Làng Vòng: Người khóc, cốm khóc

- Chỉ một vài trường hợp cá biệt sử dụng hóa chất độc hại bị phát hiện nhưng đã làm ảnh hưởng tới thương hiệu cốm Làng Vòng (Dịch Vọng, Cầu Giấy, Hà Nội).

Có về làng cốm thời điểm này mới thực sự thấu hiểu được sự bức xúc và chán nản của người dân nơi đây. Cốm thơm Làng Vòng đang có vị đắng nghẹn của những người làm nghề…

"Tôi cũng đành bỏ nghề!"

Chúng tôi quay lại làng Vòng. Vợ chồng anh Lê Văn Tuấn mặt buồn hiu tiếp chúng tôi. Mở đầu câu chuyện anh Tuấn mếu máo phân bua: Oan cho cốm làng Vòng chúng tôi quá nhà báo ạ. Gọi là làng nghề nhưng cả làng chỉ còn 9 nhà làm cốm gia truyền theo phương pháp thủ công.

Nghề cốm đã giúp gia đình chị Nụ nuôi 4 đứa con ăn học.

Nhưng rồi từ khi thông tin cốm có hóa chất tràn lan trên truyền thông thì chẳng còn ai làm cốm nữa. Không phải họ không còn yêu nghề mà họ có làm cũng chả ai còn dám mua. Sự thật nghiệt ngã này như con dao sắc xoáy vào tim những người làm cốm chân chính. Đau lắm!

Nắm trong tay hạt cốm vừa giã còn dẻo, chị Nguyễn Thị Nụ, vợ anh Tuấn tiếc nuối: Hiện đang mùa vụ nếp cái hoa vàng nhưng cả làng không ai làm cốm nữa. Nhìn lúa chín từng ngày mà xót xa cho nghề làm cốm. Thông tin cốm có hóa chất chỉ là một con sâu làm rầu nồi canh. Người làm cốm gian dối đó chỉ là con dâu của làng.

Nghề cốm đã giúp vợ chồng anh Tuấn nuôi 4 đứa con cũng như sắm sửa đồ đạc trong nhà. Trước đây, mỗi vụ cốm anh chị làm đến 4 tấn nếp. Anh vất vả đi trăm cây số sang tận Bắc Ninh chở từng tạ nếp cốm về khi trời vừa chập tối. Mỗi ngày hai vợ chồng dậy từ 3h sáng để giã cốm để kịp giờ ra chợ bán. Nhưng giờ, cảnh hai vợ chồng tất bật làm cốm mỗi khi có khách đã không còn nữa. Đã 8 ngày rồi thời gian chính của anh chị là chơi. Chị Nụ rơm rớm nước mắt: "Nếu cứ theo đà này, tôi cũng đành bỏ nghề!".

Chỉ một vài trường hợp cá biệt sử dụng hóa chất độc hại bị phát hiện nhưng đã làm ảnh hưởng tới thương hiệu cốm Làng Vòng.

Khi chúng tôi đến, vừa nhắc đến từ nhà báo, ông Nguyễn Văn Sáng đã nổi giận chạy ra đuổi. Cảm giác bức xúc, chán nản xen lẫn sự tâm huyết với nghề của người làm cốm gia truyền từ mấy đời nay khiến ông sợ báo chí.

Trong suy nghĩ của ông, sự vô tâm của truyền thông đã vơ đũa cả nắm, gắn cái tội của một người cho cả làng nghề. Sự vô tâm đó khiến ông buồn, khiến đứa con chân truyền của làng nghề muốn khóc. Đi cùng với sự vô tâm của truyền thông, của tiếng khóc ấy có thể là giấy báo tử của làng nghề, của thương hiệu cốm làng Vòng đã có từ bao đời này.

Đã 8 ngày nay ông Sáng không còn sờ đến nếp làm cốm nữa.

Còn nỗi đau nào hơn cho cốm làng Vòng

Chị Đỗ Thị Hòa, người gốc làng Vòng bán cốm tại số 4 Hàng Da (Hà Nội) than vãn, trước đây mỗi ngày bán hơn 10kg cốm. Nhưng khi có thông tin cốm có hóa chất mỗi ngày chị chỉ bán được 2 - 3kg cho người quen.

