4 kịch bản khai thông 'yết hầu' Hormuz của ông Trump có hiệu quả?

[Cupcake01]

Kể từ khi chiến dịch đối đầu với Iran được khởi động vào cuối tháng 2/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục đưa ra nhiều kịch bản mà theo ông có thể buộc Tehran mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, những phương án này không chỉ thiếu nhất quán, thậm chí có lúc mâu thuẫn lẫn nhau, mà còn vấp phải nhiều hoài nghi về tính khả thi, nếu không muốn nói là khó có thể triển khai trong thực tế.

Dưới đây là 4 cách tiếp cận mà ông Trump dường như tin rằng có thể giải quyết bài toán Hormuz.

Tiếp tục giao tranh cho đến khi đạt được thỏa thuận

Tổng thống Donald Trump nhiều lần cảnh báo sẽ gia tăng các đợt không kích nhằm vào Iran, nhưng trong tuần qua, những tuyên bố này đã leo thang đáng kể, khi ông đề cập tới khả năng nhắm vào cả các cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng trọng yếu. Tối hậu thư mới nhất - yêu cầu Tehran phải đạt được một thỏa thuận trước 20 giờ tối 8/4, nếu không sẽ đối mặt với “sự hủy diệt”, được xem là mức độ đe dọa nghiêm trọng nhất từ trước tới nay.

Tuy nhiên, chỉ vài giờ trước thời hạn chót, ông Trump lại thay đổi ý định. Hiện tại, ngay cả những người thân cận với ông Trump cũng thừa nhận họ không chắc kịch bản nào sẽ xảy ra tiếp theo.

Nhà lãnh đạo Mỹ công khai lập luận rằng việc tiếp tục ném bom sẽ làm suy yếu Iran đến mức buộc nước này phải mở lại eo biển Hormuz - huyết mạch năng lượng của thế giới. Theo lập luận đó, Tehran sẽ mất khả năng đe dọa tuyến hàng hải này. Tuy nhiên, chính ông cũng phải thừa nhận một thực tế trái ngược rằng để phong tỏa eo biển chiến lược, Iran không cần đến một quân đội quy mô lớn mà chỉ cần các đơn vị vũ trang bố trí linh hoạt dọc theo bờ biển.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy Tehran thích ứng khá nhanh với tình hình chiến sự. Theo ông Ali Vaez – Giám đốc dự án Iran tại International Crisis Group,việc sử dụng sức mạnh quân sự khó có thể giải quyết bài toán Hormuz.

“Không có giải pháp quân sự nào cho bài toán này. Con đường duy nhất là một thỏa thuận ngoại giao cùng có lợi” , ông Vaez nhận định.

Dù vậy, triển vọng ngoại giao hiện vẫn khá xa vời. Ông Trump tiếp tục duy trì giọng điệu cứng rắn, trong khi Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định rõ ràng rằng eo biển Hormuz chính là đòn bẩy quyền lực chủ chốt của Tehran – công cụ để đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao và qua đó kiềm chế các hành động quân sự tiếp theo từ Mỹ và Israel. Trong một thông điệp đăng trên X, ông cáo buộc Washington đang “kéo nước Mỹ vào địa ngục trần gian” và cảnh báo căng thẳng sẽ tiếp tục leo thang trong khu vực.

Ở chiều ngược lại, ông Rich Goldberg – cựu cố vấn cấp cao tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, cho rằng những phát ngôn cứng rắn của Iran không phản ánh đầy đủ áp lực nội tại mà nước này đang phải đối mặt. Theo ông, các đòn không kích nhằm vào các cứ điểm của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đang từng bước làm suy yếu năng lực quân sự của Iran.

“Đến một thời điểm nào đó, áp lực kinh tế và những tổn thất tích tụ sẽ làm lung lay ý định ban đầu của họ. Và khi đó, họ có thể sẽ rất cần một thỏa thuận” , ông Goldberg nhận định.

Các quốc gia trong khu vực phải vào cuộc

Tổng thống Donald Trump lập luận rằng Mỹ ít phụ thuộc vào nguồn dầu đi qua Eo biển Hormuz hơn so với các quốc gia châu Á và châu Âu. Do đó, các quốc gia tại hai khu vực này nên chủ động can thiệp để gây sức ép buộc Iran nhượng bộ.

Về lý thuyết, nhận định này không sai khi nhiều nền kinh tế bên ngoài nước Mỹ phụ thuộc lớn vào tuyến vận tải chiến lược này. Tuy nhiên, lập luận đó bỏ qua thực tế rằng giá dầu được hình thành trên thị trường toàn cầu. Khi nguồn cung bị gián đoạn, mọi quốc giá trên thế giới đều chịu chung ảnh hưởng. Thực tế cho thấy giá dầu đã vọt lên trên 110 USD/thùng, kéo theo giá xăng tại Mỹ vượt ngưỡng trung bình 4 USD/gallon, trong khi giá dầu diesel cũng leo lên trên 5 USD.

