Công ty Boeing đang rơi vào "lãnh địa mới" với cuộc điều tra của chính phủ liên bang, có thể bị buộc tội hình sự

[trungthuc]

Lúc mà một tấm cửa bị rơi đã phá hỏng chuyến bay của hãng hàng không Alaska Airlines sau khi cất cánh hôm 05/01/2024 thì vận mệnh của Boeing đã bị thay đổi chỉ sau có một đêm.

Nếu công ty này hoạt động suôn sẻ thêm chỉ hai ngày nữa mà không xảy ra một biến cố nào thì có lẽ họ sẽ đáp ứng được một sự thỏa thuận nhằm tránh bị Bộ Tư pháp (DOJ) cho truy tố về mặt hình sự.

Thay vào đó, vụ tai nạn này đã khiến cho các cơ quan liên bang tiến hành cho điều tra và Quốc hội đã cho tổ chức các phiên ra điều trần. Vụ tai nạn đó cũng làm cho công chúng tiếp tục để mắt đến công ty Boeing cũng như các vụ tai nạn của chiếc phi cơ 737 MAX 8 hồi năm 2018 và 2019 vốn đã làm cho tất cả mọi người trên phi cơ bị thiệt mạng và dẫn đến những sự cáo buộc về hình sự đối với công ty này.

Kể từ đó, Boeing đã phải gánh chịu hậu quả lớn về tài chính đáng kể khi thông báo bị lỗ 355 triệu USD và số lượng giao phi cơ được chế tạo bị giảm gần 50% chỉ trong quý đầu tiên của năm nay. Công ty này cũng đang đối mặt với giá trị cổ phiếu bị giảm mạnh, và kể từ vụ tai nạn hôm 05/01, đã có nhiều hãng hàng không khác đã hủy bỏ đơn đặt hàng.

Hôm 14/05/2024, DOJ đã kết thúc những lời đồn đoán trong nhiều tháng qua với việc Bộ này đệ đơn lên tòa án tố cáo rằng, công ty Boeing đã vi phạm sự thỏa thuận nhằm hoãn truy tố hồi năm 2021. Công ty này đã thất bại trong việc "thiết kế, thực hiện, và thực thi một chương trình tuân thủ và đạo đức để ngăn chặn và phát hiện các hành vi vi phạm luật lệ gian lận của Hoa Kỳ".

DOJ sẽ tổ chức gặp gỡ gia đình các nạn nhân trong vụ tai nạn hôm 31/05 trước khi cho công bố ra ý định của mình với vụ án của Boeing trước ngày 07/07/2024.

Theo ý kiến của các phi công chuyên nghiệp, các chuyên gia an toàn hàng không, và những luật sư đã nói chuyện với giới truyền thông, việc công ty Boeing vi phạm thỏa thuận và những hậu quả có thể xảy ra là rất phức tạp.
Tuy nhiên, điều gì đã khiến cho DOJ phải tiến hành cho điều tra?

Để duy trì tính cách cạnh tranh, Boeing cần phải cho thiết kế một loại phi cơ mới có thể bay đến các điểm đến như Hawaii với ít nhiên liệu hơn. Airbus, đối thủ cạnh tranh của Boeing, đang lấn sân sang thị trường này với những chiếc phản lực cơ mới, và tiết kiệm nhiên liệu hơn.

Thay vì thiết kế một chiếc phi cơ hoàn toàn mới, vốn đòi hỏi các hãng hàng không cần bỏ tiền ra để mua mà chỉ cần phải đào tạo huấn luyện phi công dài hạn, khiến cho giá bán của chiếc phi cơ sẽ tăng lên, thì Boeing đã chọn đưa ra một phiên bản nâng cấp của chiếc phản lực cơ 737, là 737 MAX. Phi cơ này có các động cơ lớn hơn, mạnh hơn được lắp xa hơn về phía trước cánh phi cơ, khiến cho mũi của phi cơ sẽ bị đẩy lên cao hơn lúc cất cánh.

Công ty Boeing đã bù đắp với một phần mềm điều khiển chuyến bay mới có tên gọi là Hệ thống Mở rộng Đặc tính Cơ động (MCAS). Phần mềm này sẽ tự động làm hạ thấp mũi phi cơ để tránh bị chao đảo giữa không trung. Các cơ quan phụ trách liên bang cho biết, Boeing đã không hề thông báo cho các hãng hàng không hoặc Cơ quan Quản trị Hàng không Liên bang (FAA) về phạm vi của phần mềm này, cũng như cách thức mà phần mềm này sẽ âm thầm tự điều khiển phi cơ, và cách để vô hiệu hóa nó kịp thời, nếu có vấn đề xảy ra.

