TỶ LỆ SINH SUY GIẢM TOÀN CẦU CÓ ĐANG ĐẨY THẾ GIỚI VỀ PHÍA BẢO THỦ HƠN

[nguoiduatinabc]

Gần 80 năm trước, nhà văn George Orwell đã cảnh báo về hiểm họa của tỷ lệ sinh thấp hơn mức thay thế trong một tác phẩm viết năm 1947, khi nước Anh vừa bước ra khỏi chiến tranh và đối diện tương lai bất định. Ông nhận định rằng nếu đường cong sinh suất không tăng mạnh trong vòng 10 đến 20 năm, xã hội sẽ già hóa nhanh chóng và sự suy giảm dân số có thể trở nên không thể cứu vãn. Cảnh báo ấy khi đó được xem là bi quan, nhưng nay đang hiện hình trên quy mô toàn cầu.

Tại Hoa Kỳ, tỷ lệ sinh đạt đỉnh vào thập niên 1950, rồi lao dốc sau khi thuốc ngừa thai được phổ biến. Đến năm 1976, sinh suất giảm xuống 1.74, gần tương đương mức 1.79 của năm 2025. Dù có giai đoạn phục hồi trong thập niên 1990 nhờ di dân cao, sinh suất Mỹ hiện vẫn thấp hơn mức thay thế 2.1, để lại một bài toán nhân khẩu học tương tự điều Orwell từng cảnh báo cho nước Anh.

Hiện tượng này không chỉ giới hạn tại Hoa Kỳ. Âu châu đã ở dưới mức thay thế nhiều năm, với dân số dưới 70 tuổi dự kiến giảm 20 phần trăm trong thập niên tới, từ các quốc gia kinh tế trì trệ như Anh và Pháp cho đến Ba Lan đang tăng trưởng nhưng ít di dân. Tại Mỹ La Tinh, sinh suất giảm từ sau năm 2000, chủ yếu do các bà mẹ thu nhập thấp sinh ít con hơn.

Tình hình nghiêm trọng nhất có lẽ nằm ở Đông Á. Trung Quốc, dù đã bãi bỏ chính sách một con từ năm 2015, vẫn chứng kiến sinh suất rơi xuống 0.9 vào năm 2025. Nếu xu hướng này tiếp diễn, dân số nước này có thể giảm hơn một nửa trong các thế hệ tới. Nam Hàn, Đài Loan và Thái Lan còn có mức sinh thấp hơn, với nguy cơ mai một dân số bản địa trong dài hạn.



Điểm đáng chú ý tại Hoa Kỳ là sinh suất ngày càng mang màu sắc chính trị. Theo các nghiên cứu xã hội học, vào năm 1980, cả người bảo thủ lẫn cấp tiến đều có sinh suất khoảng 2.7. Đến thập niên 2020, sinh suất của người bảo thủ chỉ giảm nhẹ và vẫn trên mức thay thế, trong khi sinh suất của phe cấp tiến giảm mạnh xuống dưới 2.0, phản ánh mô thức phổ biến tại các quốc gia phát triển.

Nguyên nhân nằm ở những khác biệt sâu sắc trong hình thái gia đình và văn hóa. Phụ nữ trẻ ngày càng nghiêng về khuynh hướng cấp tiến, kết hôn muộn hoặc không kết hôn, ưu tiên sự nghiệp, du lịch và lối sống cá nhân, đồng thời ít mong muốn sinh con. Những lựa chọn này thường dẫn đến việc sinh ít hơn dự định hoặc không sinh con.

Sự chênh lệch ấy từng bị che khuất bởi tỷ lệ sinh cao trong các cộng đồng thiểu số vốn ủng hộ Đảng Dân chủ, nhưng từ sau khủng hoảng tài chánh 2007, sinh suất của các nhóm này cũng giảm mạnh. Cùng lúc, khoảng cách văn hóa và chính trị giữa nam và nữ trẻ tuổi ngày càng mở rộng, với tỷ lệ kết hôn và quan hệ tiền hôn nhân đều suy giảm.

Các ước tính dân số năm 2026 cho thấy hai phần ba mức tăng dân số Hoa Kỳ diễn ra tại các tiểu bang bảo thủ, trong khi các tiểu bang cấp tiến chỉ chiếm phần rất nhỏ. Do trẻ em thường thừa hưởng khuynh hướng chính trị của cha mẹ, xu hướng này gợi ý rằng Hoa Kỳ, và rộng hơn là thế giới phát triển, có thể đang bước vào một chu kỳ bảo thủ hơn về mặt xã hội và chính trị.

Điều trớ trêu là viễn cảnh này có lẽ còn khiến Orwell, một người xã hội chủ nghĩa, lo ngại hơn cả sự suy giảm dân số mà ông từng cảnh báo. Khi sinh suất trở thành phản ánh của hệ giá trị, thì biến động nhân khẩu học không chỉ là vấn đề kinh tế hay xã hội, mà còn là yếu tố định hình tương lai chính trị của các quốc gia.