USA "Nửa Ổ Bánh Mì Vẫn Là Bánh Mì, Nhưng Nửa Sự Thật Không Phải Là Sự Thật": Cuộc Chiến Xóa Nhòa Lịch Sử Tại Các Công Viên Quốc Gia Mỹ

[Gibbs]

Những bảng tên biến mất: Khi lịch sử bị "thanh lọc" theo sắc lệnh

"Đời người như bóng câu qua cửa sổ", nhưng những gì tổ tiên để lại vốn được khắc ghi vào sử sách để con cháu đời sau soi xét. Thế nhưng, tại các công viên quốc gia Mỹ mùa xuân này, du khách sẽ ngỡ ngàng khi thấy những dòng chữ quen thuộc bỗng dưng "không cánh mà bay". Điển hình là tại Công viên Quốc gia Grand Teton, tấm bảng dưới chân bức tượng nhà thám hiểm Gustavus Cheyney Doane đã bị gỡ bỏ. Tấm bảng ấy từng đặt ra câu hỏi đầy suy ngẫm: "Làm thế nào để chúng ta công nhận cả mặt tốt và mặt xấu của một nhân vật?", đồng thời nhắc nhở rằng dù Doane có công thành lập công viên quốc gia đầu tiên, ông cũng chính là người dẫn đầu cuộc thảm sát ít nhất 173 người da đỏ thuộc bộ tộc Piegan Blackfeet.

Sự thay đổi này không phải ngẫu nhiên. Nó là kết quả từ sắc lệnh hành pháp tháng 3/2025 của Tổng thống Donald Trump, chỉ đạo các cơ quan phải "hành động" chống lại các nội dung công cộng "xuyên tạc một cách không phù hợp về người Mỹ trong quá khứ hoặc hiện tại". Chính quyền lập luận rằng điều này nhằm đảm bảo lịch sử Hoa Kỳ được khắc họa dưới ánh sáng tích cực. Tuy nhiên, những người chỉ trích, như ông Tom Rodgers thuộc bộ tộc Blackfeet, lại cay đắng thốt lên: "Chúng ta đang giết chết họ thêm một lần nữa". Ông cho rằng: "Nếu bạn chỉ nói một nửa sự thật, bạn đã nói dối. Đó là kiểu tư duy của Orwell".

Từ Muir Woods đến Fort Sumter: Những mảng màu tối bị xóa nhòa

"Giấy không gói được lửa", nhưng những nỗ lực thay đổi trưng bày đang diễn ra trên diện rộng với ít nhất 45 thay đổi đã được thực hiện. Tại Muir Woods, California, các bảng tin về đóng góp của người bản địa và phụ nữ đã bị dỡ bỏ, bao gồm cả những ghi chú về việc John Muir từng có những lời lẽ phân biệt chủng tộc trong nhật ký. Thậm chí, các cảnh báo về biến đổi khí hậu tại Di tích Quốc gia Fort Sumter cũng chịu chung số phận. Bộ Nội vụ Mỹ cho rằng họ cần thay thế những tài liệu "không dựa trên khoa học thực tế" bằng những thông tin "chính xác và dựa trên bằng chứng".

Ngay tại thủ đô Washington, D.C., các tấm bảng về George Mason — một trong những người cha lập quốc — cũng bị chỉnh sửa để xóa đi sự "nghịch lý" khi ông vừa là người đấu tranh cho quyền cá nhân, vừa là một chủ nô. Những người ủng hộ bảo tồn cáo buộc chính quyền đang thực hiện một chiến dịch bền bỉ nhằm "xóa sổ lịch sử và làm suy yếu khoa học". Trong khi đó, Bộ Nội vụ khẳng định nỗ lực này nhằm đảm bảo các trưng bày phản ánh "toàn bộ câu chuyện của nước Mỹ, bao gồm cả những thành tựu phi thường và những thách thức" một cách cân bằng và phù hợp.

"Tẩy trắng" hay "Khôi phục niềm tự hào"?

"Thương cho roi cho vọt", lịch sử vốn dĩ cần sự công tâm, nhưng hiện tại nó đang trở thành tâm điểm của một cuộc chiến văn hóa. Một cơ sở dữ liệu nội bộ của Cục Công viên Quốc gia (NPS) cho thấy hàng trăm mục đã bị đưa vào danh sách xem xét, từ sách về nô lệ đến phim về công nhân nhà máy thế kỷ 19. Một bình luận trong danh sách này đặt câu hỏi đầy mỉa mai về tấm bảng mô tả vụ sát hại nhà bãi nô Elijah Parish Lovejoy: "Tài liệu này ghi 'đám đông giết hại' một người bãi nô. Liệu điều này có bôi nhọ những kẻ giết người không?".

Sự thay đổi này đã gây ra làn sóng bất bình từ nhiều nhà lập pháp và các tổ chức bảo tồn. Nghị sĩ Jared Huffman cảnh báo: "Lịch sử thực tế đang bị tẩy trắng và kiểm duyệt" ngay trước thềm kỷ niệm 250 năm ngày thành lập quốc gia. Phía Nhà Trắng vẫn kiên quyết bảo vệ quan điểm của mình, cho rằng Tổng thống Trump đang "khôi phục cảm giác tự hào dân tộc" và chấm dứt những cách mô tả "gây chia rẽ và không chính xác" của phe cánh tả cực đoan. Tuy nhiên, với những người như ông Tom Rodgers, quyền lực không tồn tại mãi mãi, và sẽ có lúc lịch sử phải được trả lại đúng với bản chất thật sự của nó.