bạn dễ hoà nhập hơn. Tôi không hối hận đă được cống hiến thời gian và sức lực cho các bạn sinh viên Việt Nam v́ tôi thích làm điều có ư nghĩa. Nhưng thật là khó sống ở đây khi dân trí khá thấp.”
Anh bạn này nói tiếp: “Một lần kia tôi đang đi bộ trong một con hẻm, chợt nghe có tiếng vật ǵ đang rơi từ trên cao xuống. Theo phản xạ tự nhiên, tôi ngẩng đầu lên xem th́ thấy một bịch rác ai đó vứt qua cửa sổ đang rơi xuống. May qúa tôi nhảy qua một bên né kịp chứ không th́…. Rồi lần khác, đang chạy xe trên đường, tôi giật ḿnh khi thấy có người ném một con chuột từ trong nhà ra ngoài đường. Tôi hốt hoảng tránh nó xuưt nữa bị tai nạn. Vứt rác ra nơi công cộng đă là một điều kinh khủng rồi, bây giờ lại ném cả chuột ra ngoài đường. Chiều hôm đó tôi có việc phải đi lại trên cùng một con đường, con chuột đă bị xe khác cáng nát be bét. Nh́n rợn cả gai ốc! À, có chuyện này tôi hỏi bạn. Bạn đă sống ở một số nước ngoài, bạn có thấy người đi xe hay bấm c̣i không?”
- “Rất ít khi, chỉ khi nào khẩn cấp thôi.” Nó trả lời.
- “Đúng vậy. C̣n nhiều người ở quê hương bạn bấm c̣i rất ồn ào bất cứ lúc nào, ngay cả những nơi cần tôn trọng sự yên tĩnh như bệnh viện, trường học. Rồi trong pḥng chiếu phim, có không ít người vẫn bật điện thoại lên nói chuyện tỉnh bơ như chỗ không người. Có lẽ họ không thấy chung quanh họ là người bởi v́ người th́ cần được tôn trọng. Bạn thấy sao?”
- “À, th́ chuyện đó, tôi cũng không rành lắm v́ tôi ít đi coi phim.” Nó miễn cưỡng đáp.
- “Tôi quen một cô bạn Việt Nam . Có lần tôi theo cô ấy vào bệnh viện để thăm người nhà đang nằm điều trị tại một bệnh viện công. Thân nhân của người bệnh người th́ ngồi người th́ nằm nghỉ la liệt dưới nền lối đi. Trong các pḥng dành cho bệnh nhân, tôi cũng thấy thân nhân họ nằm dưới đất, thậm chí dưới gầm giường. Chữa trị trong môi trường ồn ào, xô bồ như thế này, làm sao mau khỏi bệnh được! Không chừng tạo ra thêm nhiều bệnh nhân mới nữa ấy chứ. Cô bạn tôi c̣n kể rằng nếu không có tiền mà vào bệnh viện th́ dù có gặp nguy hiểm cũng vẫn phải nằm đó chờ. Tôi hỏi lỡ bệnh nhân tử vong th́ sao, cô ấy đáp: “Th́ chết chứ sao nữa.” Vào pḥng thăm người nhà cô ấy, tôi thấy mỗi lần cô ấy muốn nhờ bác sĩ hay y tá điều ǵ, để cho nhanh chóng và vui vẻ th́ cô ấy phải bỏ tiền vào phong b́ đưa cho họ, gọi là tiền trà nước. Chẳng lẽ bác sĩ, y tá ở nước bạn cần uống nhiều trà nước vậy sao?!”
- “À, th́ chắc là khí hậu ở đấy nóng nên hay khát nước…” Nó đùa cho bớt đau.