Cho đến nay, vẫn chưa xuất hiện bất kỳ liên minh quốc tế nào công khai sẵn sàng sử dụng các biện pháp mạnh để Iran mở cửa eo biển trở lại. Thậm chí, tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, mọi nỗ lực ngoại giao cũng đi vào bế tắc.

Hôm 7/4, Trung Quốc và Nga đã chặn một nghị quyết kêu gọi mở lại eo biển Hormuz, dù văn bản này vốn đã là phiên bản “giảm nhẹ” so với đề xuất trước đó của các quốc gia vùng Vịnh, vốn từng tính đến khả năng cho phép sử dụng vũ lực để bảo đảm tự do hang hải qua eo biển này.

Dẫu vậy, theo ông Rich Goldberg, vẫn tồn tại một lối thoát ngoại giao khác. Kịch bản này bao gồm việc Mỹ chấm dứt các đợt không kích, đổi lại Iran cam kết không áp đặt phí hay cản trở hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Nếu đạt được thỏa thuận như vậy, các quốc gia trong khu vực cũng như tại châu Á có thể nhanh chóng nối lại dòng chảy năng lượng vốn đang tắc nghẽn.

Theo ông Goldberg, một “trạng thái cân bằng” có thể được thiết lập khi cả hai bên cùng chấp nhận nhượng bộ. Cụ thể, Iran sẽ cam kết bảo đảm tự do hàng hải bằng cách không áp đặt phí, không cản trở lưu thông và không can thiệp vào hoạt động vận chuyển năng lượng. Đổi lại, Mỹ cũng sẽ không triển khai các lực lượng hộ tống quân sự quy mô lớn trong khu vực, qua đó giảm thiểu nguy cơ va chạm và xung đột trực tiếp.

Trong kịch bản đó, các mối đe dọa trên biển lẫn trên không đều được hạ nhiệt, tạo điều kiện để hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu dần trở lại quỹ đạo ổn định.

Eo biển sẽ tự động mở cửa trở lại sau khi xung đột kết thúc

“Khi cuộc xung đột này kết thúc, eo biển sẽ tự nhiên mở ra” , ông Trump nói trong bài phát biểu trên truyền hình toàn quốc vào ngày 1/4.

Phương án này dường như trao cho Iran toàn quyền coi eo biển như một trạm thu phí riêng. Theo Bloomberg, Iran hiện đã cho phép tàu thuyền của một số quốc gia đi qua, trong khi các tàu khác dường như phải trả phí để được tiếp cận tuyến đường huyết mạch này.

Tuy nhiên, điều này có thể tạo ra một tiền lệ nguy hiểm trên quy mô toàn cầu. Ông Nawaf Bin Mubarak Al-Thani – cựu quan chức quốc phòng cấp cao của Qatar, cảnh báo rằng mọi quốc gia kiểm soát các điểm nghẽn chiến lược sẽ buộc phải cân nhắc tiền lệ này.

Trong một thông điệp đăng trên X, ông Al-Thani cho biết: “Vấn đề khi đó sẽ không còn bị giới hạn trong phạm vi của một eo biển hay một khu vực cụ thể. Khi đó, đây không còn là một điều chỉnh mang tính cục bộ, mà là nguồn cơn của sự bất ổn mang tính hệ thống, có thể làm xói mòn trật tự thương mại và an ninh hàng hải toàn cầu”.

Mỹ và Iran bắt tay hợp tác

“Cùng nhau kiểm soát. Tôi và giáo chủ (Iran), bất kể đó là ai” , Tổng thống Donald Trump phát biểu trước báo giới ngày 23/3, ám chỉ một kịch bản hợp tác trực tiếp với giới lãnh đạo Iran trong việc quản lý eo biển Hormuz.

Dẫu vậy, phương án này bị xem là thiếu thực tế, bởi lẽ Tehran khó lòng chấp nhận nhượng bộ trước quốc gia vừa thực hiện các chiến dịch quân sự nhắm vào họ. Hơn nữa, Iran chưa hề thể hiện sự quan tâm đến một thỏa thuận như vậy.

Không dừng lại ở đó, trong một phát biểu đầu tuần này, ông Trump còn đề xuất một ý tưởng gây tranh cãi hơn: Mỹ nên trực tiếp thu phí đối với tàu thuyền đi qua Hormuz.

“Tại sao chúng ta không thu phí? Tôi thà làm vậy còn hơn để họ làm. Chúng ta là bên chiến thắng” , ông Trump tuyên bố.

Dù chưa rõ Nhà Trắng có thực sự cân nhắc nghiêm túc đề xuất này hay không, giới chuyên gia cho rằng khả năng Iran chấp nhận là khá thấp. Theo ông Greg Priddy – nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm nghiên cứu vì Lợi ích quốc gia, mục tiêu của Tehran không chỉ dừng lại ở việc chấm dứt xung đột. Theo ông, Iran đang theo đuổi những tham vọng rộng lớn hơn, bao gồm yêu cầu bồi thường thiệt hại và khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz.