- Những phu vàng một thời đem mạng sống của ḿnh để khai hầm, phá núi, đào sông... bất chấp hiểm nguy ŕnh rập để t́m vàng. Nhưng trên bước đường khai phá, họ đă phải trả giá quá đắt cho giấc mơ vàng của ḿnh. Sự ra đi vĩnh viễn của họ là lời cảnh báo, ám ảnh người ở lại.
Đất vàng đi đôi với tệ nạn
Đặt chân xuống thị trấn Khâm Đức (Quảng Nam), tôi không khỏi ngạc nhiên bởi cơ sở hạ tầng khang trang, đường xá rộng răi thoáng mát, hai bên đường dày đặc các quán ăn làm cho thị trấn trở nên nhộn nhịp hẳn.
Ngoài thị trấn, các xă của huyện Phước Sơn đều có băi vàng và nằm sâu bên trong rừng núi, rất khó đi lại và kiểm soát. Đây cũng là nơi cư trú của “vàng tặc” và các tệ nạn xă hội như cờ bạc, rượu chè và ma túy, mại dâm...
Ở Phước Sơn, khi hỏi đến Long “c̣m” (tên nhân vật đă được đổi) th́ ai cũng biết, ông một thời bá chủ đất vàng và lay lắt trở về từ băi vàng trong cơn nghiện ngập, trắng tay, gia đ́nh tan nát.
Ban đầu, khi tiếp cận với ông, tôi rất sợ v́ nghe mọi người kể lại ông lúc nào cũng ch́m trong cơn nghiện. Gặp tôi, ông có vẻ không mặn mà lắm, nhưng khi nói chuyện được vài câu, ông bắt đầu thả lỏng người và dường như nỗi đau chôn kín bấy lâu nay trong ông được khơi dậy.
Ông tâm sự, từ một lần làm “chui” vàng và nhát cuốc “định mệnh” chọc trúng một khe vàng ṛng nằm tích tụ lâu trong ḷng đất, biến ông là từ một phu vàng nghèo kiết xác trở nên đổi đời và người cũng thay đổi luôn từ đó.
Những ngày sống ở rừng sâu, vật chất dư thừa nhưng t́nh người thiếu thốn. Đồng nghĩa với điều đó là đầy rẫy những cạm bẫy khôn lường như ma túy, mại dâm, giết người, cướp của... và ông đă dính vào ma túy và mại dâm đốt tiền như giấy.
Ngày trước huy hoàng là vậy, c̣n bây giờ… ông nghẹn ngào: “Đau lắm cô à, anh em trong nhà đều nghiện hết, vợ con cũng bỏ đi, tôi thân tàn ma dại, không biết chết lúc nào".
Ông bảo “chất chết trắng” trong băi vàng ngày trước được bán rất phổ biến, không ai có thể kiểm soát được v́ xung quanh toàn là rừng núi bao phủ. Có khi, các ông chủ c̣n dùng nó để trả lương cho công nhân thay v́ tiền.
Đáng lẽ ở tuổi đó, họ vẫn c̣n ngồi ở ghế nhà trường, một tương lai rộng mở đang chờ đón phía trước, ấy vậy mà…
Những ai lên với băi vàng mà không vững lập trường sẽ rất dễ bị rủ rê vào con đường nghiện ngập. Tệ nạn ấy lâu dần đă ngấm sang những gia đ́nh không làm vàng khác, điển h́nh như ông gia đ́nh Đặng Văn Dầu với 5 người con trai đều nghiện và 2 người đă qua đời.
Ông Dầu tâm sự: Bây giờ tệ nạn ấy đă giảm hẳn nhưng sống trên đất vàng, cha mẹ nào có con cũng phập phồng lo sợ người con, người cháu ḿnh bị đối tượng xấu lôi kéo sa vào con đường tội lỗi. Hiện tại, sau nhiều đợt truy quét ráo riết của công an huyện Phước Sơn, các tệ nạn xă hội khác đến nay đă giảm đi rất nhiều và t́nh h́nh an ninh trật tự khá tốt.
Nhưng, thực trạng ma túy rất khó đẩy lùi hẳn, nó vẫn c̣n dai dẳng, đeo bám các con nghiện ở vùng đất này.
“Đại gia” hết thời
Các phu vàng đă trúng lớn “lột xác” thành đại gia vẫn không ngừng lao vào "cơn lốc", ngang dọc xưng danh ở các băi vàng, mua xe này, nhà kia... Họ đầu tư mạnh cho việc khai thác vàng với mong muốn sẽ trúng nữa, trúng măi nhưng tài nguyên có hạn nên càng đầu tư càng bị thua lỗ.
