Phan Cảnh Hiến, tốt nghiệp khóa 8/72 tại trường Đồng Đế Nha Trang năm 1972, được chọn sang Không Quân theo học khóa 24 SQ Bảo Tŕ và phục vụ tại Liên Đoàn 42 Bảo Tŕ Tiếp Vận tại Cần Thơ. Giờ tan hàng, Thiếu Úy Hiến mới 23 tuổi, độc thân, nôn nóng trở lại Huế, nơi gia đ́nh với cha mẹ già mất tin tức từ tháng 3, 1975 khi miền Trung thất thủ. Về đến nhà vào buổi tối th́ sáng hôm sau du kích đă ập vào nhà c̣ng tay ông thiếu úy nhốt vào lao xá và mười ngày sau chuyển đến trại “cải tạo” Ái Tử, v́ vào thời gian này, sau khi chiếm Huế, cộng sản đă cầm tù tất cả quân cán chính địa phương.
Before”: gia đ́nh H.O. Phan Cảnh Hiến tại phi trường John Wayne năm 1991 với ông Nguyễn Hậu. (H́nh do gia đ́nh cung cấp)
Chỉ với cấp bậc thiếu úy một ngành chuyên môn, Phan Cảnh Hiến đă phải bị tù tập trung 5 năm từ trại Ái Tử, Thừa Thiên, ra Thanh Hóa làm thủy lợi rồi trở về trại tù sắt máu B́nh Điền.
Ra tù, năm đầu, Phan Cảnh Hiến phải làm nghề “mây, tre, chủi, đót,” một nghề tay chân mà toàn dân Huế ai cũng phải làm để có mỗi ngày vài lon gạo. Năm sau, Hiến chuyển sang nghề đi buôn trầm, trên danh nghĩa là đi thu mua trầm cho thương nghiệp nhà nước, nhưng lại buôn lậu trầm ra Bắc hay vào Saigon để có lợi tức riêng. Bây giờ, Thừa Thiên đang ở trong ṿng cùm “B́nh-Trị-Thiên” theo chế độ kinh tế miền Bắc nên cuộc sống khó khăn và con người bị ḱm kẹp rất khó thở. Thời gian này, có một thiếu nữ trên đường Đông Ba đem ḷng yêu anh và hai người kết hôn để chín năm sau, đến lúc lên đường đi Mỹ theo diện H.O. hai người đă có được ba con, một gái hai trai. Năm 1982 lúc lấy vợ, Phan Cảnh Hiến chỉ mong mỏi có một mái ấm gia đ́nh, no đói có nhau. Lúc này, ở cửa biển Thuận An, người ta vượt biển ra đi đă nhiều nhưng đối với một người mới ra khỏi nhà tù, nghèo khổ, con c̣n nhỏ dại, anh chưa hề mơ ước có một ngày nào ḿnh được đặt chân đến Mỹ.
Hội Tương Trợ Cựu Tù Nhân Chính Trị Việt Nam
Chương tŕnh nhân đạo của chính phủ Mỹ mở ra từ năm 1990 giúp cho những người tù “cải tạo” trên ba năm được định cư tại Mỹ, mà chúng ta thường gọi là chương tŕnh H.O. đă giúp cho hàng ngh́n gia đ́nh tù nhân chính trị VNCH thoát ra cảnh nghèo khổ, bị kỳ thị, vô vọng. Ngày 21 tháng 8 năm 1991, Phan Cảnh Hiến c̣n nhớ đến ngày ấy như mới hôm qua, sau khi làm thủ tục nhập cảnh tại phi trường Sea-Tac, Seattle, gia đ́nh anh, hai vợ chồng và ba con nhỏ, đổi sang một máy bay nhỏ về phi trường Santa Ana, gần nơi cư ngụ của một người quen. Tại phi trường, gia đ́nh anh Hiến được một “ông già” tươi cười gọi đúng tên anh, đón tiếp ở chỗ nhận hành lư. Ông già tự giới thiệu là Nguyễn Hậu, “Hội Tương Trợ Cựu Tù Nhân Chính Trị” có nhiệm vụ ra đón gia đ́nh anh về nơi tạm trú. Đồ đạc, hành lư của gia đ́nh được đưa lên một xe van có khắc hàng chữ tên hội do một người tài xế thiện nguyện, cũng là một H.O. đi trước đảm trách. Những lo lắng từ hôm ở Bangkok lên máy bay hầu như tan biến khi gia đ́nh Phan Cảnh Hiến được đưa về một ngôi nhà 4 pḥng do hội thuê, trong đó 3 pḥng đă có những gia đ́nh H.O. đến trước. Tuy gia đ́nh 5 người được sắp xếp vào một căn pḥng nhỏ, nhưng bếp đă có gạo, nước mắm, ḿ gói, pḥng vệ sinh đă có giấy lau, giường đă có nệm gối, cả cái thùng rác hội cũng không quên sắp sẵn. Đây là những ngày gia đ́nh người mới đến được ở miễn phí.
