Hàng chục căn biệt thự Pháp cổ tại Hà Nội có thể được hoặc không được phép chuyển nhượng nhưng làn sóng mua gom của giới đầu tư từ nhiều năm nay vẫn "lúc âm ỉ, khi sôi sùng sục".
Người từ khắp nơi t́m về đất kinh đô t́m mua không chỉ v́ đất biệt thự toàn là đất kim cương, giá trị sinh lời cực lớn. Người ta mua và ở được biệt thự Hà Nội cũng là cách chứng minh đẳng cấp thuộc hàng đại gia hàng đầu.
Hồn cốt kiến trúc Hà Nội
Gọi là biệt thự cũ bởi đa số chúng đều có từ thời Pháp thuộc. Nguyên do là từ cuối thế kỷ 19, người Pháp đă cho xây dựng và phát triển Hà Nội với ư đồ h́nh thành một “Paris thu nhỏ” và quần thể nhà biệt thự mang kiến trúc đặc trưng Pháp bắt đầu được xây dựng từ đó. Sau năm 1954, quỹ nhà biệt thự này được Nhà nước tiếp quản và thực hiện các chính sách cải tạo xă hội chủ nghĩa về nhà ở, công tư hợp doanh, quản lư đất đai, nhà vắng chủ...
Các biệt thự này chủ yếu nằm trên địa bàn các quận Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Ba Đ́nh. Phần lớn mang h́nh dáng kiến trúc kiểu Pháp, c̣n lại là kết hợp giữa kiến trúc phương Tây và Á Đông. Số ít c̣n lại được xây dựng sau năm 1954, nằm tại các khu Đội Cấn, Vĩnh Hồ, Trung Tự... nhưng cũng đều có tuổi đời trên 50 năm. Điều tra của các cơ quan chuyên ngành của Hà Nội cho biết, tổng cả 2 loại này khoảng 970 biệt thự.
Với những bản sắc rất riêng, biệt thự Hà Nội từ hàng trăm năm qua đă trở thành một nét văn hóa đặc thù của Thủ đô. Nói như KTS Hồ Thiệu Trị th́, “dù ở châu Phi, ở các nước Đông Dương khác hay bất kỳ một quốc gia thuộc địa nào của Pháp cũng không thể có được cụm kiến trúc đặc sắc này giống như ở Hà Nội”.
Các chuyên gia trong nước và quốc tế khi nghiên cứu về đô thị Hà Nội đều đồng ư rằng, biệt thự cũ “mang dấu ấn của một thời kỳ phát triển Hà Nội, là những công tŕnh đă in đậm vào cảm nhận thẩm mỹ góp phần nhận diện được bản sắc kiến trúc Thủ đô cũng như dấu ấn để thế hệ sau hiểu về quá khứ.”
Điều đáng buồn là ở thời điểm Thủ đô bước qua tuổi 1.000, số lượng biệt thự c̣n nguyên trạng chỉ chiếm tỷ lệ 15%. Số lượng đă bị cải tạo, sửa chữa, biến dạng trong quá tŕnh sử dụng, cới nới, lấn chiếm chiếm đa số, tới 80% và số biệt thự đă phá đi, xây dựng mới chiếm 5%.
Cơn say “chiếm đoạt”
Cả trăm năm qua, giới sành điệu vẫn tâm đắc “ăn cơm Tàu, ở nhà Tây, lấy vợ Nhật”. Ở Hà Nội, “nhà Tây” đích thực chính là gần 1.000 biệt thự c̣n sót lại chứ không phải là biệt thự theo kiểu “đời mới” ở Linh Đàm, Định Công hay Ciputra, Văn Quán... hiện nay. Với nhiều người, biệt thự Hà Nội không chỉ đứng số một về mặt kinh tế mà c̣n hàm chứa những giá trị không thể đo đếm về lịch sử, văn hóa, kiến trúc...
