Nga 'thi gan' với Trung Quốc

Trung Quốc muốn Nga giảm giá khí đốt nhưng Moscow không chịu. Hiện chưa bên nào tỏ dấu hiệu nhượng bộ.

Những năm gần đây, thương mại Trung - Nga tăng trưởng mạnh từ 55 tỷ USD năm 2010 đến 100 tỷ USD dự kiến vào năm 2015 và 200 tỷ USD vào năm 2020 mà đa phần trong đó đến từ nguồn năng lượng Nga bán sang Trung Quốc bao gồm dầu mỏ, khí đốt, thủy điện và than đá.

Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào nổi tiếng là một người khó đoán, một nhà lãnh đạo kín đáo và dè dặt. Song, trong chính sách năng lượng với láng giềng Nga ông lại tỏ ra là một người dứt khoát.

Hồi tháng 6, với chuyến thăm tới Nga, nhà xuất khấu khí đốt tự nhiên và dầu mỏ lớn nhất thế giới Trung Quốc, một quốc gia luôn “đói” năng lượng như Trung Quốc tỏ ra rất "thèm khát" và muốn "nhòm ngó" nguồn cung cấp năng lượng dồi dào đến từ Nga.

Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào (phải) gặp Tổng thống Nga trong chuyến thăm Nga hồi tháng 6.

Trước đó, Trung - Nga cũng nhận thức được tầm quan trọng của việc hợp tác với nhau nên năm 2006, hai nước ký nhiều hiệp định song phương và nhiều dự án lớn trong khuôn khổ hợp tác dài hạn và chủ yếu diễn ra trong lĩnh vực năng lượng.

Mới đây nhất, vào hồi tháng 1 năm nay, Trung - Nga vừa thỏa thuận xong một dự án quan trọng trong đó Bắc Kinh đồng ý cho hai tập đoàn dầu khí của Nga Rosneft và Transneft vay 25 tỷ USD để đổi lấy nguồn cung cấp dầu mỏ từ Nga trong vòng 20 năm tới. Do đó, bắt đầu từ tháng giêng, Nga bán cho Trung Quốc 300.000 thùng dầu mỗi ngày.

Dự án thứ hai, liên quan đến việc xây dựng đường ống dẫn khí riêng từ Nga đến Trung Quốc. Tuy nhiên, dự án này vẫn còn khá chông chênh bởi những bất đồng liên quan đến lợi ích của mỗi bên.

Nhiều nhà phân tích nhận định rằng với hệ thống đường ống dẫn dầu mới này, Moscow sẽ trở thành một trong ba nhà cung cấp dầu mỏ hàng đầu của Bắc Kinh. Điều này giúp Trung Quốc giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu không ổn định từ Trung Đông hay châu Phi. Hiện Trung Quốc phải nhập khẩu hơn 55% tổng sản lượng dầu mỏ, trong đó 80% nguồn dầu mỏ nhập khẩu đến từ các nước Trung Đông hoặc châu Phi.

Tương tự, dự án thứ ba liên quan đến việc xây dựng một nhà máy lọc dầu liên doanh giữa hai nước cùng với mạng lưới các trạm bán lẻ nhiên liệu tại Trung Quốc cũng đang sa lầy trong các bất đồng và tranh chấp.

Dù các thỏa thuận năng lượng này đang được gấp rút điều chỉnh và thương lượng bởi hai bên song để tìm được một giải pháp có khả năng cân bằng lợi ích khiến cả Moscow lẫn Bắc Kinh đều hài lòng thì không phải là chuyện đơn giản.

Trung Quốc đang kêu ca Nga bán nhiên liệu với giá quá đắt và yêu cầu Nga phải hạ giá xuống. Và để bù lại, Bắc Kinh đơn phương khấu trừ 85 triệu USD trong khoản tiền phải thanh toán cho các tập đoàn dầu khí của Nga mà không cần quan tâm đến phản ứng của Moscow.

