Quảng cáo sai sự thật phải xử lý hình sự

Đại biểu Lê Như Tiến - Phó Chủ nhiệm UB Giáo dục Thanh thiếu niên và Nhị đồng Quốc hội đề nghị, nếu quảng cáo sai sự thật gây phương hại nghiêm trọng đến người tiêu dùng thì phải xử lý hình sự chứ không chỉ xử phạt hành chính.

Sáng nay (14/11), bên lề kỳ họp thứ 3, Quốc hội khoá XIII, ông Lê Như Tiến, Phó Chủ Chủ nhiệm UB Giáo dục Thanh thiếu niên và Nhị đồng Quốc hội đã trao đổi với báo chí về những điều còn tồn tại, bất cập xung quanh vấn đề quảng cáo (QC).

Thưa ông, hiện có nhiều ý kiến cho rằng, cần phải có những quy định nghiêm ngặt về nội dung QC. Xin ông cho biết ý kiển của Uỷ ban về vấn đề này.

Chúng tôi vừa bàn với bên Chính phủ và cơ quan soạn thảo, chắc chắn nội dung này phải lấy ý kiến của ĐBQH trước khi thông qua, trong đó có những điều khoản cấm QC như: QC sai sự thật, ảnh hưởng đến bình đẳng giới, phương hại đến trẻ em, đến Luật chắm sóc thiếu niên và nhi đồng. Chúng tôi đã nghiên cứu ở một số nước như Singapore, người ta còn ghi rõ trong Luật QC là cấm quảng cáo ảnh hưởng đến những vấn đề về đoàn kết các dân tộc, sắc tộc, tôn giáo. Hiện Luật của ta mới lấy ý kiến của ĐBQH, sẽ dần dần hoàn chỉnh bổ sung, đưa thêm vào những nội dung tốt, chắt lọc, thừa hưởng Pháp lệnh cũ, nâng từ Pháp lệnh lên thành Luật.

Tình trạng QC sai sự thật rất nhiều, nhất là QC các phòng khám, nhưng chế tài không xử lý được là do vướng ở đâu, thưa ông

Tôi cho rằng Luật phải tách bạch ra, như QC thuốc hoặc phòng khám thì cơ quan quản lý nhà nước về vấn đề này là Bộ Y tế phải chịu trách nhiệm, QC về thương mại nếu những sản phẩm về thương mại, hàng hóa không đảm bảo thì có trách nhiệm của Bộ Công thương hoặc thuốc trừ sâu không trừ được sâu mà sâu còn sinh sản thì Bộ NN&PTNT, Cục Quản lý về thuốc trừ sâu phải chịu trách nhiệm.

Vòng titan được quảng cáo có tác dụng chữa bệnh

Nhưng vấn đề là xác định trách nhiệm như thế nào trong cả quá trình QC. Vậy sự phân khúc trách nhiệm thì xác định như thế nào, thưa ông?

Ở các nước khắc, họ quy định quảng cáo theo chuyên ngành. Nếu như Tổng công ty dược làm ra viên thuốc tăng lực nhưng viên thuốc không đúng như QC thì chính nơi sản xuất phải chịu trách nhiệm. Cơ quan đưa QC lên nếu không nghiên cứu cụ thể, kỹ lưỡng, không làm việc với cơ quan chức năng là Bộ Y tế mà đã đưa thông tin QC thì chính người đưa thông tin QC, phương tiện thông tin đưa QC phải chịu trách nhiệm. Tôi nghĩ đây là phải đồng bộ, tổng thể, chứ không chỉ một người. Nếu như bản thân anh Tổng công ty Dược ấy có đóng dấu kiểm định chất lượng mà chuyển đến cơ quan truyền thông thì cơ quan truyền thông phải tin chứ. Lúc đấy thì không phải cơ quan truyền thông mà chính người cấp giấy đăng ký sản phẩm ấy phải chịu trách nhiệm.

Ông có cho rằng luật này khắc phục được những bất cập đó không?