Phần lớn các biệt thự cổ tại Hà Nội đều nằm ở vị trí đắc địa, các khu đất "vàng, kim cương".
Thế nhưng, số người hiểu và yêu biệt thự theo nghĩa trên thực sự quá ít. Với một số đại gia bất động sản, chỉ có mảnh đất giữa phố đông, nơi ṭa nhà tọa lạc là có giá, những ǵ c̣n lại chỉ là…đống gạch cũ. Chính v́ tư duy rất thực dụng đó, một số biệt thự c̣n khá đẹp ở Hà Nội đă biến mất sau khi đổi sang chủ nhân mới.
Nói về cách nh́n nhận giá trị biệt thự của lớp đại gia này, có vị quan chức hàm Bộ trưởng đă từng thốt lên: “Người ta chỉ cần miếng đất chứ đâu coi ṭa biệt thự đẹp như thế là cái ǵ. Vừa mua xong là đập toàn bộ đi xây dựng ṭa nhà mới ngay”. Với những con “cá mập” này, tiền chỉ là một chuyện. Quan trọng hơn, tính kiên nhẫn của họ là cực cao.
Khi đă nhắm được “con mồi”, không chỉ đưa ra giá cực cao, họ c̣n dần dần “ăn ṃn” cả biển số nhà trong nhiều năm liền. Sau khi mua thành công tất cả các gia đ́nh, chủ mới sẽ “gom” toàn bộ giấy tờ vào thành một mối để thành ra ṭa nhà 1 chủ.
Có người nói, giá nhà trả cho từng hộ theo thị trường, có khi 400-500 triệu đồng/m2, sau đó, chủ mới lại phải trả tiền một lần nữa (theo giá Nhà nước) cho chính quyền, vậy có khi sẽ lỗ chăng? Với từng hộ th́ điều đó đúng nhưng biệt thự đâu chỉ là từng ô nhỏ, c̣n đó diện tích sử dụng chung, sân vườn, rất lớn và khi “trăm sông quy về một mối”, san phẳng đi ṭa nhà cũ, tất cả chỉ c̣n lại nền đất chung cực kỳ giá trị.
Không bán không được
Biệt thự cũ ở Hà Nội có thể chia làm 3 loại điển h́nh. Một là được sử dụng làm trụ sở các cơ quan, Đại sứ quán các nước. Hai là sử dụng cho quỹ nhà công vụ. Số nhiều nhất c̣n lại do người dân tự quản. Từ mấy chục năm trước, Nhà nước cho các hộ dân này thuê nhà để ở. Với 2 loại trên, kiến trúc Pháp cổ được bảo tồn khá nguyên vẹn. Nhưng với những biệt thự do người dân tự quản th́ ôi thôi “thời oanh liệt nay c̣n đâu”.
Thay v́ lăng mạn, sang trọng, uy nghi, bề thế hay phóng khoáng vốn có, các hộ dân mang tiếng được sống ở biệt thự lại phải chen chúc trong một không gian tối tăm, ẩm thấp và chật hẹp qua hàng mấy chục năm. Nhiều nhà biệt thự như số 8 Tăng Bạt Hổ, 128C Đại La (quận Hai Bà Trưng) có tới 35-50 hộ dân, với 3-4 thế hệ, cùng nhau “bon chen”.
Chính v́ ở khổ như thế, lại phải chịu sức ép rất lớn từ các thế hệ con cháu nên nhiều chủ hộ thuê biệt thự của Nhà nước đă phải ngậm ngùi bán nhà, chia tay phố lớn. Thế mới có chuyện, đại gia đánh cả ô tô chở tiền mặt và đội ngũ nhân viên ngân hàng tới chi trả cho từng thành viên trong gia đ́nh.
