Iran lên án việc Mỹ và Israel tấn công cơ sở nước nặng Khondab

[Romano]

Ngày 6-4, Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran (AEOI) đã lên án cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào cơ sở nước nặng Khondab, cáo buộc đây là “tội ác chống lại khoa học và sức khỏe con người”.“Nước nặng [D₂O - loại nước chứa đồng vị hydro nặng] và các dẫn xuất đóng vai trò thiết yếu trong y học, điều trị bệnh cùng các ngành công nghiệp công nghệ cao. Tiến trình khoa học của Iran sẽ không thể bị ngăn cản, cũng như quyết tâm của chúng tôi trong việc phục vụ hòa bình và sức khỏe toàn cầu,” AEOI nhấn mạnh, nhưng không cung cấp thêm chi tiết về vụ tấn công.

Hồi tuần trước, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) của Liên hợp quốc cho biết, nhà máy sản xuất nước nặng Khondab của Iran từng bị tấn công vào ngày 27-3 và hiện ngừng hoạt động.

Đáng chú ý, các lực lượng Mỹ và Israel cũng đã tấn công các cơ sở hạt nhân tại Natanz hồi đầu tháng 5, đồng thời tiến hành nhiều cuộc không kích gần nhà máy điện hạt nhân Bushehr, trong đó có một vụ tấn công cuối tuần vừa qua - khiến một nhân viên an ninh thiệt mạng.

Cơ sở nước nặng Khondab còn có lò phản ứng nước nặng - được biết đến với tên gọi lò phản ứng IR-40. Đây là dự án được Iran phát triển từ những năm 2000 với mục tiêu ban đầu là phục vụ nghiên cứu khoa học, sản xuất đồng vị phóng xạ cho y học và các ứng dụng công nghiệp.

Khondab thuộc loại lò phản ứng sử dụng nước nặng làm chất làm chậm neutron. Công nghệ này cho phép lò phản ứng vận hành với uranium tự nhiên, không cần làm giàu cao như các lò nước nhẹ. Tuy nhiên, đặc điểm này cũng khiến lò nước nặng có khả năng sản xuất plutonium – vật liệu có thể được sử dụng trong chế tạo vũ khí hạt nhân, do đó trở thành tâm điểm quan ngại của cộng đồng quốc tế.

Chính vì vậy, dự án Khondab từng là một nội dung quan trọng trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (JCPOA). Theo thỏa thuận, Iran đồng ý điều chỉnh lại thiết kế lò IR-40 để giảm thiểu khả năng sản xuất plutonium cấp độ vũ khí, đồng thời chịu sự giám sát chặt chẽ của IAEA.

Sau khi JCPOA gặp biến động, tiến trình cải tạo lò phản ứng Khondab cũng trở nên phức tạp hơn. Iran nhiều lần khẳng định cơ sở này phục vụ mục đích hòa bình, bao gồm sản xuất đồng vị phục vụ chẩn đoán và điều trị y khoa, cũng như nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, các nước phương Tây vẫn thường xuyên bày tỏ lo ngại, do tính nhạy cảm của công nghệ nước nặng.

Việc cơ sở Khondab tiếp tục bị tấn công cũng làm dấy lên lo ngại về an toàn hạt nhân và nguy cơ lan rộng của xung đột.

thanks