Luật này sẽ khắc phục rất nhiều nội dung bất cập của pháp lệnh QC cũ, đó là xác định rõ những QC nào sai sự thật để xử lý, những loại nào cấm… Chỉ có điều chúng tôi không muốn Ban soạn thảo đưa chế tài vào Luật. Nếu thế sẽ dài vì xử lý vi phạm hành chính quá nhiều. Lần này có thể là đi kèm với Luật là 2 dự thảo Nghị định: hướng dẫn Luật QC và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực QC.

Cho đến nay, đã có tiền lệ nào QC sai sự thật bị xử lý hình sự chưa, thưa ông?

Tôi chưa thấy có QC nào sai sự thật bị xử lý hình sự. Bồi thường thiệt hại bằng xử lý hành chính thì có, bồi thường cho nạn nhân, bị hại là người tiếp nhận QC thì có. Cơ quan sản xuất và quảng cáo sai sự thật phải chịu trách nhiệm bồi thường. Nhưng chúng tôi cũng đề nghị là nếu phương hại lớn, nghiêm trọng thì phải xử lý hình sự, chứ không chỉ xử lý hành chinh, không chỉ phạt là thôi.

Ông Lê Như Tiến, Phó Chủ Chủ nhiệm UB Giáo dục Thanh thiếu niên và Nhị đồng: nếu quảng cáo sai sự thật gây phương hại nghiêm trọng đến người tiêu dùng thì phải xử lý hình sự chứ không chỉ xử phạt hành chính.

Quan điểm của ông về việc cán bộ công chức, giáo sự, tiến sĩ đứng ra QC cho một sản phẩm, nhất là sản phẩm dược?

Nội dung ấy khi bàn thảo để xây dựng báo cáo thẩm tra, Uỷ ban đã bàn bạc rất nhiều. Nếu lợi dụng danh nghĩa cá nhân, những người có uy tín để QC cho một sản phẩm không thực chất thì người quảng cáo hoặc cơ quan sản xuất ra sản phẩm quảng cáo chịu trách nhiệm.

Tôi hỏi một số giáo sư, bác sĩ, họ bảo không biết sản phẩm đó là như thế nào thì tôi chỉ có một lời khuyên là nên đưa vào luật là “cấm lạm dụng, lợi dụng hình ảnh của những người có chức vụ, địa vị hoặc cán bộ công chức để QC”, vì khi một bác sĩ quảng cáo một sản phẩm y tế thì cho người ta niềm tin. Còn nếu sản phẩm ấy phản ánh đúng như chất lượng của nó, giá và giá trị như nhau thì người đứng ra QC là bác sĩ cũng được. Chỉ lo giá và giá trị không đúng, giá trị không phản ánh đúng sự thật mà người ta chỉ lợi dụng thôi. Chứ còn nói là cấm bác sĩ quảng cáo thì cũng khó.

Theo ông, vấn đề QC nên giao cho Bộ nào quản lý?

Theo tôi, QC không chỉ đưa thông tin mà còn đảm bảo thuần phong mỹ tục, yếu tố về văn hóa, giao cho Bộ VHTT&DL như Chính phủ trình cũng có hợp lý, Tôi được biết khi Chính phủ họp, khi lấy ý kiến, các thành viên Chính phủ đại đa số nghiêng về việc giao cho Bộ VHTT&DL. Còn Bộ TT&TT quản lý đến 80% phương tiện truyền thông thì quản lý Nhà nước về QC như một số ĐBQH phản biện cũng có lý, nhưng Chính phủ và BST cũng như UB thẩm tra cân nhắc rất kỹ thấy rằng giao cho Bộ VH như hiện nay có tính hợp lý hơn.

Tại sao Bộ TT&TT quản lý phương tiện mà không được giao nhiệm vụ? Đó là vì bản thân từng phương tiện thông tin đại chúng có tính độc lâp của họ và Tổng biên tập của từng cơ quan đã chịu rách nhiệm về QC của mình, nếu QC sai sự thật thì TBT, TGĐ các đài phát thành truyền hình cũng phải chịu trách nhiệm. Tôi thấy các phương tiện thông tin đại chúng cũng có trách nhiệm của mình, các phóng viên đưa thông tin QC cũng phải chịu trách nhiệm về thông tin mà họ đưa xem có đúng sự thật hay không, chính xác hay không, có làm phương hại gì không, có ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục không…

Xin cảm ơn ông!

Xuân Hưng -