Internet tại Iran gần như tê liệt suốt 64 ngày liên tiếp

[goodidea]

Iran bị “cắt mạng” hơn hai tháng, kinh tế lao đao và xã hội phân tầng sâu sắc.


Quang cảnh thủ đô Tehran, Iran. Ảnh: THX/TTXVN

Theo kênh Al Jazeera, tình trạng gián đoạn internet gần như tê liệt tại Iran đã kéo dài sang ngày thứ 64, đẩy nền kinh tế vào thế khó và làm gia tăng chia rẽ xã hội khi quyền truy cập mạng bị phân tầng rõ rệt giữa các nhóm người dùng.

Theo tổ chức giám sát internet NetBlocks, Iran hiện bước sang tuần thứ 10 của tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, tương đương 64 ngày gần như bị cô lập khỏi các mạng quốc tế. Tình trạng này bắt đầu từ cuối tháng 2, khi mức độ kết nối sụt giảm xuống chỉ còn một phần nhỏ so với bình thường và kéo dài hơn 1.400 giờ.

Diễn biến này xảy ra sau các cuộc biểu tình chống chính phủ bùng phát trở lại vào đầu tháng 1 và trở nên căng thẳng hơn khi xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran leo thang vào cuối tháng 2. Các biện pháp hạn chế internet sau đó được siết chặt, khiến phần lớn người dân không thể truy cập các nền tảng toàn cầu.

Internet bị hạn chế nghiêm trọng đã tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và việc làm trên toàn quốc, khi nhiều doanh nghiệp phụ thuộc vào kết nối quốc tế rơi vào tình trạng đình trệ.

Thiệt hại kinh tế lên tới hàng chục triệu USD mỗi ngày

Tác động kinh tế của việc mất kết nối được đánh giá là rất lớn. Ước tính từ Phòng Thương mại Iran cho thấy thiệt hại trực tiếp mỗi ngày dao động từ 30 đến 40 triệu USD và có thể tăng lên 70 đến 80 triệu USD nếu tính cả tổn thất gián tiếp.

Theo Iran International, Bộ trưởng Truyền thông Iran Sattar Hashemi cảnh báo khoảng 10 triệu người lao động đang bị đe dọa sinh kế, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn có khả năng chống chịu thấp trước khủng hoảng.

Phó tổng thống phụ trách vấn đề phụ nữ Zahra Behrouz-Azar cho biết phụ nữ chịu ảnh hưởng nặng nề, khi nhiều mô hình kinh doanh tại nhà gần như sụp đổ. Bà mô tả tình trạng hiện tại giống như một cuộc chiến áp đặt và nhấn mạnh không thể phủ nhận những thiệt hại đang diễn ra.

Các ngành xuất khẩu cũng rơi vào thế bị động. Ông Mohsen Ehtesham, người đứng đầu Hội đồng Nghệ tây quốc gia, cho biết doanh nghiệp không thể liên lạc với khách hàng quốc tế hay xác nhận tình trạng giao hàng. Điều này khiến vị thế của Iran trên thị trường toàn cầu suy yếu, đồng thời tạo cơ hội cho các đối thủ như Afghanistan gia tăng cạnh tranh.

Xã hội bị chia cắt bởi “hai tầng internet”

Không chỉ gây tổn thất kinh tế, tình trạng gián đoạn kéo dài còn làm đảo lộn đời sống xã hội và tạo ra một “thực tại số hai tầng”. Trong khi một số nhóm được cấp quyền truy cập hạn chế, phần lớn người dân vẫn bị giới hạn trong hệ thống mạng nội địa bị kiểm soát chặt chẽ.

Đối với giới trẻ, internet không chỉ là công cụ học tập mà còn gắn với đời sống xã hội và bản sắc cá nhân. Việc bị cắt khỏi mạng toàn cầu trong thời gian dài đã gây ra những gián đoạn sâu sắc.

Khoảng cách này càng rõ nét khi các quan chức và một số nhóm đặc quyền vẫn có thể sử dụng những nền tảng bị chặn đối với người dùng thông thường. Các tổ chức nhân quyền cảnh báo việc hạn chế internet khiến thông tin bị kiểm soát, các vi phạm khó được ghi nhận và các cuộc khủng hoảng ít nhận được sự giám sát công khai.

Kế hoạch “Internet Pro” gây tranh cãi

Để giảm thiểu tác động, chính phủ Iran thúc đẩy kế hoạch mang tên “Internet Pro”, cho phép một số doanh nghiệp và tổ chức được khôi phục truy cập internet quốc tế trong khi phần lớn người dân vẫn bị hạn chế.

Theo người phát ngôn chính phủ Fatemeh Mohajerani, kế hoạch nhằm duy trì hoạt động kinh tế trong điều kiện khủng hoảng và có thể được điều chỉnh khi tình hình ổn định. Tuy nhiên, đề xuất này đã vấp phải chỉ trích vì hợp thức hóa sự bất bình đẳng trong quyền truy cập internet.

Một số báo cáo cho thấy quyền truy cập đã bị mua bán với giá cao, buộc Chánh án Gholamhossein Mohseni Ejei phải yêu cầu điều tra, cho rằng dấu hiệu phân biệt đối xử và có thể liên quan đến tham nhũng.

Các tổ chức nghề nghiệp và người dùng đã lên tiếng phản đối. Hiệp hội Thiết kế đồ họa Iran từ chối tham gia chương trình, cho rằng đây là sự xúc phạm và kêu gọi quyền truy cập internet mở, bình đẳng cho tất cả.

Song song với đó, chính quyền Iran đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng mạng nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào internet toàn cầu. Tuy nhiên, giới quan sát lo ngại điều này có thể củng cố xu hướng cô lập kỹ thuật số trong dài hạn.

Phản ứng từ công chúng cho thấy sự bất mãn ngày càng tăng, khi internet được coi là nền tảng thiết yếu cho cả sinh kế kinh tế lẫn sự tham gia xã hội trong thời đại số.

VietBF@sưu tập