Những chiếc phi cơ cũng sử dụng các cánh quạt góc tấn, hay bộ cảm ứng chỉ báo, để cho máy điện toán biết liệu phi cơ có đang bay lên hay hạ xuống ở một góc nghiêng có phù hợp hay không. Trước loại phi cơ 737 MAX, các bộ cảm ứng chỉ báo này được kết nối với hai cảm biến để phòng trường hợp bị gặp trục trặc trong chuyến bay, chẳng hạn như do hư hỏng vì bị chim đâm phải. Trên những chiếc phi cơ 737 MAX loại đầu, các bộ chỉ báo góc tấn được kết nối với một cảm biến duy nhất, khiến cho phần mềm điều khiển chuyến bay cho rằng phi cơ đang gặp nguy hiểm nghiêm trọng nếu một trong hai bộ chỉ báo gặp phải trục trặc.

Phi công trưởng Pete Gamble (trái) của American Airlines và người phó John Konstanzer cho tiến hành việc kiểm tra trước chuyến bay trong buồng lái của phản lực cơ Boeing 737 Max ở Grapevine, Texas, vào ngày 02/12/2020. (Ảnh: LM Otero/AP Photo)

Trong các tai nạn chuyến bay gây ra nhiều thương vong trong năm 2018 và 2019, hệ thống MCAS này liên tục hướng mũi phi cơ xuống vì số liệu về góc tấn bị lỗi, có thể là do một cánh quạt góc tấn bị hỏng hóc bất ngờ. Bởi vì công ty Boeing đã không tiết lộ chính xác ra các biểu hiện của phần mềm và cách để vô hiệu hóa phần mềm cho các hãng hàng không nên các phi công phải mất hơn 10 giây để đưa ra các phản ứng kịp lúc. Các hướng dẫn của cơ quan liên bang FAA đòi hỏi phi công phải có phản ứng nhanh với tình huống xấu như vậy trong trong vòng 4 giây để tránh thảm họa có thể xảy ra.

Phía Boeing cũng đã không xem xét lại phần mềm điều khiển chuyến bay cho đến sau vụ tai nạn của hãng hàng không Ethiopian Airlines hồi năm 2019, tức là 5 tháng sau vụ tai nạn của Lion Air hồi năm 2018. FAA đã phản ứng bằng cách cấm bay tất cả các phản lực cơ 737 MAX trong gần hai năm để bảo đảm việc tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về kỹ thuật.

Ông Shawn Pruchnicki, một chuyên gia an toàn về ngành hàng không và phụ tá giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Hàng không của Đại học ở Ohio, có cho biết: "Các vụ tai nạn do MCAS gây ra hoàn toàn là những vụ tai nạn thuần túy, 100% là vì đồng tiền.Họ đã làm hại chết 346 người chỉ vì tiền và không gì khác ngoài tiền".

Việc tiết lộ về phần mềm điều khiển chuyến bay sẽ buộc các hãng hàng không phải thu xếp để cho đào tạo mới các phi công của họ trước khi được sử dụng 737 MAX, do đó sẽ làm tăng giá bán lên.

DOJ, FAA, và Ủy ban Giao thông vận tải Hạ viện đã tiến hành mở ra các cuộc điều tra riêng rẽ về những vụ tai nạn máy bay này. Tất cả đều có liên quan đến phần mềm điều khiển chuyến bay của chiếc MAX và việc Boeing quyết định giấu thông tin này với các cơ quan phụ trách, hãng hàng không, và các phi công, dẫn đến các phi công đã không có phản ứng kịp thời trong cả hai vụ tai nạn gây ra mức thương vong cao của loại phi cơ 737 MAX 8 này.
Boeing đã không phúc đáp một yêu cầu bình luận.

Boeing sẽ bị buộc tội như thế nào?
Ngày 07/01/2021, Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ đã buộc tội Boeing âm mưu lừa gạt Hoa Kỳ, đặc biệt là Nhóm Đánh giá Phi cơ của FAA.

Chính phủ Hoa Kỳ tuyên bố rằng, Boeing đã cố tình giấu thông tin chi tiết về phần mềm điều khiển chuyến bay của mình với FAA và các hãng hàng không. Boeing lại khẳng định rằng, hai trong số các phi công kỹ thuật Phi cơ 737 MAX của hãng phải chịu trách nhiệm lừa dối các cơ quan quản lý liên bang về phần mềm điều khiển chuyến bay MCAS.

Sau đó, chính phủ đã thu xếp một thỏa thuận hoãn truy tố với Boeing. Đây là một thủ tục thỏa thuận hình sự, trong đó các sự cáo buộc có thể được bác bỏ nếu bị cáo hoàn tất một số trách nhiệm trong khung thời gian đã nêu.

Boeing đã phải nhận trách nhiệm về những hành động dẫn đến những cáo buộc hình sự và phải trả số tiền phạt tổng cộng là 2,5 tỷ USD, trong đó có một khoản phạt 243.6 triệu USD và một quỹ 500 triệu USD để giúp bồi thường cho gia đình các nạn nhân trong các vụ tai nạn phi cơ 737 MAX hồi năm 2018 và 2019.

