(VTC News) - Theo chỉ dẫn của thầy địa lư, vào thời Lư Thần Tông, chọn ngày Tân Dậu, tháng Đinh Tỵ, Trần Hấp đă di dời mộ tổ từ Tức Mặc về táng vào g̣ hỏa tinh ở đất Tinh Cương.
Làng Tam Đường xưa có tên là Thái Đường. Sở dĩ gọi là Tam Đường v́ làng gộp lại từ ba thôn Phúc Đường, Ngọc Đường và Thái Đường.
Theo nhà nghiên cứu Đặng Hùng, từ xa xưa, người Việt cổ đă đến đây, dựa vào các g̣ đống (đất nổi) để sinh sống bằng nghề đánh cá, trồng lúa lốc. Thói quen trồng lúa lốc vẫn c̣n đến đầu thế kỷ 20.
Quá tŕnh bồi đắp của phù sa sông Hồng khiến ngôi làng này có h́nh thế “Tiền tam thai, hậu thất tinh”, là đất phát tướng, phát vương, theo quan niệm của các thầy địa lư Tàu.
Phần Bụt nghi là mộ của vua Trần Nhân Tông.
Vào thời ấy, có thầy địa lư thường đi t́m thế đất để đặt mộ cho các nhà quyền quư. Đến vùng Tinh Cương (Tam Đường), thấy thế đất đẹp, liền báo cho nhà Nguyễn. Nhưng người họ Nguyễn không tin, lừa cho say rượu rồi đêm tối trói lại quẳng xuống sông Hồng.
Vào cuối thế kỷ 12, cụ Trần Kinh, từ đất Yên Sinh (An Sinh, Đông Triều, Quảng Ninh) đi đánh cá đến tận vùng Tức Mặc (Nam Định). Thấy cảnh băi bồi rộng lớn, đất đai ph́ nhiêu nên dừng chân lập trang ấp sinh nhai.
Cụ lấy vợ ở đây, sinh ra Trần Hấp. Trần Hấp cũng giỏi nghề chài lưới. Khi cha mất, Trần Hấp chỉ đạo đội quân chài lưới kéo xuống tận ngă ba sông Hồng và sông Luộc đánh cá.
Ba ngôi mộ khổng lồ trước làng Tam Đường.
Đang đánh cá, nghe tiếng kêu cứu, Trần Hấp cứu được thầy địa lư. Thầy địa lư thuật lại sự t́nh, rồi nói: “Đội ơn cứu mạng, già này xin được biếu một nơi cát địa để báo đền”.
Theo chỉ dẫn của thầy, vào thời Lư Thần Tông, chọn ngày Tân Dậu, tháng Đinh Tỵ, Trần Hấp đă di dời mộ tổ từ Tức Mặc về táng vào g̣ hỏa tinh ở đất Tinh Cương. Thế đất được mô tả như sau:“Phấn đại dương giao chiếu/ Liên hoa, dĩ sắc đắc thiên hạ” (Dịch nghĩa:“Phấn son cùng chiếu rọi/ Trước mặt nở hoa sen”, nghĩa là sau này ắt nhờ người phụ nữ có nhan sắc mà đoạt được thiên hạ).
Tháp mộ vua Trần Nhân Tông ở am Ngọa Vân trên sườn Tây Yên Tử.
Cuộc chuyển mộ cực kỳ tốn kém, tốn tới 1.000 hốt bạc. Xong xuôi việc đặt mộ, Trần Hấp di dời toàn bộ gia đ́nh từ Tức Mặc về hương Tinh Cương. Ngày đi đánh cá, đêm về căn cḥi bên mộ cha để trông nom, chăm sóc.
Tính từ khi chuyển mộ đến khi Trần Hấp lấp vợ là 28 năm. Ông sinh ra Trần Lư, Trần Lư sinh Trần Thừa, Trần Tự Khánh, Trần Thị Dung… Trần Thừa sinh Trần Liễu, Trần Cảnh, Trần Nhật Hiệu (Hạo).
Đến đời Trần Lư, ḍng họ Trần đă giàu có và nổi tiếng khắp vùng. V́ có loạn Quách Bốc ở kinh thành, Trần Lư đă đón Hoàng hậu Đàm Thị cùng Thái tử Sảm về sống ở Lưu Gia (Lưu Xá), là gia trang giàu có nhất nước của Trần Lư, cách Thái Đường 4km.
Theo nhà nghiên cứu Đặng Hùng, trong thời gian lánh giặc ở đây, Thái tử Sảm đă đem ḷng yêu và lấy Trần Thị Dung, người con gái tài sắc vẹn toàn nhất thiên hạ lúc bấy giờ.
