Chính sách ngoại giao ngày một quả quyết trong việc tuyên bố chủ quyền tại các vùng biển tranh chấp (Biển Đông, Hoa Đông) của Trung Quốc, cuộc biểu t́nh của phe Áo đỏ làm tê liệt Bangkok, bán đảo Triều Tiên bên miệng hố chiến tranh… Châu Á đă trải qua một năm của những đụng độ, căng thẳng, chia rẽ nhiều hơn là ḥa giải…
Ngoại giao “quả quyết”
Năm năm với những tuyên bố thực hiện chính sách ngoại giao cùng có lợi, gia tăng ḥa b́nh và xă hội ḥa hợp đă nhanh chóng trôi qua. Theo giới phân tích, trong năm 2010, Trung Quốc dường như đă có chọn lựa sai lầm trong chính sách ngoại giao: Đầu năm là những mắc mớ với Google, khiến hai bên Mỹ - Trung lời qua tiếng lại; hạn chế xuất khẩu đất hiếm (thậm chí c̣n có thời gian ngừng xuất khẩu đất hiếm sang Nhật); tranh căi chủ quyền với các nước Đông Nam Á đặc biệt với việc đưa ra cái gọi là “lợi ích cốt lơi” với khu vực Biển Đông; yêu cầu xin lỗi từ Nhật Bản và Hàn Quốc về các vụ đụng độ ở khu vực đảo tranh chấp…
Tuy nhiên, thời gian gần đây, có những dấu hiệu cho thấy, Trung Quốc đă “giảm âm lượng” trong sự ủng hộ với Triều Tiên, thúc giục B́nh Nhưỡng chấp nhận các thanh sát viên hạt nhân và kiềm chế trong phản ứng với Hàn Quốc. Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đă nhận lời mời từ Tổng thống Mỹ Obama tới Washington ngày 19/1, có một bữa tiệc tối chính thức cùng lịch tŕnh gặp gỡ ở pḥng Bầu dục với nỗ lực “khôi phục h́nh ảnh”.
Người ta hy vọng về sự khởi đầu của một xu hướng mới.
Nước Mỹ trở lại
Những bước đi sai lầm của Trung Quốc (trong chính sách đối ngoại kể trên) đă mở đường để Mỹ trở lại “ấn tượng” hơn tại châu Á. Chính quyền của Tổng thống Mỹ Obama đă nhanh chóng phản ứng với sự quan ngại ngày một lớn của khu vực về việc Trung Quốc không ngừng tăng cường sức mạnh quân sự.
Tổng thống Mỹ Obama, Ngoại trưởng Hillary Clinton, Bộ trưởng Quốc pḥng Robert Gates đă đi khắp Đông, Nam và Đông Nam Á để củng cố những mối quan hệ cũ và thiết lập các quan hệ mới.
Một số nhà phân tích Trung Quốc chỉ trích Mỹ làm xói ṃn quan hệ của Trung Quốc trong khu vực. Nhưng ngược lại, không ít nhà quan sát cho rằng, chiến lược của Mỹ không phải là vấn đề, tâm điểm nằm ở chính chính sách ngoại giao của Trung Quốc và chính sách ấy cần cân nhắc.
Cuộc khủng hoảng Triều Tiên
Trong khi các nhà phân tích bên ngoài cố gắng dự đoán, đưa ra những phân tích t́nh h́nh, th́ bán đảo Triều Tiên lại đi từ cuộc khủng hoảng này tới cuộc khủng hoảng khác. Trong tháng 3, tàu chiến Cheonan của Hàn Quốc ch́m, làm 46 thủy thủ thiệt mạng. Một tổ điều tra quốc tế đưa ra kết luận là do ngư lôi Triều Tiên. B́nh Nhưỡng phủ nhận mạnh mẽ việc này.
Tháng 11, B́nh Nhưỡng tiết lộ một cơ sở làm giàu uranimum mới. Và cuối tháng ấy, quân đội Triều Tiên đă nă pháo vào đảo Yeonpyeong của Hàn Quốc làm bốn người tử nạn, trong đó có hai dân thường. Người ta đặt ra dự đoán các hành động của Triều Tiên có liên quan tới quá tŕnh chuyển giao quyền lực từ Chủ tịch Kim Jong-il cho con trai út là Kim Jong -un hoặc là chiến lược để B́nh Nhưỡng đưa Mỹ quay lại bàn đàm phán. Mỹ và Hàn Quốc tiến hành các cuộc tập trận chung, không chỉ làm Triều Tiên phải đưa ra lời đe dọa trả đũa, mà c̣n khiến Trung Quốc cũng không vừa ḷng khi coi các cuộc tập trận chung ấy sẽ gây bất ổn trong khu vực.
Tia hy vọng nối lại đàm phán sáu bên vẫn nhen nhóm khi Trung Quốc đưa ra đề xuất và gần đây nhất, Tổng thống Hàn Quốc đă khẳng định, cuộc khủng hoảng trên bán đảo Triều Tiên chỉ được giải quyết thông qua hội đàm.
