Hạ lãi xuất, liều thuốc đắng? Và lối ra cho kinh tế Việt Nam!

“...hệ thống công quyền của Việt Nam thực tế đã quá rệu rã và rất kém hiệu năng. Một giải pháp đúng cần đến những người thi thành công tâm và mẫn cán… Việt Nam không có người hoặc bộ máy không đủ năng lực để thi hành...”

Tôi là một doanh nhân (nhỏ thôi), nhưng vì rất quan tâm đến vận mệnh của đất nước Việt Nam thân yêu, nên luôn cố gắng tìm hiểu học hỏi về kinh tế vĩ mô để có thể theo dõi các diễn biến xảy ra trên thế giới cũng như tại Việt Nam.

Chúng ta đều biết, thế giới đang xảy ra một cơn địa chấn về khủng hoảng kinh tế-chính trị, và tất nhiên Việt Nam không thể tránh khỏi ảnh hưởng, nhất là Việt Nam đang mang trong mình tất cả khuyết tật của nền kinh tế thị trường. Một quyết định gây nhiều tranh cãi gần đây nhất là việc Ngân hàng nhà nước ‘áp đặt’ mức trần lãi xuất cho hệ thống ngân hàng là 14%. Giảm lãi xuất huy động vốn xuống 14% trong khi lạm phát tăng cao đến 20- 22% được dư luận xem là một hành động ‘kỳ quặc’. Tuy nhiên, theo tôi, đây là một quyết định đúng đắn. Tôi chia sẻ với những ý kiến của blogger Lãng trên “Diễn đàn thanh niên xa mẹ”, một người có cách viết rất đặc biệt, khiến cho nhiều người không nhận ra những lập luận rất khoa học và viễn kiến của Lãng. Lãng cho rằng việc giảm lãi xuất là việc ‘chẳng đặng đừng’ để cứu hệ thống doanh nghiệp vừa và nhỏ, là những doanh nghiệp tạo ra nhiều công ăn việc làm và tạo ra nhiều của cải nhất cho xã hội. Nếu hệ thống doanh nghiệp vừa và nhỏ đổ vỡ thì nền kinh tế Việt Nam sẽ đổ vỡ theo và đây là một tai họa. Tuy nhiên việc làm này phải trả bằng một cái giá rất đắt: Hy sinh lợi ích trước mắt của toàn dân. Tất cả nguồn vốn của người dân đều phải ‘đắp chăn’ hoặc đầu tư cho sản xuất. Tiếp đó là hệ thống ngân hàng, với lãi xuất như hiện nay, người dân sẽ không gửi tiền ở ngân hàng nữa và đấy là tai họa đang đổ xuống đầu các nhà băng.

Trên Thông Luận vừa có đăng bài “Kích cầu, kích cung? Tiêu thụ, đầu tư?”. Tác giả đã phân tích cho chúng ta thấy được lý do chính của cuộc khủng hoảng kinh tế lần này, nó xuất phát từ ‘khủng hoảng chính trị’ do việc nguyên thủ các nước bầu lên nhờ công thức ‘đẹp trai, học giỏi, con nhà giàu’. Những con người này thiếu viễn kiến lẫn cam đảm để lấy những quyết định khó khăn mà chỉ đơn thuần là mị dân để kiếm phiếu. Biện pháp duy nhất để thế giới (và Việt Nam) thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng lần này đó là thay vì ‘kích cầu’ thì phải ‘kích cung’, tức là phải đầu tư mọi nguồn lực cho sản xuất, tái thiết hạ tầng cơ sở để đảm bảo cho sự phát triển bền vững. ‘Kích cung thành công sẽ khiến nhu cầu tiêu thụ tái sinh vì tỉ lệ thất nghiệp sẽ giảm thấp và thu nhập lại tăng cao. Nói một cách ngắn gọn hơn, đầu tư và ‘kích cung’ hôm nay là tạo điều kiện vững chắc để có thể ‘hỗ trợ cầu’ ngày mai’.

Tác giả nhận định rằng vấn đề lớn của chính sách kinh tế trọng cung là nó cần nhiều thời gian và hy sinh. Hơn nữa, nó đòi hỏi một tầm nhìn mới và sự can đảm lớn để thuyết phục người dân. Tất cả những yếu tố này hình như đang thiếu vắng trong chính trường Phương Tây’, điều này không những đúng với ‘chính trường Phương Tây’ mà còn đúng với cả trường hợp Việt Nam. Rõ ràng là quyết định hạ lãi xuất của Ngân hàng nhà nước là việc làm đúng đắn nhưng chính phủ không đủ can đảm và tự tin để thuyết phục người dân. Những quyết định quan trọng như thế này đòi hỏi sự hy sinh rất lớn từ người dân, trong khi đó chính quyền Việt Nam không còn đủ uy tín để động viên người dân. Những người lãnh đạo Việt Nam hiện nay không có công lao gì với đất nước, vừa thiếu viễn kiến, nói một đằng làm một nẻo và nhất là họ tự tách mình ra khỏi nhân dân, cái gì họ cũng bảo là ‘đã có đảng và nhà nước lo’ người dân không việc gì phải lo. Cuộc sống và sinh hoạt của quan chức chính quyền, lãnh đạo đảng thì xa hoa và xa lạ với đa số người dân đang còn gặp vô vàn khó khăn. Chính vì vậy chính quyền không thể mở miệng ra để giải thích cho người dân hiểu và động viên người dân chấp nhận hy sinh quyền lợi trước mặt để có ổn định trong lâu dài. Đây là cái giá mà chính quyền Việt Nam phải trả cho sự coi thường người dân bấy lâu nay. Người dân, do không có đầy đủ thông tin từ phía nhà nước (kể cả nếu có chưa chắc họ đã đồng tình) nên vội vã rút tiền gửi ngân hàng đi mua vàng hoặc đôla. Để bình ổn thị trường tiền tệ, nhà nước phải ‘nghiến răng’ xuất đôla dự trữ quốc gia ra để nhập vàng về bán hoặc bán đôla ra để giữ giá VNĐ. Hậu quả là tiền dự trữ quốc gia ngày càng cạn kiệt.

