Quốc hội Mỹ rót 10 tỉ USD cho NASA, Elon Musk chỉ trích 'lãng phí'

[miro1510]

Thượng viện Mỹ hôm 2.7 đã phê chuẩn dự luật ngân sách sửa đổi của Tổng thống Donald Trump, trong đó phân bổ thêm 10 tỉ USD cho chương trình khám phá Mặt trăng Artemis do NASA chủ trì.

Quyết định này đánh dấu một chiến thắng chính trị cho các tập đoàn hàng không vũ trụ truyền thống, trong khi gây thất vọng cho một số nhân vật có ảnh hưởng trong ngành như CEO SpaceX Elon Musk và tỷ phú Jared Isaacman.

NASA được rót thêm ngân sách cho sứ mệnh Mặt trăng - Ảnh: Getty

Theo TechCrunch, khoản ngân sách bổ sung sẽ hỗ trợ việc mở rộng hệ thống tên lửa đẩy vũ trụ (SLS), phương tiện phóng chủ lực của Artemis, và hoàn thiện trạm không gian Gateway đặt quanh quỹ đạo Mặt trăng. Đây được xem là phản ứng rõ ràng từ quốc hội Mỹ đối với những chỉ trích cho rằng Artemis đang phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ lỗi thời, chi phí cao và không tái sử dụng được.

Trong số các ý kiến phản đối nổi bật có Elon Musk, người từ lâu đã công khai chỉ trích SLS vì không có khả năng tái sử dụng, trong khi dòng tên lửa của SpaceX như Falcon 9 và Starship được thiết kế với mục tiêu tiết kiệm chi phí bằng cách tái sử dụng nhiều lần.

Ông Musk từng tuyên bố vào năm 2020 rằng “mỗi lần phóng SLS là đốt đi một tên lửa trị giá hàng tỉ USD”, và các số liệu giám sát gần đây của NASA ước tính chi phí sản xuất mỗi tên lửa SLS có thể lên tới 2,5 tỉ USD.

Cho đến nay, khoảng 24 tỉ USD đã được đầu tư cho việc phát triển SLS. Nguồn kinh phí này chủ yếu chuyển đến một số nhà thầu quốc phòng và hàng không vũ trụ lớn như Boeing, Aerojet Rocketdyne (thuộc L3Harris) và Northrop Grumman, những doanh nghiệp giữ vai trò chủ chốt trong thiết kế và chế tạo các bộ phận quan trọng của SLS.

Bên cạnh Musk, doanh nhân Jared Isaacman, người từng chỉ huy sứ mệnh du hành vũ trụ tư nhân đầu tiên Inspiration4, cũng bày tỏ lo ngại. Trong các phiên điều trần gần đây trước Thượng viện Mỹ, ông đặt vấn đề về tính hiệu quả kinh tế của việc tiếp tục sử dụng SLS. Dù thừa nhận vai trò của SLS trong hai nhiệm vụ Artemis tiếp theo, Isaacman nhấn mạnh rằng hệ thống này không phù hợp cho chiến lược dài hạn nhằm đưa người lên Mặt trăng và sao Hỏa với tần suất lớn.

Tuy nhiên, quốc hội Mỹ vẫn lựa chọn tiếp tục hỗ trợ Artemis với cấu trúc hiện tại. Trong tổng số 10 tỉ USD được phân bổ, khoảng 4,1 tỉ USD sẽ dành cho việc sản xuất thêm tên lửa SLS phục vụ Artemis 4 và Artemis 5. Ngoài ra, 2,6 tỉ USD được phân bổ cho việc hoàn thiện Gateway - trạm không gian đóng vai trò trung chuyển giữa Trái đất và bề mặt Mặt trăng.

Quyết định này trái ngược với đề xuất ngân sách của chính quyền Trump đệ trình hồi tháng 5. Theo đó, Nhà Trắng từng kiến nghị dừng sử dụng SLS và tàu vũ trụ Orion sau khi hoàn thành Artemis III, sứ mệnh đưa phi hành gia quay lại Mặt trăng trong vài năm tới. Đề xuất này được đưa ra trước khi căng thẳng giữa ông Musk và Tổng thống Trump được công khai vào tháng 6. Tổng thống Mỹ cũng bất ngờ rút lại đề cử Jared Isaacman cho vị trí lãnh đạo NASA.

