Asia Hiệu ứng cánh bướm từ Eo biển Hormuz: Khi châu Á "hắt hơi", nước Mỹ liệu có "sổ mũi"?

[Gibbs]

Trong thế giới phẳng ngày nay, không một quốc gia nào là một hòn đảo biệt lập. Cổ nhân có câu: "Môi hở răng lạnh", hay "Cháy nhà hàng xóm, bình chân như vại" là điều không thể. Những gì đang diễn ra tại các cửa ngõ giao thương huyết mạch của thế giới chính là minh chứng sống động nhất cho thấy một đốm lửa nhỏ ở Trung Đông cũng có thể thiêu rụi sự ổn định của cả một nền kinh tế cách đó nửa vòng trái đất.

Cơn địa chấn tại châu Á: Khi cái túi rỗng và bình xăng cạn

Khắp các nẻo đường tại châu Á, người ta đang chứng kiến những cảnh tượng vốn chỉ có trong thời kỳ khủng hoảng. Các trạm xăng bắt đầu định lượng nhiên liệu bán ra, bệnh viện rơi vào tình trạng cạn kiệt vật tư y tế, và người dân thì nháo nhào tích trữ từng chiếc túi nilon. Không dừng lại ở đó, các nhà máy đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt bao bì trầm trọng. Cơn ác mộng này không còn là dự báo, nó là thực tại đang bủa vây lục địa đông dân nhất thế giới.

Câu hỏi đặt ra là: Tại sao nước Mỹ – một cường quốc ở bên kia đại dương – lại phải lo lắng? Câu trả lời nằm ở con số thực tế: Khoảng một nửa số hàng hóa mà người Mỹ tiêu dùng hàng ngày có nguồn gốc từ châu Á. Một khi các "công xưởng của thế giới" tê liệt vì thiếu nguyên liệu, việc người tiêu dùng Mỹ phải đối mặt với những kệ hàng trống rỗng chỉ còn là vấn đề thời gian. Đúng là "Nước xa không cứu được lửa gần", nhưng nếu ngọn lửa ấy làm cháy rụi nguồn cung ứng tại châu Á, nước Mỹ sẽ sớm cảm nhận được hơi nóng phả vào mặt.

"Tử huyệt" mang tên Hormuz và sự đứt gãy của chuỗi petrochemical

Trọng tâm của cuộc khủng hoảng lần này chính là việc đóng cửa Eo biển Hormuz do xung đột với Iran. Đây không chỉ là con đường của dầu mỏ, mà còn là huyết mạch của ngành hóa dầu thế giới. Trung Đông cung cấp khoảng 25% lượng polypropylene và 20% polyethylene toàn cầu – hai loại nhựa được sử dụng nhiều nhất hiện nay. Ngoài ra, khu vực này còn chiếm 1/4 lượng lưu huỳnh và 15% lượng phân bón của thế giới.

Angie Gildea từ KPMG đã đưa ra cảnh báo đầy sức nặng: Chúng ta thường nghe về dầu thô, nhưng chính các nguyên liệu đầu vào và hóa chất mới là thứ đang khan hiếm trầm trọng. Các "ông lớn" trong ngành hóa dầu như Yeochun của Hàn Quốc hay PCS tại Singapore đã phải tuyên bố tình trạng "bất khả kháng" (force majeure) – một thuật ngữ pháp lý cho thấy họ hoàn toàn bất lực trong việc thực hiện cam kết với khách hàng. Thậm chí, một nhà sản xuất bao cao su cũng vừa cảnh báo giá cả sẽ tăng vọt vì không thể tiếp cận vật liệu sản xuất. Chỉ số thiếu hụt cung ứng toàn cầu của S&P 500 đã vọt lên mức cao nhất trong 3 năm qua, cho thấy "mạch máu" kinh tế đang bị tắc nghẽn nghiêm trọng.

Nước Mỹ: Sự chủ quan hay chỉ là sự trì hoãn của cơn bão?

Nhiều người cho rằng kinh tế Mỹ vẫn đang ổn định vì họ tự sản xuất được phần lớn năng lượng và chỉ nhập khẩu khoảng 7% năng lượng qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Ross Mayfield, chiến lược gia đầu tư tại Baird, lại nhận định: "Chúng ta đang bị tổn thương nhiều hơn những gì chúng ta nhận ra". Khác với các cuộc chiến thuế quan trước đây của Trump vốn được báo trước nhiều tháng, cuộc chiến này nổ ra đầy bất ngờ, khiến các doanh nghiệp không kịp trở tay.

Hiện tại, Mỹ chủ yếu cảm nhận áp lực qua giá xăng dầu tăng cao. Nhưng các chuyên gia kinh tế tại Citigroup và Capital Economics cảnh báo rằng đây mới chỉ là khúc dạo đầu. Những chuyến hàng cuối cùng từ Trung Đông trước khi nổ súng vừa mới cập cảng châu Á. Khi lượng dự trữ này cạn kiệt, các nhà máy sẽ phải cắt giảm sản xuất. Ước tính sẽ mất khoảng 3 tháng để tình trạng thiếu nhựa lan rộng toàn cầu và 4 tháng để các nhà sản xuất ô tô phải ngừng dây chuyền do thiếu nhôm.

Thời gian – Kẻ thù của sự phục hồi

Mặc dù các doanh nghiệp đã đa dạng hóa chuỗi cung ứng sau đại dịch Covid-19, giúp họ có một "lớp đệm" bảo vệ nhất định, nhưng sức chịu đựng này không phải là vô hạn. Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa kéo dài đến mùa hè, tình trạng thiếu hụt hàng hóa diện rộng tại Mỹ là điều không thể tránh khỏi. Dự báo đến cuối tháng 4, thế giới sẽ thâm hụt khoảng 700 triệu thùng dầu do sự cố này.

"Đêm dài lắm mộng", thời gian đóng cửa eo biển càng lâu, rủi ro càng lớn. Khi nhân viên nhà máy ở châu Á không thể đến nơi làm việc vì thiếu nhiên liệu, khi nhôm và nhựa – những thứ vốn không được lưu kho số lượng lớn – cạn sạch, thì nền kinh tế Mỹ sẽ thấm thía thế nào là sự phụ thuộc toàn cầu. Thế giới thương mại vốn đang có dấu hiệu khởi sắc sau khi các mức thuế nhập khẩu của Trump bị bãi bỏ, nay lại đứng trước một biến số đầy rủi ro. Rõ ràng, nếu Eo biển Hormuz không sớm được mở cửa trở lại, viễn cảnh về một cuộc khủng hoảng hàng hóa toàn cầu sẽ không còn là lời cảnh báo xa vời.