Vua Lư Cao Tông mất, Thái tử Sảm lên ngôi, phong cho Trần Lư (bố vợ) tước Minh Tự và phong chức Điện Tiền chỉ huy sứ cho cậu vợ là Tô Trung Từ (vốn là vơ quan của triều Lư). Trần Thị Dung nghiễm nhiên trở thành bậc mẫu nghi thiên hạ. Họ Trần dốc ḷng giúp vua Lư dẹp loạn Quách Bốc, Nguyễn Nộn, Đoàn Thượng…
Trần Thị Dung sinh được hai công chúa, Chiêu Hoàng và Thuận Thiên. Năm 1225, Chiêu Hoàng (lúc này đang làm vua) đă nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh. Từ đó họ Trần làm vua ở Việt Nam, trải 175 năm (1225-1400). Tính từ khi Trần Hấp di dời mộ cha về hương Tinh Cương, đến khi nhà Trần lên ngôi là 70 năm.
Quảng trường rộng mênh mông bên 3 ngôi mộ khổng lồ.
Tập tục và tâm lư của người Việt Nam xưa và nay luôn có nguyện vọng là lúc nhắm mắt xuôi tay được trở về nơi quê cha đất tổ để phần mộ được đời đời con cháu trông nom. Mỗi khi vua Trần mất đi, thi hài được táng ở vùng đất phát nghiệp, với ước mong con cháu đời đời nắm giữ ngôi báu.
Tại đây, nhà Trần cho xây dựng Thọ Lăng, Chiêu Lăng, Dụ Lăng, Đức Lăng vô cùng hoành tráng, là nơi an táng Thái Thượng hoàng Trần Thừa, vua Trần Thái Tông, Trần Nhân Tông, Trần Thánh Tông… Tuyên Từ Hoàng Thái hậu và vua Hiển Tông cũng được an táng ở An Lăng.
Tại làng Thái Đường thuộc phủ Long Hưng c̣n xây các cung điện Tinh Cương, Hưng Khánh, Diên An, Diên Hiển, Thềm Thiên Tŕ… Bến Ngự là nơi các vua Trần đi thuyền từ Thăng Long về quê hương Tam Đường tế tổ tiên.
Lăng mộ 3 vị vua Trần ở An Sinh thảm hại thế này đây.
Theo ông Cường, Phó ban quản lư di tích đền Trần, các nhà khoa học đă đào thám sát nhiều nơi trong vùng và chỉ đào sâu xuống ḷng đất chừng 1m là phát hiện dấu tích di chỉ khảo cổ. Hệ thống thành quách ở đây hoành tráng không kém ǵ Thăng Long.
Một công tŕnh rất vĩ đại, ấy là nhà Trần đă đào một con sông lớn, giờ gọi là sông Thái Sư bao quanh thành, vừa để làm đường thủy, phục vụ việc đi lại, vừa là hào sâu cản bước quân giặc.
Cuối đời Trần, đất nước nhiều lúc lâm nguy, nạn giặc dă tàn phá lăng mộ, nên năm 1381, triều đ́nh nhà Trần đă rước thần tượng ở một số lăng về vùng đất Yên Sinh (Đông Triều, Quảng Ninh).
Hiện ở làng Tam Đường c̣n lại 3 ngôi mộ khổng lồ, nguyên vẹn, gọi là Phần Bụt, Phần Trung và Phần Đa. Đáng lưu ư là nấm mộ có tên Phần Bụt, to như quả đồi, án ngữ phía Nam làng Tam Đường.
Mặc dù đă bị tàn phá nhiều lần, 700 năm mưa gió mài ṃn, song quy mô ngôi mộ vẫn c̣n rất lớn. Cách đây mấy chục năm, ngôi mộ bị đào bới, quách gỗ và quách đá lộ ra.
Nh́n cảnh lăng mộ, đền đài hoành tráng ở Tam Đường, lại thấy ngậm ngùi với nơi hương khói thờ tự vua Trần ở An Sinh (Đông Triều, Quảng Ninh). Ảnh chụp mộ vua Trần Anh Tông.
Tương truyền, mộ phần Bụt đă từng bị Ô Mă Nhi cho lính khai quật. Khi đào đến phần quách đá th́ mây đen vần vũ, sét đánh xuống sáng ḷa cả vùng. Quân giặc cho rằng thần linh quở trách nên giặc sợ không dám đào tiếp.
Cũng v́ lẽ đó mà khi đem bọn Ô Mă Nhi, Phàn Tiếp về tế mộ tổ ở Thái Đường, vua Trần Nhân Tông trước cảnh lăng mộ tổ tiên bị đào bới, ngựa đá lấm bùn, nên đă tức cảnh làm hai câu thơ nổi tiếng: “Xă tắc lưỡng hồi lao thạch mă/ Sơn hà thiên cổ điện kim âu” (Đất nước hai phen chồn ngựa đá/ Non sông ngàn thủa vững âu vàng).
Vào những ngày lễ hội đầu xuân, đặc biệt là vào rằm tháng 2 âm lịch, hội đền Trần diễn ra rất long trọng ngay dưới chân những g̣ mộ khổng lồ. Hội có nhiều tṛ vui như chọi gà, đấu vơ, thả diều, rước kiệu… Đặc biệt thú vị là tục thi luộc cá trắm rất độc đáo, tưởng nhớ đến nghề đánh cá của tổ tiên nhà Trần.
Phạm Ngọc Dương
V́ sao nhà Trần đắp mộ to như núi ở Thái B́nh?
