Nhiều chuyên gia nhận định là Triều Tiên sẽ không từ bỏ vũ khí nguyên tử, bất chấp mọi khó khăn trong lẫn ngoài nước do lo ngại ḿnh có thể bị phương Tây tấn công như Libya.
Đa mục đích
Hôm nay diễn ra sự kiện chưa từng có trên bán đảo Triều Tiên: B́nh Nhưỡng đón nhóm “Nguyên lăo”, phái đoàn được dẫn đầu bởi cựu Tổng thống Mỹ Jimmy Carter cùng cựu Tổng thống Phần Lan Martti Ahtisaari, cựu Tổng thống Ireland Mary Robinson và cựu Tổng thống Na Uy Gro Harlem Brundtland.
Việc cả bốn cựu lănh đạo phương Tây cùng xuất hiện tại Thủ đô B́nh Nhưỡng, Triều Tiên cho thấy tầm quan trọng của chuyến thăm.
Mục đích thực sự của chuyến thăm rất sâu xa chứ không đơn thuần là việc kêu gọi nối lại ṿng đàm phán 6 bên như nhiều hăng thông tấn đưa tin.
Nguyên nhân là vào thời điểm ngày càng có nhiều dấu hiệu về một giai đoạn chuyển tiếp thế hệ lănh đạo ở B́nh Nhưỡng, Mỹ và các nước phương Tây cần biết chính xác ư tứ, quan điểm hay cách tiếp cận của ban lănh đạo Triều Tiên trong tương lai.
Nh́n rộng ra, chuyến thăm B́nh Nhưỡng của cựu Tổng thống Jimmy Carter, người từng đóng vai tṛ người trung gian ḥa giải năm 1994 sau khi Mỹ tiến gần tới một cuộc chiến với Triều Tiên, cũng diễn ra cùng ngày với chuyến thăm Seoul của Trưởng đoàn đàm phán hạt nhân 6 bên Trung Quốc Vũ Đại Vĩ. Kết nối hai mảnh ghép này, chuyến thăm của nhóm "Nguyên lăo" có mục tiêu là điều chỉnh bán đảo Triều Tiên theo hướng tích cực hơn.
Kim Jong-Un (trái) nhiều khả năng kế nhiệm cha (phải).
Sau khi thực hiện hoạt động “do thám” trên, nhóm “Nguyên lăo” mới bàn về việc tái khởi động ṿng đàm phán 6 bên.
Ông Carter cũng thừa nhận, trong chuyến thăm, ông sẽ nỗ lực tái khởi động ṿng đàm phán 6 bên đ́nh trệ hơn hai năm qua nhằm giải giáp hạt nhân.
Ông tuyên bố trước khi tới Triều Tiên: “Trong lúc các cuộc đối thoại chính thức với Triều Tiên tỏ ra bế tắc, chúng tôi sẽ cố gắng giúp các bên giảm bớt căng thẳng và bàn về các vấn đề quan trọng, trong đó có việc phi hạt nhân bán đảo Triều Tiên”.
Ông Ahtisaari th́ tuyên bố: “Rơ ràng là có sự thiếu tin tưởng, nghi kỵ lớn giữa hai miền Triều Tiên. Tuy nhiên, sự nguy hiểm quá lớn nên không thể để t́nh thế bế tắc này tiếp diễn”.
Nhằm thuyết phục Triều Tiên từ bỏ chương tŕnh hạt nhân, ông Carter hé lộ “củ cà rốt” dành cho nước này: viện trợ nhân đạo trong bối cảnh các cơ quan Liên Hiệp Quốc cho rằng có khoảng 6 triệu người đang cần được viện trợ lương thực do sản xuất trong nước tụt giảm, hàng viện trợ từ bên ngoài cũng bị cắt bớt nhiều.
Ông Carter tiết lộ: “Chương tŕnh lương thực Liên Hiệp Quốc cho biết là lượng lương thực cung cấp cho người Triều Tiên giảm từ 1.400 calo một ngày một người xuống c̣n 700 calo. Trong hầu hết mọi trường hợp, các biện pháp trừng phạt chủ yếu tấn công dân thường chứ không phải giới lănh đạo”.
Triều Tiên thiếu lương thực. Ảnh minh họa.
Theo một số nhà nghiên cứu, do trục liên minh Mỹ - Hàn - Nhật bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau thảm họa động đất - sóng thần và cuộc khủng hoảng hạt nhân đang diễn ra ở đất nước Mặt trời mọc, Mỹ đang muốn tận dụng chuyến thăm của nhóm “Nguyên lăo” để thuyết phục cả hai miền nhượng bộ, nhằm tạo ra một cục diện mới, bớt căng thẳng hơn trên bán đảo Triều Tiên.
Một lư do khác mà Mỹ muốn “hạ nhiệt” bán đảo Triều Tiên chính là việc Trung Đông, Bắc Phi đang rối loạn. Washington cần phải tập trung sức lực để giải quyết những bất ổn tại đây. Nếu bán đảo Triều Tiên tiếp tục và có thể “nóng” hơn nữa, Mỹ và đồng minh sẽ bị “kéo căng” từ châu Phi sang châu Á, kịch bản mà Mỹ không hề mong muốn trong bối cảnh kinh tế của họ chưa thoát khỏi khủng hoảng hoàn toàn.