- “Bạn biết không, lúc tôi đến nước bạn lần đầu tiên, tôi đi chung với một Việt kiều. Lúc vào cửa khẩu kiểm tra hộ chiếu và thị thực, không hiểu sao anh cảnh sát cứ để bạn tôi đứng đó chờ. Cuối cùng th́ bạn tôi bỏ vào hộ chiếu một tờ giấy nhỏ màu xanh xanh, “nhỏ nhưng có vơ”, thế là anh cảnh sát vui vẻ cho qua liền và chúc bạn tôi ḱ nghỉ thoải mái. Tôi là người gốc nước ngoài, h́nh dáng khác, tiếng nói cũng khác nên không thấy anh cảnh sát nói ǵ. Chắc cùng là người Việt nên dễ “nói chuyện” hơn! Nhưng tôi chưa bao giờ thấy điều ấy xảy ra ở nước tôi.Đó sẽ bị coi là một hành vi hối lộ. Ở nước bạn, việc này xảy ra lộ liễu giữa ban ngày như vậy mà không sao nhỉ?”
- “Tôi nhớ trước đây báo chí cũng có nói đến việc này, nhưng một thời gian sau th́ lại tái diễn và chẳng thấy ai nói ǵ nữa.” Nó đáp.
- “Bạn biết không, tôi sẽ không bao giờ quên mùa Giáng Sinh năm vừa rồi của tôi. Chị tôi gửi cho tôi một bánh trái cây (fruitcake) cho chính tay chị ấy làm. Chúng tôi có truyền thống ăn bánh với rượu sữa Bailey vào đêm Giáng Sinh, ngon lắm. Nhận được tin chị báo qua email, tôi mừng quá v́ thèm. Nhưng đến khi tôi ra bưu điện lấy quà, người ta đ̣i tôi hơn 2 triệu đồng, tức là hơn 1 trăm đô-la Mỹ. Ôi trời ơi, chị tôi mất công làm bánh, tốn kém hết cỡ th́ cũng chỉ hai ba chục đô-la. Cuối cùng, tuy tiếc hùi hụi nhưng tôi quyết định không nhận món quà ấy nữa v́ tôi thấy quá vô lư và bị xúc phạm. Luật pháp Mỹ rất chặt chẽ về việc gửi hàng, nhất là thực phẩm, nên họ đă kiểm tra hàng gửi kỹ lưỡng. Vậy mà bưu điện bên đất nước bạn lại tự ư mở bánh của tôi ra xem. Ai mà dám ăn bánh đó nữa. Lúc mở ra, biết đâu người ta bỏ cái ǵ khác vào đó th́ sao. Thêm nữa, ở phiếu dán liệt kê các mặt hàng gửi đă ghi rơ nội dung hàng gửi rồi, tại sao bưu điện nước bạn không biết tôn trọng quyền riêng tư, uy tín của người gửi và người nhận.
Nếu họ thắc mắc muốn biết chắc chắn hàng gửi có hợp pháp và an toàn hay không, họ cần phải làm việc với bưu điện bên Mỹ chứ không thể tuỳ tiện mở ra được. Vả lại, một cái bánh nhỏ không thể tốn nhiều tiền như vậy. Lúc ấy, tôi rất thất vọng về sự việc này. Sau đó ít ngày, tôi c̣n thất vọng hơn khi biết rằng một sinh viên trong lớp tôi dạy cũng rơi vào trường hợp tương tự. Có người chị từ California gửi cho cậu ta một hộp sô-cô-la và một lọ thuốc vitamin C sản xuất tại Mỹ để chúc mừng sinh nhật. Người ta khui cả bưu phẩm ra rồi yêu cầu cậu ta đóng phí 1 triệu 6 trăm ngàn. Cậu ta hỏi tại sao lại phải đóng tiền trong khi chị cậu đă đóng tiền rồi. Nhân viên bưu điện bảo thuốc này cần phải đi kiểm tra lại xem có an toàn không. Cậu ta hỏi ngược lại: “Mỹ là nước có kỹ thuật tiên tiến bậc nhất thế giới. Các anh có tŕnh độ kiểm tra người ta sao? Mà chỉ là một lọ vitamin C thông thường, chẳng lẽ các anh thật sự quan tâm đến sức khỏe của tôi đến nỗi đi kiểm tra độ an toàn của nó giùm tôi?” Các nhân viên phải xuống nước và giảm phí xuống c̣n 5 trăm ngàn, nói rằng coi như là xin tiền cà phê sáng.
