Đồng tiền nào có khả năng thay thế USD?

Nếu các ngân hàng trung ương muốn thay thế USD và Euro thì đây chính là thời điểm để bắt đầu và nên cân nhắc đến trái phiếu liên kết GDP.

Dịch từ bài viết "What can replace the dollar" của Giáo sư Barry Eichengreen, nhà kinh tế học người Mỹ, hiện đang giảng dạy tại khoa Khoa học Kinh tế và Chính trị của Đại học California, Berkeley.

Hơn một nửa thế kỷ nay, USD không chỉ là tiền tệ riêng của Mỹ mà còn là đồng tiền chung thế giới. USD được sử dụng như là đơn vị thanh toán xuyên biên giới cũng như là tài sản dự trữ tại các ngân hàng trung ương và chính phủ.

Tuy nhiên, trước tình trạng nợ trần bất ổn gần đây, USD đã dần mất đi vẻ hào nhoáng của nó. Lấy ví dụ, trái phiếu mệnh giá USD nhằm xác định dự trữ ngoại hối tại các ngân hàng trung ương đã giảm 60%-70% so với thập kỷ trước.

Điều này được lý giải khá đơn giản: Kinh tế Mỹ đã không còn sức mạnh thống trị như trước nữa. Điều này khiến người ta cho rằng, hệ thống tiền tệ quốc tế nên tuân theo xu hướng đa cực của kinh tế toàn cầu. Cũng giống như việc nước Mỹ đã chia sẻ sân khấu thế giới cho các nền kinh tế khác, đồng USD cũng sẽ phải nhường chỗ cho các đơn vị tiền tệ quốc tế khác.

Trong cuốn sách gần đây của tôi - “Exorbitant Privilege: Sự thăng trầm của đồng dollar”, tôi đã mô tả về một tương lai mà trong đó USD và Euro sẽ là 2 loại tiền tệ chiếm ưu thế toàn cầu. Và nhìn gần hơn vào khoảng 10 hoặc hơn 10 năm tới, tôi dự đoán, nhân dân tệ Trung Quốc sẽ có thể sẽ đóng một vai trò quốc tế.

Tôi loại trừ Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) đơn vị kế toán được quy ước bởi Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF). Người ta có thể cho rằng SDR là giỏ 4 loại tiền tệ có khả năng thu hút sự chú ý của các ngân hàng trung ương và chính phủ trong việc tìm kiếm sự bảo đảm cho những chính sách của họ. Tuy nhiên, quá trình phát hành SDR rườm rà và không dành cho giao dịch tư nhân.

Vì vậy, tôi đưa ra kết luận, do không có lựa chọn nào thực tế nên trong tương lai, những loại tiền tệ đại diện cho các quốc gia dẫn đầu, thì USD và Euro vẫn là các đồng tiền thống trị hoạt động giao dịch quốc tế.

Sự thất bại về nợ trần của Mỹ đã dấy lên sự lo ngại của các ngân hàng trung ương về việc có nên nắm giữ USD. Trong khi đó, sự thất bại của Châu Âu để giải quyết khủng hoảng nợ chủ quyền lại là nguyên nhân dẫn đến mối lo, liệu rằng đồng Euro có thể tồn tại?

Gần một năm về trước, rất dễ hình dung về sự thống lĩnh của USD và Euro trong danh mục dự trữ tiền tệ quốc tế, nhưng bây giờ các ngân hàng trung ương đã bắt đầu nghĩ đến những lựa chọn thay thế cho hai đồng tiền này.

Vấn đề là họ không còn sự lựa chọn nào khả dĩ. Thị trường vàng nhỏ và nhiều biến động. Trái phiếu Trung Quốc vẫn chưa định hình. Những tiền tệ bậc 2 như đồng franc Thụy Sĩ, đồng dollar Canada và dollar Úc quy mô mở hơn không đáng kể khi kết hợp với nhau.


Với việc các ngân hàng trung ương đang tìm kiếm những lựa chọn khác nhằm thay thế USD và Euro, liệu bây giờ đã đến thời điểm hoàn hảo để nâng cao vai trò SDR? Tại sao không phát hành nhiều hơn? Tại sao không phát triển thị trường để giao dịch? Đây chẳng phải là cơ hội nghìn năm có một để thoát khỏi thế giới bị Cục dự trữ liên bang Mỹ và Ngân hàng trung ương Châu Âu áp chế nguồn cung thanh khoản?

Thật không may, câu trả lời là không. Không có nhiều sự thay đổi trong năm vừa qua: SDR vẫn không thể là một lựa chọn hấp dẫn đối với các ngân hàng trung ương vốn đang chìm trong sự thất vọng về USD và Euro. Lý do phản ánh rất rõ ràng, đó là loại thị phần kết hợp giữa đồng USD và Euro chiếm đến 80% giỏ tiền tệ bao gồm cả SDR.

Việc mở rộng giỏ tiền tệ, trong đó bao gồm cả các đồng tiền mới nổi chỉ một giải pháp nhỏ, bởi USD và Euro vẫn chiếm một nửa nền kinh tế thế giới và hơn một nửa thanh khoản trên thị trường tài chính. SDR chỉ có thể cung cấp một sự bảo đảm nhỏ nếu USD và Euro mất giá theo thời gian.

Một ý tưởng khả quan hơn đang được tiến hành hiện nay là tạo ra một loại tài sản dự trữ toàn cầu hấp dẫn hơn. Công cụ lý tưởng là một trái phiếu liên kết GDP toàn cầu, doanh thu của nó sẽ làm thay đổi tốc độ tăng trưởng chung. Chẳng hạn, doanh thu của loại trái phiếu GDP được đảm bảo bởi chính phủ Costa Rica và Argentina sẽ thay đổi phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng quốc gia của họ.

Điều này cho phép các ngân hàng trung ương nắm giữ các công cụ hành xử giống như một danh mục đầu tư cổ phần toàn cầu đa dạng. Họ sẽ được bù đắp do lạm phát và khấu hao tiền tệ ở Mỹ và Châu Âu, kể từ thời điểm thanh toán, nó sẽ phụ thuộc vào GDP danh nghĩa các nền kinh tế chứ không phải GDP thực tế.

IMF có thể sử dụng quyền phát hành trái phiếu để mua trái phiếu GDP từ các chính phủ, từ đó cung cấp một lượng tài sản dự trữ toàn cầu mới với sự hậu thuẫn và khả năng sinh lời, đồng thời tạo động lực để chính phủ các nước phát hành chúng.

Theo lập luận của nhà kinh tế Robert Shiller, Đại học Yale , Chính phủ các nước nên phát hành các trái phiếu liên kết GDP để an toàn hơn khi vay nợ, tuy nhiên rất khó để thuyết phục họ trên quan điểm này.

Việc thuyết phục phát hành với sự hỗ trợ của IMF thậm chí còn khó khăn hơn. Tuy nhiên nếu các chính phủ và các ngân hàng trung ương nghiêm túc trong việc xác định khả năng thay thế cho đồng USD và Euro thì đây chính là thời điểm để bắt đầu, và nên cân nhắc về trái phiếu liên kết GDP.

Quỳnh Trang
Theo Barry Eichengreen - Chinadaily