Tuy chưa có dấu hiệu chính thức cho thấy mối quan hệ giữa ông Trump và tỷ phú Musk đang cải thiện, việc quốc hội Mỹ thông qua ngân sách cho Artemis có thể làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa hai bên. Nếu ông Trump ký ban hành đạo luật, điều này sẽ củng cố định hướng phát triển công nghệ truyền thống trong chương trình không gian của Mỹ, vốn bị ông Musk và nhiều doanh nghiệp công nghệ mới cho là thiếu tính đổi mới.

Ngoài Artemis, dự luật ngân sách còn bao gồm các khoản chi khác cho chương trình không gian Mỹ. Cụ thể, 700 triệu USD sẽ được dành cho phát triển một tàu quỹ đạo viễn thông mới cho sứ mệnh sao Hỏa, 1,25 tỉ USD hỗ trợ hoạt động bổ sung của Trạm vũ trụ quốc tế (ISS), và 325 triệu USD cấp cho SpaceX để phát triển tàu vũ trụ chuyên dụng dùng cho việc đưa ISS ra khỏi quỹ đạo vào cuối thập niên này. Đây là một phần trong gói ngân sách trị giá 843 triệu USD được dành riêng cho nhiệm vụ loại bỏ ISS khi nó kết thúc vòng đời vận hành.

Trạm Gateway, một thành phần quan trọng trong kiến trúc Artemis, được kỳ vọng sẽ đóng vai trò làm cầu nối giữa quỹ đạo Mặt trăng và các nhiệm vụ đổ bộ. NASA dự kiến sử dụng Gateway để tổ chức các chuyến đi và về giữa Mặt trăng và các điểm trung chuyển trong không gian sâu, đồng thời thử nghiệm các công nghệ hỗ trợ du hành liên hành tinh.

Sự tiếp tục tài trợ cho SLS và Gateway cho thấy sự ưu tiên rõ rệt của quốc hội Mỹ đối với việc giữ lại chuỗi cung ứng công nghiệp hiện tại, đồng thời đảm bảo vai trò của các doanh nghiệp truyền thống trong nền kinh tế không gian quốc gia. Đây cũng có thể xem là bước đi mang tính ổn định chiến lược giữa lúc ngành công nghiệp vũ trụ Mỹ đang chuyển dịch mạnh mẽ sang khu vực tư nhân.

Về phần mình, tỷ phú Elon Musk vẫn đang theo đuổi kế hoạch độc lập đưa người lên Mặt trăng và sao Hỏa thông qua hệ thống Starship, tên lửa siêu nặng có khả năng tái sử dụng toàn phần. Dù gặp một số trở ngại kỹ thuật và pháp lý, SpaceX vẫn giữ vai trò quan trọng trong các hợp đồng hạ cánh mặt trăng của NASA, đặc biệt là trong sứ mệnh Artemis III. Tuy nhiên, với hướng đi hiện tại của quốc hội Mỹ, vai trò của Starship trong các sứ mệnh tiếp theo như Artemis IV và V vẫn chưa thực sự rõ ràng.

Hệ thống tên lửa đẩy vũ trụ (SLS) là tên lửa mạnh nhất của NASA, được thiết kế để đưa con người và hàng hóa vào không gian sâu. Ra mắt lần đầu vào tháng 11.2022 với sứ mệnh Artemis I, SLS có khả năng tải trọng lớn, lên tới 95 tấn ở cấu hình Block 1 và 130 tấn ở Block 2. Tên lửa sử dụng động cơ RS-25, kết hợp với các tầng đẩy nhiên liệu rắn. SLS đóng vai trò trung tâm trong chương trình Artemis, nhằm đưa phi hành gia trở lại Mặt trăng và chuẩn bị cho các sứ mệnh sao Hỏa trong tương lai.

Cuối cùng 2 đáng DC và CH cũng chỉ phục vụ lợi ích của các tập đoàn công nghiệp lớn của Mỹ. Có thêm 10 ông Trump thì nước Mỹ đâu lại vào đó. Chỉ có một điều khác với DC là đảng CH dưới thời của ông Trump là chỉ nhận di dân giàu có chứ không mở cửa cho di dân nghèo.