"Đi bán hàng mà nhục lắm! Bán hàng thì một nhưng phải thanh minh đến mười. Thậm chí nghe tiếng xì xầm của mọi người mà lòng đau như cắt. Có lần hàng xóm biết làm cốm ngon, sạch mua biếu bác sĩ. Nhưng thấy thông tin cốm nhiễm hóa chất, bác sĩ cũng e ngại không dám ăn. Còn nỗi đau nào hơn cho cốm làng Vòng nữa!", nước mắt ngấn dài trên má chị Nụ.

Bản thân cốm đã có màu xanh vì đó là nếp non. Khi rang và giã cốm vẫn có màu xanh phơn phớt lòng chai nên cốm ăn không cần thêm màu.

Để chứng minh cốm làng Vòng không có hóa chất, đảm bảo vệ sinh từ công nghệ truyền thống, anh Tuấn đưa chúng tôi đi tham quan xưởng làm cốm. Dù chỉ là căn nhà cấp 4 nhưng sàn nhà cũng như dụng cụ sạch sẽ, gọn gàng. Chiếc cối giã, chảo rang bóng lên vì sử dụng nhiều.

Anh Tuấn giải thích các công đoạn làm ra cốm: Nếp còn non xanh, cắt cả cây. Làm tơi lấy hạt thóc xanh. Cho vào bể lọc để lấy hạt chìm, còn hạt nổi là hạt lép. Cho thóc vào rang vừa độ, sau xay bỏ trấu. Tiếp tục cho vào cối giã 4 - 5 lần đến sạch trấu, mày. Sàng sảy sạch để phân loại cốm. Cốm để một lúc có thể khô, chỉ cần vẩy ít nước sôi để nguội cốm sẽ dẻo lại.

Anh Tuấn phân trần: "Bản thân cốm đã có màu xanh vì đó là nếp non. Khi rang và giã cốm vẫn có màu xanh phơn phớt lòng chai nên cốm ăn không cần thêm màu".

Còn cách tạo màu cho cốm sấy (tức cốm làm bánh hoặc để lâu) sẽ dùng màu bằng lá lúa non, dong riềng hoặc phẩm màu hữu cơ. Bởi khi sấy nhiệt độ làm bay màu cốm. Lá lúa và dong riềng xay nhuyễn, vắt lấy nước trộn vào. Phẩm màu hữu cơ là màu dùng trong thực phẩm, an toàn khi cho vào thức ăn. "Để mua phẩm màu phải đến địa chỉ 87 Hàng Bồ, giám đốc Nguyễn Thị Kim Loan, là cơ sở uy tín bán. Hoặc số 8 và 29 Minh Khai bán", ông Sáng chỉ rành rọt.

Buồn như có đám

9 nhà làm cốm thì cả 9 nhà đều chung tâm trạng buồn chán, thất vọng. Tiếp chúng tôi, gia đình nào cũng buồn như có đám. Giá như thông tin đó được đưa đích danh gia đình chứ đừng vơ đũa cả nắm thì hay biết mấy.

Nhiều người dân làng nghề bày tỏ: Nhà nước đã có hỗ trợ để duy trì làng nghề truyền thống, cớ sao khi có vấn đề lại không bênh vực, làm đúng trách nhiệm. Hội Nông dân đã khuyến khích dân giữ nghề, thế nhưng trong cuộc họp quan trọng, xác định sinh mệnh của một làng nghề thì lại không thấy đâu.

"Đất làng nghề, quê có thói. Nếu có hộ gia đình nào làm ăn không đúng cần có giáo dục. Lần đầu nhắc nhẹ, lần hai vẫn vi phạm sẽ phạt cảnh cáo. Lần 3 tái phạm cần tịch thu, không cho làm nghề. Bỏ nghề thì dễ nhưng giữ nghề mới khó. Hãy động viên chúng tôi để duy trì nghề cốm nối tiếp từ đời ông cha để lại", lời nói trong sự khẩn khoản của ông Sáng vẫn còn vang trong đầu chúng tôi khi bước ra khỏi đất làng Vòng.


Thu Hiền
theo bee