Cậu sinh viên nói với tôi rằng mấy người nhân viên quèn trong đó thôi cũng đă đeo đầy ṿng vàng, nhẫn vàng, họ không thiếu tiền uống cà phê sáng đâu.
- “Bạn có vẻ bức xúc quá. Tôi xin lỗi!” Nó trấn an.
- “Đúng, tôi bức xúc. À, c̣n chuyện này nữa. Hôm nọ tôi đi ăn nhà hàng với mấy thầy cô đồng nghiệp bản xứ của bạn. Lúc ăn, tôi thấy họ xả rác bừa băi xuống sàn nhà. Sao không để gọn trên bàn hoặc cho vào thùng rác gần đó nhỉ ? Bạn thấy không, có bằng cấp cao đâu hẳn là có dân trí cao.”
Nó giật ḿnh v́ câu nói này. Hoá ra dân trí là một cái ǵ khác hơn là bằng cấp.
- “Bạn biết không,” người bạn nước ngoài kể tiếp, “mới hôm qua thôi, tôi đang đi ngoài đường th́ chứng kiến một vụ va quẹt xe máy. Rơ ràng là người A chạy ẩu quẹt vào người B. Vậy mà người A vừa la hét vừa đánh người B, đổ lỗi hết cho người B. Sao người A lại có thể lỗ măng, vô liêm sỉ như thế? Có lỗi th́ phải can đảm nhận lỗi chứ. Sao lại muốn đổi trắng ra đen, lật lọng như thế? À, tôi nhớ đến một vụ tai nạn giao thông khác cách đây không lâu. Người bị nạn nằm trên vũng máu trong khi cả một đám đông bu quanh để xem mà không ai động đậy một ngón tay để giúp đỡ. Trước khi đến nước bạn, tôi nghe rằng người dân ở đây có tinh thần cộng đồng cao lắm. Nhưng tôi thật sự chưa cảm nhận được.”
- “Ui, năy giờ say sưa nói chuyện để thức ăn nguội rồi. Nào ta ăn thôi.” Nó mời bạn.
- “Đúng rồi. Ḿnh ăn đi. Thú thật với bạn, từ ngày tôi trở về Mỹ lại, tôi mới thấy an tâm khi ăn uống. Bên quê hương bạn, quả là có nhiều món ăn rất ngon, tôi rất thích. Nhưng đáng tiếc và đáng sợ v́ thức ăn của các bạn không bảo đảm an toàn thực phẩm. Chính tai tôi nghe một số sinh viên trong lớp nói rằng bây giờ ăn uống là “hên xui”. Ai “hên” th́ ăn trúng thức ăn nhiều hoá chất và chết sớm trước khi có con cái. Ai “xui” th́ ăn trúng thức ăn có hoá chất bộc phát chậm và để lại bệnh tật di truyền cho con cháu. Tôi nghe mà lạnh hết cả người.”
- “Đúng là có chuyện thực phẩm của chúng tôi có nhiều hóa chất độc hại do một số người hám lợi mà thiếu lương tâm.” Nó đồng ư.
- “À, có một điều làm tôi rất ngạc nhiên khi nghe các sinh viên nói với tôi rằng học sinh bây giờ quay cóp trong thi cử nhiều lắm. Hơn nữa, một số người trong vị trí lănh đạo c̣n mua bằng cấp chứ không phải tự trau dồi kiến thức mà có. Các sinh viên c̣n kể cho tôi nghe rằng nếu một sinh viên tốt nghiệp ngành sư phạm muốn cống hiến trí thức của ḿnh cho các thế hệ tương lai trong một ngôi trường, họ phải đóng tiền ǵ đó đến cả trăm triệu khi nộp đơn xin việc. Việc họ được nhận vào giảng dạy phụ thuộc vào số tiền kia chứ không dựa trên tài năng của họ. Có thật như thế không bạn?”