Tuy nhiên, Boeing cũng phải luôn luôn tuân thủ trong vòng ba năm kể từ ngày ký thỏa thuận là ngày 07/01/2021.

Trong thời gian này, công ty này phải tránh phạm phải bất cứ một trọng tội liên bang nào, không thể phủ nhận trách nhiệm về các cáo buộc, và được yêu cầu thi hành một "chương trình tuân thủ và thực hiện đạo đức được đề ra, được thực hiện, và được thực thi để ngăn chặn và phát hiện các hành vi vi phạm luật gian lận của Hoa Kỳ về các hoạt động của công ty này".

Tính đến khi cánh cửa của hãng hàng không Alaska Airlines bị bật ra và rớt xuống hôm 05/01/24, công ty Boeing chỉ còn có hai ngày là kết thúc thời gian bị quản chế này.

Các cáo buộc vi phạm
Bức thư đề ngày 14/05 của Bộ Tư Pháp có nêu rõ rằng, Boeing đã không "đề ra, thực hiện, và thực thi chương trình tuân thủ và thực hiện đạo đức được yêu cầu theo các điều khoản của sự thỏa thuận trước đây". Tuy nhiên, cơ quan này không nói rõ, liệu vụ tai nạn của Alaska Airlines hay bất cứ vụ tai nạn nào khác từ năm 2024 có liên quan đến việc Boeing thiếu một chương trình tuân thủ và thực hiện đạo đức hay không.

Ông Robert Clifford, luật sư chính đại diện cho gia đình các nạn nhân trong vụ tai nạn hồi năm 2018 và 2019, nói với giới truyền thông rằng, Bộ Tư Pháp đã không thông báo cho ông hoặc gia đình về những hành vi hoặc các vụ việc dẫn đến việc hãng Boeing đã vi phạm thỏa thuận nói trên.

Ông nói: "Chúng tôi hi vọng biết được các thông tin chi tiết về cuộc điều tra và các kế hoạch của chính phủ trong tương lai".
"Rõ ràng, các sự kiện trong năm 2024, chẳng hạn như vụ tai nạn của hãng Alaska Air, đã khiến cho người ta tập trung nhiều hơn vào việc Boeing có tuân thủ hay không cũng như sự giám sát của chính phủ, nhưng chúng tôi đang chờ thông báo về thông tin chi tiết chính xác dẫn đến việc phát hiện ra vi phạm".

Bộ Tư Pháp cũng có viết trong bức thư rằng họ có quyền phát hiện Boeing vi phạm các điều khoản khác của thỏa thuận cho đến ngày 07/07, ngày mà họ sẽ công bố cách thức mà Bộ này dự định tiến hành truy cứu vụ án.

Có thể đưa ra cáo buộc về mặt hình sự
Bộ Tư Pháp có thể đi theo nhiều hướng khác nhau nếu cho truy tố về hình sự đối với công ty Boeing.
Ông Neama Rahmani vốn là một cựu công tố viên liên bang từng làm việc cho công ty hàng không vũ trụ. Ông nói với giới truyền thông rằng, Bộ Tư Pháp có thể đưa ra "một mức phạt cao đáng kể, yêu cầu một cơ quan giám sát độc lập để“bảo đảm rằng Boeing tuân thủ các nghĩa vụ của mình theo thỏa thuận hoặc cho truy tố các cá nhân trong công ty, chẳng hạn như Tổng giám đốc Dave Calhoun".

Ông Rahmani giải thích rằng, việc truy tố các cá nhân tại công ty đòi hỏi phải có nhiều bằng chứng xác đáng hơn. Ông cho biết các công tố viên có thể sử dụng tin nhắn văn bản giữa các giám đốc điều hành cao cấp có thừa nhận gian lận chẳng hạn.

Ông Clifford cho biết, "các vấn đề về thời hiệu khởi kiện có thể ngăn cản việc truy tố các cá nhân này".
Boeing có thời hạn cho đến ngày 13/6 để phúc đáp việc họ có vi phạm về thỏa thuận hoản truy tố trước đây.

Ông Michael Boyd, chủ tịch công ty tư vấn về hàng không Boyd Group International, cho biết ý kiến: "Chúng tôi chưa rơi vào tình huống này bao giờ. Chính phủ có thể phạt Boeing nhưng do đây là 'công ty thầu quân sự và hàng không vũ trụ lớn' đang sử dụng hàng chục ngàn nhân viên trong các nhà máy trên khắp cả nước nên việc cáo buộc một vài cá nhân vẫn có thể được xem xét".

Ông Boyd dự đoán: "Nếu họ truy tố ra tòa các cá nhân, thậm chí là ông Calhoun, thì chính công ty Boeing sẽ cắt đứt giao dịch với chính phủ ngay tức thì".