Con đường của Ấn Độ
Tổng thống Mỹ Obama tới New Delhi với tuyên bố quan hệ Mỹ - Ấn là một trong những “định nghĩa đối tác của thế kỷ 21”. Mỹ cam kết ủng hộ Ấn Độ có một ghế tại Hội đồng Bảo an, hai nước nhất trí hợp tác gần gũi hơn trong hàng hải, năng lượng mới và các vấn đề khai thác mạng Internet. Vị thế của Ấn Độ không ngừng được mở rộng. Tuy nhiên, câu chuyện lớn nhất vẫn là các vấn đề nội địa. Bất ổn tại Kashmir, đặc biệt là nạn tham nhũng đă khiến người dân không ít bất b́nh. Thông tin hàng ngày được tiết lộ về hối lộ, lạm dụng quyền lực, tư túi ngân quỹ công đă làm tê liệt quốc hội Ấn Độ và nhấn ch́m đảng Quốc đại vào cuộc khủng hoảng chính trị tồi tệ nhất từ nhiều năm nay.
Những ông trùm với nhiều bạn hữu ở vị trí cao. Nhân viên công quyền hành xử sai quy tắc. Hàng chục tỉ USD tổn thất cho ngân khố. Bộ trưởng nội các bị cáo buộc và cả Thủ tướng cũng bị chỉ trích. Bê bối đă làm lu mờ h́nh ảnh của Thủ tướng Singh, được coi là chính khách chính trực và “sạch” nhất Ấn Độ. Ông không liên quan tới bất kỳ sai phạm nào nhưng h́nh ảnh của ông như một nhà quản lư giỏi giang đă bị phá hỏng khi ngày càng có nhiều chỉ trích về các thành viên trong nội các.
Nhiều nhà phân tích cho rằng, các vụ bê bối sẽ là phép thử lớn với sự quản lư của Ấn Độ, và để đo lường việc hệ thống có thể có những biện pháp trừng phạt thế nào với hành động sai phạm.
Tương lai bất định của Thái Lan
Những người biểu t́nh Áo đỏ, phần lớn tới từ khu vực nông thôn, nhưng cũng được sự ủng hộ của tầng lớp lao động thành thị, đă chiếm giữ một khu vực lớn ở trung tâm Bangkok, trong cuộc biểu t́nh phản đ̣i giải tán quốc hội, tổ chức bầu cử mới.
Sau vài tháng thương lượng, chính phủ Thái Lan đă tiến hành một cuộc trấn áp người biểu t́nh, chấm dứt t́nh trạng tê liệt hoạt động tại thủ đô. Kết quả: ít nhất 90 người đă thiệt mạng, người biểu t́nh giải tán, nhiều lănh đạo Áo đỏ bị bắt giữ, t́nh trạng khẩn cấp được ban bố.
Chính phủ Thái đang bắt tay vào thực hiện một kế hoạch ḥa giải dân tộc, nhưng chính họ cũng phải thừa nhận rằng quá tŕnh ḥa giải sẽ không hề dễ dàng.
Cuộc chơi quyền lực thay đổi?
Ít nhất một thập niên, chi tiêu quốc pḥng Trung Quốc tăng ở mức hai con số. Chính quan chức Trung Quốc c̣n “bóng gió” rằng, họ có thể ra mắt tàu sân bay đầu tiên trong năm tới. Tư lệnh Hạm đội Thái B́nh Dương, đô đốc Robert Willard đă xác nhận rằng, tên lửa Đông Phong - 21D (tên lửa mang biệt danh sát thủ tàu sân bay) của Trung Quốc đă hoàn thành “khả năng vận hành ban đầu”, những h́nh ảnh về J-20, một loại máy bay chiến đấu mới tràn ngập trên Internet.
Chưa rơ ư định của Trung Quốc cũng như khả năng thực tế của các loại vũ khí này, nhưng nguy cơ tiềm ẩn của một cuộc chạy đua vũ trang sẽ khiến các nhà lănh đạo trong khu vực sẽ phải rất nỗ lực để đưa châu Á trở lại đúng hướng.
Chào 2011
Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, ASEAN và những phần c̣n lại của châu Á sẽ phải cùng nỗ lực, v́ mục tiêu một khu vực ổn định, ḥa b́nh và thịnh vượng. Không ai mong muốn châu Á ch́m vào những căng thẳng triền miên, hay bùng nổ xung đột. Câu hỏi “làm thế nào” sẽ tiếp tục là thách thức.
Với những người chơi chính trong khu vực, một số quy tắc có thể chấp thuận được trên con đường phát triển chung sẽ không c̣n dễ dàng như trong quá khứ.
Theo vietnamnet
Châu Á một năm chữ chiến lớn hơn chữ ḥa
