Tại sao Iran không đến Pakistan đàm phán khiến Mỹ «chưng hửng»

[vuitoichat]

Theo như thái độ kiên quyết của chế độ Teheran đã buộc tổng thống Donald Trump đơn phương triển hạn ngừng bắn vô thời hạn, chỉ vài giờ trước khi thỏa thuận hưu chiến 15 ngày hết hiệu lực, đồng thời gia tăng trừng phạt đối với kinh tế Iran. Dù Phó tổng thống J.D. Vance phải hủy chuyến công du Pakistan vì Iran không đến do từ chối đàm phán trong thế bị o ép khiến Mỹ «chưng hửng».

Một quân nhân Pakistan ở trong khuôn viên khách sạn Serena, nơi dự trù diễn ra của cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran tại Islamabad, Pakistan. Ảnh chụp ngày 21/04/2026. © Akhtar Soomro / Reuters

Tại sao Teheran không cử phái đoàn đến Islamabad ? Theo nhật báo Pháp Le Monde ngày 22/04, thông điệp rõ ràng của Iran, đó là không đàm phán dưới áp lực và bị đặt điều kiện. Nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi, viện Stiftung Wissenschaft und Politik tại Berlin, nhận định, « chừng nào giới cầm quyền Iran chưa thấy một động thái cụ thể nào, chẳng hạn như dỡ bỏ lệnh phong tỏa trên biển, thì khó có khả năng họ sẽ đồng ý sang Pakistan để đàm phán ».

Đoàn kết chống Mỹ

Nói một cách khác, nhân nhượng Trump « sẽ chỉ củng cố cho vị thế của Mỹ ». Điều này đi ngược với kim chỉ nam của chế độ Teheran : không được thể hiện nhân nhượng với thế lực bên ngoài. Đây cũng chính là chất kết dính cho tinh thần đoàn kết trên thượng tầng lãnh đạo. Trái với một số tin đồn, chế độ Teheran không bị chia rẽ khi cần phải thể hiện cứng rắn với Mỹ, cho dù theo Babak Vahdad, chuyên về Iran, vùng Vịnh và Hồi giáo Shia, « đúng là có những quan điểm khác nhau kể từ khi bắt đầu tiến trình đàm phán Islamabad : Bộ Ngoại Giao áp dụng cách tiếp cận linh hoạt hơn so với Lực lượng Vệ binh Cách mạng, nhưng điều đó không có nghĩa là họ đang bảo vệ những lập trường riêng biệt ».

Thêm vào đó, ở một nước như Iran, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao và Lực lượng Vệ binh Cách mạng mới là những nhà lãnh đạo thực sự. Điều này được Adel Bakawan, giám đốc Viện Nghiên cứu châu Âu về Trung Đông và Bắc Phi, nhấn mạnh với trang Huffington Post ngày 20/04 : « Nhà nước, vốn rất bảo thủ, kiểm soát nền kinh tế và quan hệ quốc tế của đất nước. Nhà nước ổn định vì không có bầu cử, không giống như chính phủ được bầu lại bốn năm một lần ».

Đàm phán ở thế ngang hàng với Mỹ

Khi thông báo chuyến công du của phó tổng thống J.D. Vance « sẽ không diễn ra », Nhà Trắng giải thích là « Mỹ chờ một đề xuất thống nhất từ phía Iran ». Sau đó, tổng thống Trump tuyên bố « triển hạn đình chiến » cho đến khi « Iran đưa ra một đề xuất chấm dứt cuộc xung đột ». Tuy nhiên, ngay từ khi chuẩn bị cho vòng đàm phán thứ hai, chính quyền Teheran vẫn kiên định với điều kiện : chỉ cử phái đoàn đến Pakistan khi Mỹ chấm dứt phong tỏa hải cảng của Iran. Thông tin này được đại sứ Iran tại Liên Hiệp Quốc tái khẳng định ngày 22/04, ngay sau khi Mỹ đơn phương tuyên bố triển hạn ngừng bắn. Còn theo truyền thông Iran, eo biển Hormuz sẽ không được mở trở lại chừng nào Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa hải cảng Iran.

Giống như cuộc gặp thứ nhất khi yêu cầu ngừng bắn ở Liban, Iran cũng muốn đặt điều kiện « có đi có lại » để đàm phán ở thế ngang hàng với Washington. Với những tuyên bố cứng rắn này, chế độ Iran cũng muốn trấn an tầng lớp cử tri bảo thủ cực đoan rằng Iran vẫn ở thế mạnh. Chế độ và Lực lượng Vệ binh Cách mạng không thể « làm mất lòng cơ sở ủng hộ của Cộng hòa Hồi giáo », vẫn xuống đường mỗi tối ở Teheran để đả đảo Mỹ. Theo nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi, chế độ không thể để mất sự ủng hộ của lực lượng này bởi vì « đã mất đi phần lớn tính chính danh xã hội ».

Sáng 21/04, trước khi lệnh ngừng bắn sắp hết hiệu lực, chủ tịch Quốc Hội Mohammad Bagher Ghalibaf kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran cáo buộc tổng thống Trump tìm cách biến bàn đàm phán « thành bàn đầu hàng hoặc để biện minh cho việc tái khởi động chiến tranh ». Đối với Umer Karim, nhà nghiên cứu cộng tác tại Trung tâm Nghiên cứu Hồi Giáo Vua Faisal tại Riyad, được trang Aljazeera trích dẫn ngày 21/04, « Iran không tìm cách tái khởi động xung đột. Nhưng nhìn từ lập trường của Teheran thì đây là một cuộc chiến sống còn, và đất nước sẵn sàng dùng mọi phương tiện để chiến đấu tới cùng ».