Ăn xin cũng có văn hóa ứng xử của người ăn xin. Họ không bao giờ đeo bám, kể lể hay ch́a tay trước mặt người đi đường, mà thường đứng ở ngă tư đông người giơ tấm biển "cần giúp đỡ".
Sau hơn một năm sống ở Mỹ, tôi có cảm nhận về văn hóa trong ứng xử của xă hội Mỹ mà tôi được tiếp xúc, xin nêu ra để chúng ta cùng nhau trao đổi.
- Văn hóa ứng xử nơi công cộng: Tiếng xin lỗi và lời cám ơn luôn được sử dụng nơi công cộng như siêu thị, nhà hàng, xe buưt... Khi lên xuống xe buưt, hành khách chào tài xế và ngược lại. Khi vào cửa bất cứ nơi nào, người đi trước đứng lại giữ cửa cho những người đi sau bước vào xong mới đến phiên ḿnh và người đi sau luôn nói tiếng cám ơn người đă giữ cánh cửa cho ḿnh đi vào. Khi có sự cố va chạm xảy ra th́ lời xin lỗi luôn được vui vẻ chấp nhận. Từ khi ở Mỹ đến nay, tôi chưa thấy ai to tiếng hay căi vă nhau nơi công cộng, mọi người luôn nhường nhịn nhau trong giao tiếp, nhất là xếp hàng theo thứ tự không bao giờ chen lấn giành chỗ cho dù bạn là ai (mới đây tôi xem trên một tờ báo online của Việt Nam nói về kỳ nghỉ hè ở Hawaii của Tổng thống Obama, ông ấy cũng đứng xếp hàng mua kem cho con như bao người khác, có kèm theo h́nh ảnh).
- Văn hoá ứng xử trong giao thông: Không có chuyện phóng nhanh, giành đường, vượt ẩu trên đường. Mọi người chấp hành luật giao thông như là một nét văn hóa của người lái xe. Đặc biệt ở ngă tư khi đèn tín hiệu giao thông bất ngờ trục trặc không hoạt động hay báo hiệu không đúng, th́ mọi người nhường nhau, mỗi chiều di chuyển khoảng 4-5 chiếc sau đó tự động nhường đường cho chiều kia đi, 4-5 chiếc cứ thế lần lượt mà đi không xảy ra kẹt xe dù không có cảnh sát ở đó. Ở Mỹ có luật cấm uống rượu bia khi lái xe, nhưng điều quan trọng tôi thấy là ư thức tự giác của mọi người, hầu như không ai uống rượu bia khi lái xe (nếu có th́ rất hiếm không đáng kể).
Tôi nói như vậy v́ ở Việt Nam mỗi buổi chiều tối nhất là những ngày lễ hay cuối tuần, các nhà hàng, quán nhậu người đi xe (gắn máy, xe hơi) đến ăn nhậu rồi sau đó lái xe về có ai chấp hành đâu, mặc dầu có luật cấm uống rượu bia khi lái xe (trong số đó có tôi khi c̣n ở Việt Nam).
Những con đường nội bộ trong siêu thị, khu mua sắm, khu dân cư khi gặp người đi bộ băng ngang qua th́ tất cả lái xe phải dừng lại nhường đường sau đó mới chạy tiếp. Xe hơi chạy rất nhiều trên đường cũng như trong trung tâm thành phố nhưng không có một tiếng c̣i xe, nhiều lúc thèm được nghe một tiếng c̣i xe như hồi c̣n ở Việt Nam nhưng không có, dù nhà tôi ở cạnh đường xe lưu thông. Giữa đêm khuya vắng vẻ không có chiếc xe nào qua lại nhưng người lái xe vẫn chờ đèn xanh ở ngă tư bật sáng lên rồi mới tiếp tục chạy.
- Văn hóa ứng xử nơi công sở, bệnh viện: Khi đến công sở, điều đầu tiên bạn nhận được là lời chào hỏi của nhân viên làm việc và hỏi bạn có cần được giúp không, sau đó rất vui vẻ giải quyết công việc cho bạn đến khi xong và không quên chúc bạn có một ngày tốt đẹp. Trong bệnh viện, khi bạn đến nhân viên hành chánh nhanh chóng làm các thủ tục, các cô y tá niềm nở đón bạn vào pḥng chờ đợi, sau đó họ đi mời bác sĩ đến khám bệnh cho bạn. Các bác sĩ khám bệnh rất tận t́nh, nói chuyện nhỏ nhẹ với người bệnh, thật tuyệt vời trong giao tiếp với bệnh nhân làm cho bạn cảm thấy bệnh t́nh cũng được thuyên giảm phần nào.
- Văn hoá ứng xử trong mua sắm: Hàng hóa bạn mua được đổi hay trả lại trong ṿng một tháng sau khi sử dụng nếu bạn cảm thấy không thích nó (không cần sản phẩm bị hư hay trục trặc) và người bán vui vẻ nhận lại. Tại mỗi nơi mua sắm đều có một quày chuyên nhận lại hàng hoá đă bán mà khách đem trả lại, mọi người đều vui vẻ không có tiếng căi vă giữa người mua và người bán. Ở Mỹ khi mua nhà bạn cũng được trả lại cho người chủ trong một tháng vào ở nếu bạn không thích ngôi nhà đó nữa (việc này tôi đă chứng kiến).
