Mỏ 'vàng đen' 3.000 tỷ USD phát nổ, chất độc phun trào dữ dội, Mỹ hứng cú sốc lớn

[troopy]

Mỏ 'vàng đen' 3.000 tỷ USD phát nổ, chất độc phun trào dữ dội, Mỹ hứng cú sốc lớn
Mỏ "vàng đen" này từng được ca ngợi là “biểu tượng hồi sinh” của năng lượng Mỹ trong kỷ nguyên dầu đá phiến. Nhưng giờ đây, nếu không kiểm soát tốt, vùng đất này có thể trở thành bài học đắt giá về cái giá của phát triển thiếu bền vững.



Vùng Permian Basin, trải dài qua bang Texas và New Mexico, từ lâu đã được ví như “trái tim” của ngành dầu khí Mỹ. Với sản lượng chiếm khoảng một nửa tổng lượng dầu thô cả nước, Permian không chỉ là trung tâm năng lượng mà còn là động lực kinh tế chủ chốt của nhiều cộng đồng địa phương. Ước tính, tổng giá trị thị trường của mỏ "vàng đen" này khoảng 3.200 đến 3.700 tỷ USD.

Thế nhưng, bên dưới lớp đất đá dường như đang âm ỉ một mối nguy nghiêm trọng: các mỏ chứa chất thải độc hại, mặn và có tính ăn mòn đang ngày càng chịu áp lực lớn đến mức vỡ tung.

Trong quá trình khai thác dầu đá phiến, các nhà sản xuất không chỉ thu được dầu mà còn kéo theo một lượng lớn nước thải, thường gấp 5 đến 6 lần thể tích dầu. Đây là loại nước có độ mặn cực cao, chứa nhiều hợp chất độc hại, không thể tái sử dụng trong trạng thái nguyên bản. Để xử lý, các công ty đã bơm ngược chúng vào lòng đất. Nhưng theo thời gian, lượng nước được bơm vào ngày càng nhiều khiến áp suất dưới lòng đất tăng vọt.

Tại những vùng trọng điểm như Reeves County, các hồ chứa nước thải ngầm đang rơi vào tình trạng “quá tải”. Nước bắt đầu trào ngược lên các giếng khoan cũ, một số đã bị bỏ hoang từ lâu, tạo thành các vòi phun muối cao tới hàng chục mét. Việc xử lý những sự cố này đôi khi tiêu tốn hàng triệu USD.

Trong một vụ việc năm 2022 tại quận Crane, một cột nước muối cao gần 30 mét bất ngờ phun trào từ một giếng bỏ hoang gần Tubbs Corner. Dù đã được Chevron xử lý và bịt kín, chỉ gần 2 năm sau, một giếng khác trong khu vực lại bắt đầu rò rỉ, cho thấy áp lực ngầm tiếp tục tích tụ và tìm đường “giải tỏa”.

Trước đây, nước thải được bơm xuống các tầng đá sâu, tuy nhiên tình trạng động đất gia tăng khiến Ủy ban Đường sắt Texas, cơ quan quản lý dầu khí tiểu bang, phải ban hành lệnh hạn chế. Giải pháp thay thế là chuyển sang các tầng nông hơn, hấp thụ tới 75% tổng lượng nước thải toàn vùng.

Mặc dù điều này giúp giảm địa chấn, song nó lại gây ra những hệ lụy khác như áp suất tăng nhanh, nước muối lan xa theo các đường nứt hoặc giếng cũ, xâm nhập vào cả các mỏ dầu khí đang khai thác.

Một vụ kiện mới đây cho thấy sự việc đã vượt quá ngưỡng chịu đựng của một số công ty. Công ty Pecos Valley đã đâm đơn kiện đơn vị xử lý nước thải NGL với cáo buộc nước thải của NGL đã tràn vào bốn giếng dầu đang hoạt động, gây thiệt hại đáng kể. Phía NGL bác bỏ các cáo buộc, nhưng vụ kiện đặt ra câu hỏi nghiêm túc về sự an toàn của toàn bộ hệ thống.

Các nhà khai thác buộc phải khoan giếng với cấu trúc bền hơn, sử dụng lớp vỏ thép dày hơn và lớp phủ chống ăn mòn để đối phó với áp suất và nước muối. Những yêu cầu kỹ thuật này khiến chi phí mỗi giếng tăng mạnh. Một quan chức của Chevron cho biết áp lực cao làm gia tăng độ phức tạp và thách thức cơ học trong toàn bộ quá trình khoan và khai thác.

Không chỉ doanh nghiệp, người dân địa phương cũng đang gánh hậu quả. Laura Briggs ở hạt Pecos chứng kiến một giếng trên đất của mình bất ngờ phun nước mặn như vòi cứu hỏa. Phải mất gần 4 tháng và khoảng 350.000 USD để bịt kín giếng đó. Nhiều nông dân lo ngại nếu nước thải xâm nhập vào tầng nước ngầm dùng cho chăn nuôi, hoạt động của họ có thể sụp đổ chỉ sau 1 đêm.

Ủy ban Đường sắt Texas đang đứng trước tình thế khó xử. Ngành dầu khí đóng vai trò quan trọng đối với kinh tế tiểu bang, nhưng nếu để khủng hoảng lan rộng, các cộng đồng từng ủng hộ có thể quay lưng. Áp lực tăng cao khi bang New Mexico, nơi có phần còn lại của vùng Permian, hạn chế việc chôn lấp nước thải, khiến Texas phải "gánh" phần lớn lượng nước này.

Một nghiên cứu sơ bộ của Cục Địa chất Kinh tế thuộc Đại học Texas đã chỉ ra rằng các nhà vận hành đang tiêm nước thải mà không quan tâm đến cách chúng di chuyển ngầm hay ảnh hưởng tới áp suất. Họ cảnh báo hành vi này sẽ dẫn đến lãng phí tài nguyên, làm giảm giá trị kinh tế dài hạn của khu vực và gây ra những biện pháp can thiệp tốn kém từ chính quyền.

Giới chức đã phản ứng bằng cách giám sát sát sao hơn, sử dụng dữ liệu vệ tinh để theo dõi sự biến dạng địa chất, đồng thời bắt đầu áp trần lượng nước thải được phép tiêm vào đất. Cơ quan này cũng đã nhận được khoản ngân sách bổ sung trị giá 101,3 triệu USD, trong đó 100 triệu USD dành để bịt các giếng rò rỉ.

Ngành này đang thử nghiệm nhiều công nghệ xử lý nước thải như bốc hơi, lọc muối để tái sử dụng hay xả vào sông sau xử lý. Song, các giải pháp kể trên đều mới ở giai đoạn thử nghiệm và chưa thể thay thế việc tiêm ngầm trong thời gian ngắn.

Các chuyên gia cảnh báo nếu loại bỏ hoàn toàn tiêm sâu do sợ động đất, lại cấm tiêm nông vì rủi ro trào ngược, mà không áp dụng khoa học để xác định các khu vực có thể tiêm an toàn, thì ngành dầu khí sẽ không còn lối thoát.

VietBF@sưu tập