Mỹ và Iran, ai sẽ nhượng bộ trước?

[vuitoichat]

Ở khu vực ven Vịnh Ba Tư và Biển Oman, Iran và Hoa Kỳ đang đối đầu trực diện. Teheran phong tỏa eo biển Hormuz, còn Washington phong tỏa các cảng trong eo biển này của Cộng hòa Hồi giáo. Các nhà lãnh đạo Iran tin rằng ngưỡng chịu đựng đau khổ của đất nước họ cao hơn so với Hoa Kỳ. Với lợi thế của chế độ chuyên chế so với nền dân chủ, họ cho rằng có thể cầm cự “trong nhiều tháng”, trong khi theo họ, Donald Trump “sẽ chùn bước trong vòng ba tuần”.

Một biển quảng cáo hiển thị dòng chữ "Chấm dứt chiến tranh Iran ngay đi" tại Quảng trường Thời đại ở thành phố New Yorkm Mỹ, vào ngày 30 tháng 4 năm 2026. AFP - ADAM GRAY

Trong bài “Đối mặt với Trump, Iran câu giờ”, Le Monde nhận định cả hai bên tham chiến đều cho rằng, nếu không phải là đã chiến thắng, thì ít nhất họ cũng đang nắm lợi thế. Ở khu vực ven Vịnh Ba Tư và Biển Oman, Iran và Hoa Kỳ đang đối đầu trực diện. Teheran phong tỏa eo biển Hormuz, còn Washington phong tỏa các cảng trong eo biển này của Cộng hòa Hồi giáo.

Sau hàng ngàn cuộc không kích của Mỹ và Israel từ cuối tháng Hai đến giữa tháng Tư, Cộng hòa Hồi giáo suy yếu hơn bao giờ hết, nhưng vẫn đứng vững và có lẽ còn trở nên cứng rắn hơn. Iran đã mất nhiều lãnh đạo, cả dân sự lẫn quân sự. Hải quân cũng như không quân đã gần như không còn gì. Khả năng sản xuất drone và tên lửa đã bị suy giảm, nhưng vẫn được cho là giữ lại khoảng 40% sức mạnh tấn công. Iran vẫn sở hữu kho uranium làm giàu ở mức cực kỳ nguy hiểm. Đồng thời, họ nắm trong tay eo biển Hormuz, tuyến đường kiểm soát lối ra vào Vịnh, như một “vũ khí răn đe kinh tế” khổng lồ.

Các nhà lãnh đạo Iran tin rằng ngưỡng chịu đựng đau khổ của đất nước họ cao hơn so với Hoa Kỳ. Với lợi thế của chế độ chuyên chế so với nền dân chủ, họ cho rằng có thể cầm cự “trong nhiều tháng”, trong khi theo họ, Donald Trump “sẽ chùn bước trong vòng ba tuần”, theo lời nhà nghiên cứu Ali Vaez tại Crisis Group. Đường lối của Teheran rất rõ ràng: không đàm phán chừng nào hải quân Mỹ còn phong tỏa các cảng của Iran.

Hai bên đối đầu đều tin rằng mình làm chủ thời gian. Một bên tin rằng sức mạnh, hoặc chỉ cần đe dọa sử dụng sức mạnh, là đủ để giành chiến thắng; bên kia thì tin chắc có thể chống đỡ được. Teheran suy đoán rằng Donald Trump cần một thỏa thuận; trong khi Washington lại tin rằng Cộng hòa Hồi giáo sẽ không thể tồn tại nếu không có thỏa thuận. Mỗi bên đều cho rằng mình “nắm thế chủ động” và có thể áp đặt điều kiện của mình với đối phương. Lập trường này càng khiến việc khởi động đàm phán trở nên khó khăn, nhất là khi những ám ảnh trong quá khứ vẫn còn. Washington biết rằng phía Iran thường xuyên nói dối và che giấu, trong khi Teheran đã nhiều lần bị Trump “phản bội”. Lệnh ngừng bắn được duy trì từ ngày 08/04 vẫn rất mong manh.

Việc tiến hành đàm phán cũng đòi hỏi sự thay đổi thái độ từ cả hai phía. Washington cần chấp nhận rằng biện pháp quân sự không thể một mình giải quyết vấn đề hạt nhân Iran. Teheran cần nhận thức rằng sự tồn tại của chế độ phụ thuộc vào những nhượng bộ trong lĩnh vực hạt nhân. Hai “trường phái” đàm phán đang đối nghịch với nhau. Phía Iran mang truyền thống “chợ bazar”, kéo dài thời gian qua vô số tách trà. Trong khi đó, với các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, những người xuất thân từ lĩnh vực bất động sản ở New York và New Jersey, thì cách tiếp cận là nhanh chóng “chốt” các điều khoản chính của một thỏa thuận. Không chắc rằng con rể và bạn chơi golf của tổng thống Mỹ có đủ năng lực cho nhiệm vụ này hay không.