- Văn hoá ứng xử với người tàn tật: Tất cả xe buưt công cộng đều thiết kế bộ phận nâng và hạ người ngồi trên xe lăng lên xuống xe buưt và được mọi người nhường cho đi lên hay xuống trước, trên xe có chỗ dành riêng cho họ. Tại các băi đậu xe đều có nơi đậu xe hơi riêng của người tàn tật. Các siêu thị có loại xe đặc biệt giúp họ di chuyển lựa chọn hàng hóa trong siêu thị. Trong thiết kế đường xá ở Mỹ các vỉa hè đều có độ dốc thoai thoải với mặt đường tại các giao lộ ngă ba hay ngă tư, để người tàn tật ngồi xe lăn tự ḿnh điều khiển lên xuống vỉa hè dễ dàng. Do đó họ có thể đi dạo phố một ḿnh như người b́nh thường. Nh́n chung người tàn tật ở Mỹ được xă hội quan tâm giúp đỡ và hoà nhập tốt với cộng đồng.
- Văn hóa ứng xử với thiên nhiên: Thành phố nơi bạn tôi ở có rất nhiều hồ, các loài chim hoang dă như vịt trời, ṃng biển, quạ, bồ câu... sinh sống, tụ tập đông đúc và thân thiện bên cạnh con người đi chơi xung quanh hồ. Khi đi chơi trên núi, tôi gặp những đàn nai, dê núi b́nh thản ngậm cỏ trên vách núi gần đường xe chạy qua mà không hề sợ sệt v́ chúng không bị ai săn bắt cả.
Thậm chí ăn xin cũng có văn hóa ứng xử của người ăn xin, họ không bao giờ đeo bám, kể lể hay ch́a tay trước mặt người đi đường. Thỉnh thoảng tôi thấy họ thường đứng ở ngă tư có đèn giao thông xe cộ hay dừng lại và cầm tấm bản nhỏ ghi chữ "cần giúp đỡ" hay ngồi một chỗ xin nơi có đông người qua lại mà không làm phiền ai cả (cũng xin nói thêm thường họ không làm việc và là những người nát rượu).
Xă hội nào cũng có nhiều nét văn hóa, trong đó văn hóa ứng xử tuy không có ǵ cao siêu, nó rất giản dị và b́nh thường, nhưng nó làm cho con người đối xử với nhau tốt đẹp hơn. Tôi chỉ nêu ra những cái phổ biến đă thấy và tiếp xúc được. Qua phần tŕnh bày trên tôi không có ư đề cao xă hội Mỹ, tôi chỉ nh́n với góc độ văn hóa và tôi nghĩ rằng dù bạn là ai, sống ở nước nghèo, hay nước giàu có th́ văn hóa ứng xử tốt trong sinh hoạt hàng ngày là giá trị chung cho mọi xă hội, chẳng qua là ta có hành xử nó như là một thói quen và trở thành ư thức của mỗi người trong cộng đồng qua nhiều thế hệ th́ nó sẽ trở thành văn hóa.
Một nền giáo dục tốt cho con cái học tập, môi trường sống trong lành, xă hội mà mọi người đối xử với nhau có văn hóa và cơ hội đồng đều cho mọi người vươn lên tùy theo năng lực của ḿnh đó là cái tôi cần khi đi định cư ở Mỹ. C̣n việc kiếm tiền ư? Không phải là mục đích của tôi ở đây, v́ ở Việt Nam tôi từng kiếm tiền, đối với tôi tiền như thế là đủ. Sau này đến tuổi già "Lá rụng về cội " tôi sẽ về Việt Nam nơi tôi sinh ra để sống vui vẻ hết quảng đời c̣n lại. Với tài sản c̣n ở Việt Nam (tiền gửi ngân hàng và nhà để lại tôi không phải lo lắng ǵ cả). Lúc đó tôi sẽ cố gắng sống tốt, làm gương cho cháu con và giáo dục chúng sống sao cho là người ứng xử có văn hóa.
Cuối cùng xin góp một ư kiến nhỏ gửi đến người giàu ở Mỹ, các bạn lên diễn đàn nói về nghề nghiệp, cách kiếm tiền làm giàu của ḿnh đó là quyền của bạn và bạn có thể tự hào về điều đó. Chỉ có điều đừng nên khuyên bảo mọi người nên làm theo cách làm và cách suy nghĩ của bạn để tránh những tranh luận bài bác nhau không cần thiết trên diễn đàn.
Thân chào. Chúc các bạn nhiều sức khỏe, hạnh phúc. Cầu mong một mùa xuân vui tươi, an lành và thịnh vượng đến với mọi người Việt Nam chúng ta.
Lucky
Theo Vnexpress (Người Việt 5 Châu) - Ngày 23/01/2011
Cảm nhận về văn hóa ứng xử ở Mỹ