Như một biệt thự ở đầu phố Phan Bội Châu (quận Hoàn Kiếm), gia đ́nh giữ măi rồi cuối cùng cũng bán. Hàng xóm kháo rằng, cả ṭa nhà cũ bán cách đây quăng 2 năm, trị giá đâu đó gần 100 tỷ đồng, đă được chia ra thành những phần bằng nhau để mỗi cá nhân tự đi t́m cho ḿnh cuộc sống riêng ở nơi mới.
Ấy nhưng, cũng có những người dân lại bảo, ở phố đă quen, chật chội, dột nát thế nhưng vẫn ở được. Hơn nữa, giới săn lùng biệt thự cũng không hẳn khoái những ṭa biệt thự có quá đông hộ ở. Bởi, dù có “thanh toán” hết 40 hộ dân nhưng chỉ c̣n 1 hộ bám trụ, không bán th́ bất động sản ấy vẫn chưa thể toàn quyền họ định đoạt. Một vài biệt thự c̣n lại ở phố Phan Bội Châu cũng trong t́nh cảnh này. Nhiều đối tượng đă dập d́u tới ve văn nhưng khi thấy tỷ lệ hộ muốn “di dời” không cao nên đi lại vài tháng rồi cũng nản, không thấy quay lại nữa.
Không thể trở lại
Từ cuối năm 2009, khi Hà Nội tạm dừng cấp phép xây dựng nhà cao tầng (từ 9 tầng trở lên) ở 4 quận nội thành cũ (Ba Đ́nh, Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng), làn sóng mua gom biệt thự cũ đă vấp phải chướng ngại chưa từng có. Mệnh lệnh hành chính này khi đó đă làm tan vỡ giấc mộng thay thế biệt thự bằng những khu trung tâm thương mại hay văn pḥng cho thuê hoành tráng ở giữa khu trung tâm của nhiều đại gia bất động sản. Với giá thị trường lên tới 5-7 triệu USD, những biệt thự có diện tích chiếm đất lớn ở khu trung tâm giờ chỉ có thể dùng để... ngủ.
Giờ này, lệnh cấm đă được dỡ bỏ một phần nhưng cùng với đó cũng là sự siết chặt quản lư đất biệt thự. Việc cấp phép cao tầng ở 4 quận nội thành hiện nay là cực kỳ khó khăn, nếu như không nói là không thể, nhất là với đất biệt thự cũ. Chính quyền đă chỉ rơ, biệt thự anh có thể mua, nhưng không được phép phá đi xây lại.
Ngay cả với những ṭa nhà cũ nát tới mức có nguy cơ sập đổ, bắt buộc phải phá đi th́ các ông chủ cũng chỉ được phép xây với số tầng bằng đúng những ǵ đă có trước đó, không có chuyện “chồng” thêm dăm tầng để bán căn hộ hay cho thuê văn pḥng. Thế nên, ám ảnh “biệt thự chỉ dùng để ngủ” sẽ c̣n đeo đuổi giới đầu cơ “cá mập” trong nhiều năm tới.
Những ngày này, đi một ṿng quanh quận Hai Bà Trưng hay Hoàn Kiếm, người ta vẫn bắt gặp những khu đất mặt phố nhỏ, chừng 500 – 800 m2, quây tôn xanh cao tới 7-8 m, đang “nằm im” cho cỏ mọc. Ấy chính là nơi những biệt thự Pháp một thời danh tiếng đă đứng đó. Không c̣n ṭa nhà, những nền đất vuông vắn trị giá có khi lên tới cả chục triệu USD, giờ chỉ c̣n biết im lặng chờ đợi cơ hội xoay vần của chính sách.
Nhưng dù có cái ǵ mọc lên trên đó, người ta cũng không thể nào t́m lại được dáng dấp “cá tính”, “không có phiên bản thứ hai” như bao nhà kiến trúc từng ngợi ca nữa. Những chứng tích của một thời lịch sử đă thực sự ra đi, vĩnh viễn không trở lại.
Theo An Ninh Thủ Đô
'Sôi sùng sục' làn sóng mua gom 'đất kim cương' Hà Nội