“After”: Bức ảnh của gia đ́nh này 20 năm sau. (H́nh do gia đ́nh cung cấp)
Tuy c̣n lạ giờ giấc thay đổi, nhưng những ngày sau là những ngày bận rộn cho gia đ́nh người mới đến cũng như nhân viên thiện nguyện của Hội Tương Trợ Cựu Tù Nhân Chính Trị. Gia đ́nh anh Nguyễn Cảnh Hiến được đưa đi làm thủ tục lănh trợ cấp, xin phiếu y tế, chích ngừa, xin số an sinh xă hội, đi chợ mua sắm... nói chung là tất cả công việc cần thiết cho một người mới nhập cư, mà nhiều gia đ́nh “bảo trợ” v́ phải đi làm cũng nản ḷng nên “bán cái” cho cái hội thiện nguyện này. Đó là lư do gia đ́nh anh Phan Cảnh Hiến từ một cá nhân bảo trợ được chuyển sang cho hội Tương Trợ Cựu Tù Nhân Chính Trị. Hai tuần sau gia đ́nh được hội thuê apartment và dọn ra, để dành chỗ cho những gia đ́nh khác mới đến. Rồi các cháu nhỏ bắt đầu đi học, anh có việc làm, chị ở nhà săn sóc các cháu, bếp núc. Rồi đâu đó dần dà ổn định như những người đi xe đ̣, lúc đầu c̣n bám ngoài thành xe, ít lâu sau, ai cũng có chỗ ngồi trong xe ổn định. Khi cuộc sống đă tạm yên, anh Phan Cảnh Hiến lại lui tới hội, giúp những người đến sau, lo giấy tờ, hướng dẫn lái xe hay đứng ra bảo trợ những người khác ở Việt Nam sắp sang đang cần một cái “đầu cầu.” Anh Hiến chỉ cho tôi một bộ lư đồng trên bàn thờ của một người bạn H.O.15 do anh bảo trợ, tặng gia đ́nh anh để làm kỷ niệm. Đó là dấu tích của những người bạn tù đồng hoàn cảnh “người đi trước lo cho người đi sau.”
Năm 1991, đến Mỹ, ba con của anh chị Phan Cảnh Hiến, nhỏ nhất mới 4 tuổi, lớn nhất 7 tuổi. Hai mươi năm sau - 2011 - tuy chỉ một ḿnh anh vất vả từ việc đi đưa pizza, đóng nút trong shop may, làm kho hàng, nay các con: cháu gái đầu đă có Master đang dạy ở một trường Middle School, cháu thứ hai là chuyên viên điện toán, cháu thứ ba là kỹ sư làm việc cho Boeing, và cháu út hiện nay đang học lớp 12 là món quà “công dân Mỹ” trời cho anh chị Hiến năm 1994. Hiện nay gia đ́nh đang sống chung với bốn con độc thân trong một căn nhà 4 pḥng ở thành phố Anaheim, và cháu lớn sắp lập gia đ́nh đă có thêm một căn nhà mới.
Nh́n lại quăng đường đi 20 năm, anh Phan Cảnh Hiến thấy như một giấc mộng, không ngờ, không hề mong ước. Nếu không có nước Mỹ, không có chương tŕnh H.O. gia đ́nh anh không có được cuộc sống này, các con anh không được học hành như ngày hôm nay.
Anh c̣n nhớ rơ ngày gia đ́nh anh đặt chân đến phi trường John Wayne với ba đứa con nhỏ gầy yếu, xơ xác, so với những thanh niên hôm nay thành đạt, tươi tắn đầy tương lai trong hai bức ảnh “before” và “after” anh đă trao cho tôi.
Anh không quên Hội Tương Trợ Cựu Tù Nhân Chính Trị, những ngày đầu đă cưu mang, lo lắng cho gia đ́nh anh và gần 2,000 gia đ́nh cựu tù nhân khác trong một quăng đường dài 8 năm hoạt động. Bây giờ ông Nguyễn Hậu đă qua đời, không c̣n cựu tù nhân chính trị đến Mỹ, không c̣n Hội Tương Trợ, những gia đ́nh được bảo trợ đă tản mác trên khắp nước Mỹ, nhưng mối ân t́nh thuở ấy gia đ́nh anh không bao giờ quên. Anh Phan Cảnh Hiến hứa với tôi, ngày hội ngộ những gia đ́nh do Hội Tương Trợ Cựu Tù Nhân Chính Trị bảo trợ 20 năm trước sắp tổ chức vào ngày 11 tháng 12 tới đây*, anh sẽ mang cả gia đ́nh đến để cho các con hiểu những ǵ đă xẩy ra 20 năm về trước và v́ sao gia đ́nh anh có được ngày hôm nay.
*Điện thoại liên lạc:
- Phạm Bắc (714) 260-5584
- Nguyễn Hạnh Nhơn (714) 530-3545
Huy Phương/Người Việt
Chặng đường 20 năm một gia đ́nh H.O.