Khó từ bỏ vũ khí hạt nhân
Theo ChinaPost, khả năng Triều Tiên từ bỏ vũ khí hạt nhân là rất thấp. Thứ nhất, Triều Tiên cần một loại vũ khí đánh chặn để chống lại các cuộc tấn công từ nước ngoài.
Trên thực tế, nếu B́nh Nhưỡng hay bất kỳ nước nào sở hữu vũ khí hạt nhân th́ không ai có thể dùng sức mạnh ngăn cản được. Do vậy, bản chất chiến lược của Triều Tiên là trở thành là nước sở hữu hạt nhân, cường quốc về hạt nhân và tên lửa, tiến tới trở thành cường quốc quân sự, đảm bảo an ninh quốc pḥng.
Lập luận này càng được củng cố khi mà t́nh h́nh Libya đang "ủng hộ" nó. Cụ thể th́ B́nh Nhưỡng cho rằng, nếu từ bỏ vũ khí hạt nhân như Libya, họ sẽ bị nước ngoài tấn công như những ǵ đang diễn ra tại quốc gia Bắc Phi.
Lư do thứ hai khiến B́nh Nhưỡng cần vũ khí hạt nhân là phục vụ các mục tiêu trong nước; bởi những thành công về loại khí tài này là thắng lợi lớn nhất, dễ nh́n thấy nhất của chính quyền của ông Kim Jong-Il. Nó cũng là lời "giải đáp" cho những khó khăn kinh tế, là lời "động viên" hàng chục triệu nhân dân vượt qua khó khăn; cũng như khích lệ niềm tự hào về dân tộc; củng cố chính quyền.
Cuối cùng, vũ khí hạt nhân là sức mạnh để buộc các bên liên quan viện trợ lương thực; cũng như đáp ứng nhiều yêu cầu khác của B́nh Nhưỡng.
Theo nhận định, B́nh Nhưỡng sẽ đưa ra thêm nhiều hứa hẹn nhưng thái độ chân thành tới đâu th́ chưa rơ.
Do đó, trong chuyến thăm của các “Nguyên lăo” hôm nay, B́nh Nhưỡng có thể đưa ra nhiều cam kết nhưng khó có khả năng họ thực sự từ bỏ vũ khí hạt nhân.
Chưa thể tái khởi động ṿng đàm phán 6 bên
Ngay cả việc khởi động lại ṿng đàm phán 6 bên cũng khó khả thi và phải dựa trên t́nh h́nh thực tế bằng cách theo dơi Triều Tiên có thực sự thực hiện các cam kết hay không.
Hiện nhiều chuyên gia dự đoán, Triều Tiên khó có khả năng quay lại bàn đàm phán 6 bên bởi hai thành viên chính là B́nh Nhưỡng và Seoul đang “lên gân lên cốt”, không ai chịu nhường ai.
Nhà nghiên cứu John Delury của ĐH Yonsei cho rằng Mỹ và Hàn Quốc bên ngoài th́ tỏ ra là muốn đối thoại nhưng thực chất, họ không muốn nối lại ṿng đàm phán 6 bên.
Triều Tiên rút khỏi ṿng đàm phán 6 bên gồm Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Nga năm 2009 sau khi Liên Hiệp Quốc áp đặt lệnh trừng phạt mới với lư do B́nh Nhưỡng phóng vệ tinh và thử bom hạt nhân.
Nói cách khác, họ không muốn tiến quá nhanh như thời gian trước mà từ từ xử lư bất ổn. Cụ thể th́ họ sẽ vừa đàm phán, viện trợ…Triều Tiên; song song với việc buộc nước này thực thi và kiểm tra các cam kết về chương tŕnh hạt nhân.
Ṿng đàm phán 6 bên vẫn bế tắc. Ảnh minh họa.
Nếu chuyến thăm hôm nay thất bại, nó có thể mở ra một giai đoạn căng thẳng mới trên bán đảo Triều Tiên. Giám đốc cơ quan t́nh báo Hàn Quốc Won Sei-hoon vừa tiết lộ, Triều Tiên có thể phóng tên lửa hoặc nổ bom hạt nhân nếu các yêu cầu của họ không được đáp ứng.
Tương tự, nhà nghiên cứu Andrei Lankov của ĐH Kookmin nhận định: “Nh́n vào t́nh h́nh Libya th́ có thể dự đoán, Triều Tiên sẽ không tấn công Hàn Quốc do có thể gây hậu quả tương tự. Tuy nhiên, họ nhiều khả năng sẽ thử tên lửa mới hoặc nổ bom hạt nhân”.
Động cơ của Triều Tiên là tiếp tục thu hút sự chú ư của chính quyền Hàn Quốc, Mỹ và đưa chương tŕnh hạt nhân của nước này lên hàng đầu trong nhiệm kỳ của ông Obama, qua đó đạt được thêm nhiều viện trợ.
Có khả năng Triều Tiên lại thử tên lửa. Ảnh minh họa.
Tóm lại, theo nhiều chuyên gia, hiện đối thoại là việc cực kỳ cần thiết bởi thực tế cho thấy, khi Triều Tiên ngồi vào bàn đàm phán, họ rất ít khi có hành động quân sự.
Do đó, chuyến thăm của nhóm “Nguyên lăo” dù ít dù nhiều cũng làm dấy lên hy vọng về việc “hạ nhiệt” bán đảo Triều Tiên, dù cơ hội thành công là rất nhỏ.
Trần Lâm__DV
(tổng hợp)
Triều Tiên không bỏ vũ khí hạt nhân v́ sợ bị 'đánh' như Libya?