- “Ừm, tôi cũng có nghe nói đến t́nh trạng ấy.” Nó miễn cưỡng trả lời.
- “Wow, nếu mà như vậy th́ làm sao có dân trí được nhỉ?” Người bạn nước ngoài chặc lưỡi, lắc đầu.
Bây giờ th́ nó hiểu ra ư nghĩa của dân trí. Dân trí là một điều ǵ căn bản và cần thiết cho con người hơn là việc có một tấm bằng lủng lẳng trong nhà. Dân trí không chỉ là đầu đầy chữ nghĩa nhưng là tim đầy vị tha. Dân trí gồm có sự hiểu biết những giá trị tốt đẹp và khả năng chia sẻ chúng. Dân trí đúng nghĩa phải là sự quan tâm đến ích lợi của những người xung quanh. Ḿnh làm ǵ th́ cũng nghĩ đến hạnh phúc của người khác. Dân trí là biết tôn trọng và tự trọng. Dân trí là sống cao đẹp. Dùng bằng cấp, địa vị xă hội chỉ cho việc t́m kiếm tư lợi th́ là phản dân trí. Có dân trí là phải biết liên đới với tha nhân bằng t́nh yêu thương bác ái. Một xă hội dân trí là xă hội gồm có những người biết yêu thương chân thành như vậy.
- “À này bạn, tôi cảm thấy thú vị về đất nước của bạn, một đất nước đa văn hóa, đa sắc tộc, đa lư tưởng, đa đảng phái. Thực tế phức tạp vậy mà các bạn vẫn cùng nhau tiến lên đạt được phát triển trên nhiều lănh vực như kỹ thuật, nghệ thuật, nhân văn, y học, tâm lư, kinh tế, xă hội, chính trị, từ thiện vào bậc nhất thế giới. Theo bạn th́ yếu tố nào đă giúp ổn định và phát triển đất nước bạn như thế?” Nó hỏi.
- “Theo tôi, một trong những yếu tố giúp ổn định xă hội phức tạp của chúng tôi chính là yếu tố niềm tin. Nếu thiếu khía cạnh nền tảng này, ắt hẳn xă hội của chúng tôi đă loạn từ lâu. Đánh giá thấp vấn đề niềm tin khờ dại vất bỏ yếu tố giúp ổn định, hài ḥa. Niềm tin chân chính vào một Thượng Đế T́nh Yêu giữ cho chúng tôi biết sống có ư nghĩa, trung thực, tôn trọng, vị tha, cầu tiến bằng năng lực của chính ḿnh, bác ái. Khi chúng tôi biết sống những giá trị tích cực ấy một cách tự hào, nhờ có niềm tin, một xă hội phức tạp như của chúng tôi không những giữ được thăng bằng mà c̣n thăng tiến nữa. Văn minh của chúng tôi là văn minh có ḷng nhân ái vị tha làm nền, gọi là dân trí.”
Là người có niềm tin, nó hiểu rơ điều anh bạn nước ngoài vừa nói nên gật đầu: “Tôi hoàn toàn đồng ư với bạn!”
Lúc chia tay, người bạn nước ngoài vừa ôm chào nó vừa nói:
“Tôi xin cầu nguyện cho dân trí của quê hương bạn. Chúc các bạn b́nh an!”
Joseph
Ghi chú: Câu chuyện này chỉ được kể bằng ngôn ngữ quê ḿnh. Kể cho nhau nghe để rút kinh nghiệm chứ cũng không cần phải dịch ra các ngôn ngữ khác làm ǵ cho … !
Cái Nh́n Của Người Ngoại Quốc Về Thiên Đường CSVN