Từ động thái này, nhiều nhà phân tích cho rằng, Trung Quốc đang bắt đầu trở nên cứng rắn hơn trong các vấn đề năng lượng với Nga. Thông qua đó, dường như Bắc Kinh muốn nhắn đến Moscow một thông điệp rằng, nếu giá cả khí đốt lẫn đường ống dẫn khí đốt nếu không được hai bên thỏa thuận êm xuôi thì những cam kết hợp tác năng lượng mà Nga và Trung Quốc vất vả lắm mới đạt được cũng sẽ “đổ xuống sông xuống bể”.

Còn về phía Nga, đáp lại những cáo buộc của Trung Quốc, Moscow cũng cảnh báo rằng, Bắc Kinh đang vi phạm các hợp đồng năng lượng và giá dầu mà Moscow bán cho Bắc Kinh là không hề cao. Do đó, hiện Moscow và Bắc Kinh vẫn ở thế dùng dằng, không ai chịu nhường nhịn ai.

Về phía Trung Quốc, nguyên nhân khiến họ không chịu nhượng bộ là do nước này rất khôn khéo khi cùng một lúc hợp tác với nhiều nhà cung ứng dầu mỏ khác chứ không riêng gì Nga. Đầu tiên là Turkmenistan, quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ hai trên thế giới chỉ đứng sau Nga (theo công ty tư vấn dầu khí Anh Gaffney, Cline & Associates).

Kể từ khi được đưa vào hoạt động năm 2009, 7.000 km đường ống dẫn dầu từ Turkmenistan qua Kazakhstan và Uzbekistan tới Trung Quốc đang chứng tỏ là một nguồn cung đáng tin cậy và ổn định cho thị trường Trung Quốc.

Mới trong tháng 6 vừa qua, Bắc Kinh cũng nắm trong tay thỏa thuận với Uzbekistan cho phép Trung Quốc nhập khẩu tới 10 tỷ m3 dầu mỏ từ Uzbekistan và con số này sẽ có thể còn tăng.

Ngoài ra, tháng trước, Trung Quốc và Turkmenistan vừa đạt được thỏa thuận từ nay cho tới năm 2015, Turkmenistan sẽ tăng gấp đôi sản lượng dầu bán cho Trung Quốc. Theo tính toán, lượng dầu nhập khẩu từ Turkmenistan sẽ gần bằng lượng dầu mà Trung Quốc có thể nhập khẩu thông qua đường ống mới của Nga.

Gần đây nhất, trong tháng này, Bắc Kinh cũng ký được một thoả thuận tăng gấp đôi sản lượng nhập khẩu dầu mỏ với Kazakhstan từ nay đến hết tháng 12/2015.

Do đó, dựa vào những hợp đồng béo bở với nhiều đối tác cùng một lúc, Bắc Kinh đang cố gắng mặc cả với Nga về giá cả khí đốt.

Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích nhận định rằng, trong cuộc chơi năng lượng với Nga, Bắc Kinh rõ ràng đang hành động mạo hiểm khi cho rằng, Nga sẽ phải giảm giá khí đốt nhằm đảm bảo các thỏa thuận năng lượng lâu dài với Bắc Kinh khi nền kinh tế toàn cầu vẫn đang phục hồi chậm.

Còn về phía Nga, họ tính toán rằng, nhu cầu khí đốt của thế giới sẽ tăng khi các chính phủ tìm cách cắt giảm sử dụng than đá và xem xét lại các cam kết liên quan đến hoạt động của các nhà máy điện hạt nhân sau thảm họa hạt nhân ở Nhật Bản hồi đầu năm nay. Do đó, Nga cũng không muốn nhượng bộ Trung Quốc.

Song cần nhớ rằng, Nga là nước xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu thế giới và họ cần bán khí đốt cho các đối tác nước ngoài để đổi lấy nhiều lợi ích khác. Ngoài ra, kinh tế Nga đang phụ thuộc rất nhiều vào việc xuất khẩu nguồn năng lượng quý giá này. Và dễ thấy, Trung Quốc là một thị trường đầy tiềm năng đối với bất cứ quốc gia xuất khẩu dầu mỏ nào.

Lê Dung (theo Japantimes)