Nền kinh tế Việt Nam dựa trên lao động gia công và bán nguyên liệu thô nên không có phẩm chất. Dù xuất khẩu là chính sách được ưu tiên và là chủ lực nhưng do ngành công nghiệp phụ trợ của Việt Nam không phát triển vì vậy hầu hết nguyên liệu để làm nên các sản phẩm xuất khẩu đều phải nhập khẩu và chủ yếu là từ Trung Quốc. Điều này khiến Việt Nam luôn trong tình trạng nhập siêu, cứ năm sau cao hơn năm trước. Để có được ngành công nghiệp phụ trợ đòi hỏi nhiều thời gian và sự quyết tâm của chính phủ, mà quyết tâm của chính phủ thì đúng như blogger Lãng nói: ‘Thực tế ra suốt nhiều năm ròng Việt Nam mua nhiều hơn là làm ra hàng hóa. Nhập siêu hàng năm khốn nạn cũng bởi lẽ ấy, và lỗi đơn giản là cả một hệ thống chính phủ chẳng quan tâm (mẹ) gì đến việc xây dựng một nền công nghiệp phụ trợ, cái hết sức cần thiết với những quốc gia ở ngưỡng cửa thoát nghèo. Giáo dục đào tạo do đó cũng tạo ra nhiều thằng chỉ thích làm thầy, trong khi thợ thì không ai muốn làm và không đào tạo ra nổi dù chỉ một thằng thợ hàn, thợ tiện sao cho tử tế. Quan chức lo vay tiền nước ngoài, xây những dự án hạ tầng tốn kém, càng hoành tráng càng tốt, càng to tiền càng tốt vì càng to thì càng móc tiền tốt hơn. Kết quả là nợ nước ngoài tăng nhanh và viễn cảnh phá sản quốc gia như Hy Lạp cũng không phải điều gì ảo tưởng’.

Việc giải thể nhưng ngân hàng yếu kém cũng là việc quá khó với chính phủ Việt Nam vì một lẽ đơn giản là ‘ném chuột sợ vỡ bình’. Đúng như Lãng nói: ‘Vào lúc toàn xã hội đang thiếu niềm tin, hệ thống tài chính lung lay, rất khó để tuyên bố phá sản một ngân hàng dù là rất nhỏ. Hiệu ứng dây chuyền trong tâm lý dân cư, vốn đang bức bối với mức lãi suất huy động thấp so với tỷ lệ lạm phát, có thể khiến phá sản nền tài chính quốc gia’. Tuy nhiên đây là việc bắt buộc phải làm, không trước thì sau. Việc ngân hàng nhà nước vừa ‘thổi còi’ các vụ xé rào vượt trần lãi xuất huy động tại một số ngân hàng như HDBank là những bước đi đầu tiên để loại bỏ những ngân hàng yếu kém, quá nhiều và quá nhỏ tại Việt Nam.

Làm sao để thế giới và cả Việt Nam thoát khỏi cuộc khủng hoảng lần này? Tác giả bài tham luận “Kích cầu, kích cung? Tiêu thụ, đầu tư?” cho rằng: “Trái với những lập luận hời hợt, cuộc khủng hoảng hiện nay bắt nguồn từ những sai lầm chính trị. Cần giải quyết ngay lập tức những vấn đề chính trị. Sau đó, những khó khăn kinh tế và tài chánh sẽ có được đáp số”.

Lãng cũng nghĩ như vậy “hệ thống công quyền (của Việt Nam) thực tế đã quá rệu rã và rất kém hiệu năng. Một giải pháp đúng cần đến những người thi thành công tâm và mẫn cán…(Việt Nam) không có người hoặc bộ máy không đủ năng lực để thi hành”.

Như vậy phải kết luận rằng muốn thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế rất nghiêm trọng lần này thì phải có những thay đổi về chính trị. Việt Nam là một quốc gia toàn trị nên mọi thay đổi về chính trị là điều không tưởng, vì vậy chúng ta hãy cầu nguyện và chuẩn bị tinh thần để đón nhận mọi điều có thể xảy ra.

Việt Hoàng

© Thông Luận 2011