Lại thêm, quen thói ăn chơi trác táng, vung tiền không tiếc đến khi tay trắng, mang bệnh hiểm nghèo, họ mới thấu hiểu hết được nỗi đau “ăn của rừng, rưng rưng nước mắt”. Trường hợp như Long “c̣m” ở đất Phước Sơn này không thiếu.
Dù không nói ra nhưng ai cũng biết ông đă hết thời, lay lắt sống cho qua ngày tháng. Ông cũng không giấu nỗi đau của ḿnh mà chân thành tâm sự: “Khi ra đường gặp bạn bè, người quen, họ hỏi tôi dạo này sao rồi? Tôi chỉ biết trả lời: mới ở băi vàng ra, nói để giữ thể diện, có công ăn việc làm vậy thôi, chứ bây chừ, các công ty khai thác vàng có giấy phép hết rồi, “vàng tặc” th́ liên tục bị truy quét th́ làm được ǵ nữa hả cô”.
Hay như ông Năm một thời vàng đựng trong ba lô, rồi chôn hàng trăm cây dưới nền nhà, mua bao nhiêu căn nhà trên đất Khâm Đức rồi cũng bán hết.
Mọi thứ lần lượt ra đi, nợ nần bắt đầu chồng chất v́ cám dỗ của vàng. Để rồi, khi trắng tay, ông lui về đất Đà Nẵng buôn bán sống qua ngày. Đất vàng bây giờ số đại gia hết thời khó có thể trụ nổi với dư luận xă hội, đa số bỏ về quê làm lại từ đầu, hay biệt xứ đi nơi khác. Số ít lay lắt sống qua ngày vật vă với cơn nghiện v́ thiếu thuốc…
Chứng kiến cảnh tượng đó, người dân nơi đây thường ca thán “ăn của rừng lại trả về với rừng thôi”.
Như ông Năm đă từng chứng kiến biết bao cái chết của người làm thuê cho ḿnh như sập hầm, ngạt khí, nghiện ngập, bệnh tật… nhưng điều đó vẫn không làm ông vơi đi giấc mơ vàng.
Cho đến một hôm vào buổi chiều định mệnh, người anh của ông đang ở dưới lán cùng với ba lô vàng sau một đợt trúng đậm. Quả đồi bỗng nhiên bị sạt lở, đất đá đổ xuống lán cướp đi người anh, và ba lô vàng vĩnh viễn bị chôn vùi.
Dù đă cất công t́m kiếm trong nhiều ngày nhưng với lượng đất, đá quá lớn, xác anh ông đến nay vẫn chưa t́m thấy được. Sau bao lâu, cái chết của người anh vẫn luôn ám ảnh trong ông.
Ông bỏ băi về không làm vàng nữa, nhưng những kí ức đáng sợ về một thời làm vàng, về người anh đă khuất vẫn luôn hiện hữu khi ông nh́n thấy vợ và mấy đứa con thơ của anh.
Và ông Mạnh trong một lần làm vàng sa khoáng đă tận mắt chứng kiến cảnh người bạn ḿnh bị chết v́ sạt lở cát mà đến giờ mọi thứ như đang mới diễn ra ngày hôm qua. Lúc đó, ông đang loay hay công việc th́ bỗng nhiên nghe người bạn thất thanh kêu cứu, nh́n lại, thấy người đó bị cát sạt lún dần.
Mọi người hoảng quá “giật” máy nổ để hút cát, nhưng vô vọng khi cả 13 chiếc máy bơm đều không chịu nổ. Thấy bạn chết trước mắt mà không sao cứu được, ḷng ông đau quặn. Và ông nghĩ đến một lúc nào đó ḿnh cũng như vậy, nếu c̣n tiếp tục đu bám theo vàng...
Cái chết của người bạn đă làm nhiệt huyết của anh em mất dần, họ thấy mạng sống của những phu vàng mong manh và hẩm hiu quá. Cuối cùng, ông Mạnh và một số khác quyết định bỏ nghề về quê làm nông sinh sống, nhưng mỗi khi ai nói đến làm vàng, ông đều cảm thấy khiếp sợ và nghĩ quyết định của ḿnh là đúng đắn.
Ngay cả bản thân tôi, một lần đặt chân đến nghĩa trang thị trấn Khâm Đức, nh́n những nấm mộ nằm sát nhau, với tuổi đời mới đôi mươi mà không dám tin vào mắt ḿnh. Họ bị nhiễm HIV và chết quá trẻ. Đáng lẽ ở tuổi đó, họ vẫn c̣n ngồi ở ghế nhà trường, một tương lai rộng mở đang chờ đón phía trước, ấy vậy mà…
Tất cả cũng v́ một giấc mơ vàng...
Theo Tuyết Phan
(Vietnamnet)
Kí ức của những "đại gia vàng" hết thời
