Quan hệ Trung - Nhật sẽ rơi vào khủng hoảng?

Va chạm tàu cá và tàu tuần tra, các nhà hoạt động bị bắt giữ, báo giới đồng loạt lên tiếng chỉ trích lẫn nhau dữ dội, các tuyên bố ngoại giao mạnh mẽ, cứng rắn… dường như Trung Quốc và Nhật Bản sắp bước vào một giai đoạn căng thẳng mới.

Tranh chấp xung quanh các quần đảo trên biển Hoa Đông không ít lần khiến quan hệ giữa hai cường quốc châu Á rơi vào sóng gió đặc biệt khi nó được "đổ thêm dầu" với các vấn đề lịch sử cộng với tranh chấp nguồn tài nguyên và ảnh hưởng khu vực gần đây.

Căng thẳng leo thang

Bắc Kinh hôm 16.8 nhắc lại yêu cầu đòi Nhật Bản phải thả các nhà hoạt động Trung Quốc bị bắt trước đó khi đổ bộ xuống quần đảo đang tranh chấp Điếu Ngư/Senkaku. Thứ trưởng ngoại giao Trung Quốc Zhang Zhijun trong cuộc điện đàm với một quan chức ngoại giao Nhật Bản "thúc giục Tokyo phải ngay lập tức và vô điều kiện thả ngay người và tàu". Cùng ngày, một số cuộc biểu tình nhỏ lẻ đã diễn ra trước cửa Đại sứ quán Nhật Bản tại Bắc Kinh đang được bảo vệ an ninh cẩn mật và trước lãnh sự quán Nhật Bản tại Hong Kong. Tờ China Daily (Trung Quốc) chỉ trích, Nhật Bản "đã đi quá xa trong vụ khiêu khích này" khi nói vụ bắt giữ trên là "xúc phạm" vì "công dân Trung Quốc có quyền tới thăm lãnh thổ Trung Quốc trong khi Tokyo không có quyền bắt giữ công dân Trung Quốc trên lãnh thổ Trung Quốc".

Nhật Bản quyết định trục xuất các nhà hoạt động Hong Kong. AP

Trong khi đó, mặc dù Kyodo nói Nhật Bản đã quyết định trục xuất các nhà hoạt động Hong Kong nhưng chiều 16.8, cảnh sát Okinawa vẫn tiếp tục thẩm vấn nhóm người này. Tờ Asahi shimbun cùng ngày thì cho rằng, Trung Quốc đang gia tăng các nỗ lực tuyên bố chủ quyền đối với quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Trong những năm trước, Trung Quốc thường ngăn cản các tàu thuyền tới khu vực này còn lần này thì không. Bộ Ngoại giao Trung Quốc trước đó còn đưa ra thông báo yêu cầu Nhật Bản phải đảm bảo an toàn cho nhóm người trên và theo báo này, Bắc Kinh hiện đang theo dõi xem Tokyo sẽ xử sự làm sao. Theo chuyên gia nghiên cứu quốc tế Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) Liu Jiangyong thì "đang có sự thay đổi chiến thuật khi Bắc Kinh tin rằng đối thoại không thể giải quyết tranh chấp và nước này cần phải làm nóng tranh chấp Senkaku/Điếu Ngư".

Khó thành khủng hoảng

Mặc dù vậy, hai nước dường như vẫn chưa muốn căng thẳng leo thang quá mức như từng xảy ra trong năm 2010 khi Nhật Bản bắt giữ và đưa ra xét xử một thuyền trưởng Trung Quốc. Trong sự kiện mới nhất này, Nhật Bản có thể sẽ theo hình thức năm 2004, đó là trục xuất tất cả những người xâm nhập trái phép lãnh thổ nước này "nếu không phạm thêm tội gì khác". Bên cạnh đó, việc chính phủ Trung Quốc đối mặt với áp lực không nhỏ trước sự kiện thay đổi lãnh đạo dự kiến vào cuối năm nay còn chính phủ Nhật Bản đang chịu sức ép nặng nề về suy thoái kinh tế cộng với chỉ trích yếu kém cũng khiến Tokyo và Bắc Kinh phải bàn cách giải quyết.

Theo báo Asahi shimbun hôm 16.8, các nguồn tin từ Lực lượng bảo vệ bờ biển Nhật Bản (JCG) cho biết, trước khi nhóm người Hong Kong tiếp cận quần đảo tranh chấp, giới chức hai nước đã có cuộc gặp và lên kế hoạch giảm thiểu hậu quả ngoại giao. Hai bên nhất trí tránh gây thương vong cho các nhà hoạt động chính trị cũng như không làm hư hại con tàu quá nặng. "Tình huống có thể xấu đi ví dụ nếu chúng tôi buộc phải thực hiện đáp trả mạnh mẽ hơn hoặc một vụ đụng độ với tàu JCG", nguồn tin trên cho biết. theo đài NHK, ngay tối 15.8, một tàu hải giám Trung Quốc đã xuất hiện gần khu vực quần đảo Điếu Ngư sau khi 14 nhà hoạt động Hong Kong bị bắt giữ nhưng sau đó rút lui. Mỹ hôm 15.8 kêu gọi các bên liên quan tránh hành động khiêu khích." Chúng tôi hy vọng các bên tranh chấp giải quyết vấn đề thông qua các biện pháp hòa bình, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Victoria Nuland nói, bất kỳ hành động khiêu khích nào cũng không phải là hữu ích trong vấn đề này".

Theo hãng tin Reuters hôm 15.8, Mỹ và Nhật đang thảo luận về việc nâng cấp hệ thống phòng thủ tên lửa cho hai tàu chiến của Nhật Bản nhằm đối phó với các hoạt động tấn công tên lửa đạn đạo. Kế hoạch trị giá hàng triệu USD này sẽ nâng cấp cho hai tàu chiến trang bị tên lửa dẫn đường lớp Atago của Nhật một hệ thống tên lửa đạn đạo tiên tiến Aegis tương tự như những trang bị của tàu Hải quân Mỹ. Trước đó, năm 2003, Nhật Bản quyết định nâng cấp cả 4 tàu khu trục lớp Kongo có trang bị tên lửa Aegis với khả năng bắn hạ tên lửa đạn đạo.

Hà Anh
(DVO/tổng hợp)

Bước kế tiếp là Quan hệ Trung - Thế Giới sẽ rơi vào khủng hoảng?