Chính quyền Biden hứa một đằng, làm một nẻo: Mỹ có nguy cơ bị cuốn vào cuộc đọ sức quân sự với Iran?

[Cupcake01]

Nhiều người Mỹ và châu Âu hoan nghênh việc Tổng thống Mỹ Joe Biden sẵn sàng cho phép các cuộc tấn công quân sự chống lại các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn ở Syria gần đây. Họ cho rằng sự phô trương lực lượng này là cần thiết để tạo lập uy tín cho chính quyền mới của Mỹ và ngăn chặn các cuộc tấn công trong tương lai nhằm vào lực lượng Mỹ và liên quân.



Cũng có những người châu Âu cho rằng, vì Biden không phải là Trump, giờ Mỹ có thể tiến hành các cuộc tấn công quân sự một cách tiêu chuẩn để tránh leo thang. Tuy nhiên, trên những chiến trường hỗn loạn ở Trung Đông, lập luận này là một sự ngụy biện nguy hiểm.
Nếu không có một hướng đi nhanh chóng và thực chất hướng tới một chiến lược ngoại giao phù hợp với Iran - điều mà chính quyền Biden đã đề cập đến nhưng chưa hành động theo đúng nghĩa của nó - thì nguy cơ leo thang quân sự dữ dội hơn là rất lớn. Một loạt các sự cố gần đây ở Yemen, Ả Rập Xê-út và Vịnh Oman cho thấy tình hình khu vực đang nóng như thế nào.
Mặc dù đã lặp đi lặp lại lời thề chấm dứt “các cuộc chiến tranh mãi mãi” của nước Mỹ, chính quyền Biden đã nhanh chóng tiến hành các cuộc tấn công quân sự đầu tiên của mình.
Ngày 26/2, Mỹ đã tiến hành không kích nhằm vào các nhóm vũ trang Iraq do Iran hậu thuẫn, trong đó có Kataib Hezbollah đang hoạt động ở biên giới Syria-Iraq. Nhà Trắng và các chính phủ châu Âu liên quan đến liên minh chống IS mô tả động thái này là một sự đáp trả tương xứng đối với các cuộc tấn công mà các nhóm này được cho là đã thực hiện vào một căn cứ ở Erbil hồi đầu tháng 2.
Một số nhà bình luận cho rằng cuộc tấn công cẩn thận vạch ra ranh giới đỏ cho Iran và các nhóm do Iran hậu thuẫn. Tuy nhiên, chỉ trong vòng năm ngày, lại có một cuộc tấn công tên lửa khác nhắm vào lực lượng liên quân tại căn cứ Ain al-Asad của Iraq.
Rõ ràng, những cuộc tấn công này nhằm vào lực lượng Mỹ và liên quân đáng bị lên án. Nhưng cũng cần phải làm rõ rằng - nếu không có một chiến lược chính trị nhất quán để giải quyết căng thẳng ở Iraq và giữa Mỹ và Iran - thì các cuộc tấn công của Mỹ sẽ chỉ đẩy nhanh một chu kỳ leo thang ăn miếng trả miếng, kéo Washington và Tehran đến gần hơn với một cuộc đụng độ quân sự trực diện. Đây chính là mục đích của những dân quân Iraq coi áp lực quân sự là phương tiện hữu hiệu nhất để cuối cùng đẩy Mỹ ra khỏi Iraq.
Đối với một số người theo đường lối cứng rắn ở Iran, trò chơi leo thang rất hữu ích để làm tổn hại triển vọng ngoại giao Mỹ-Iran và tăng đòn bẩy của Iran trước các cuộc đàm phán hạt nhân và khu vực tiềm năng, bao gồm cả những cuộc đàm phán về Yemen.

Lời tường thuật rằng chống leo thang có kiểm soát của Mỹ sẽ đặt ra các quy tắc can dự ở Iraq đã nhiều lần được chứng minh là sai. Giống như vụ ám sát Tướng Iran Qassem Soleimani dưới thời Trump, màn biểu dương lực lượng gần đây của Biden đã không tạo ra được nhiều ý nghĩa răn đe và củng cố các quy tắc mới.
Bất chấp cam kết điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Iran, Biden về cơ bản vẫn theo đuổi chiến dịch gây sức ép tối đa dưới thời Trump, được thiết kế để buộc Tehran phải nhượng bộ trước. Điều này phần lớn có thể được thúc đẩy bởi áp lực trong nước nhằm duy trì lập trường vững chắc đối với Iran và sự ưu tiên của Biden đối với một chương trình nghị sự trong nước - mà ông cần được quốc hội ủng hộ. Nhưng đây cũng chính là cách tiếp cận mà nhóm của Biden đã chỉ trích trong thời gian ông tranh cử tổng thống, đặt ra nguy cơ xung đột và tuyên bố rằng áp lực tối đa chỉ thúc đẩy Iran mở rộng chương trình hạt nhân.
Trước cuộc bầu cử tháng 11 ở Mỹ và trong vài tuần sau lễ nhậm chức của Biden, các nhà lãnh đạo Iran dường như đã phản ứng bằng một khoảng thời gian bình tĩnh, với việc các nhóm vũ trang Iraq đã giảm bớt các hành động khiêu khích của họ. Tuy nhiên, chuỗi các cuộc tấn công mới nhất cho thấy Iran và các nhóm này đang ngày càng thất vọng trước những dấu hiệu cho thấy chính sách của Mỹ sẽ không thay đổi.
Mặc dù đã lặp đi lặp lại lời thề chấm dứt "các cuộc chiến tranh mãi mãi" của nước Mỹ, chính quyền Biden đã nhanh chóng tiến hành các cuộc tấn công quân sự đầu tiên của mình.
Mỹ có thể cảm thấy cần phải đáp trả các cuộc tấn công bằng vũ lực quân sự, nhưng nếu không thể hiện một hành động ngoại giao khả thi, nước này có nguy cơ bị cuốn vào leo thang hơn nữa. Và, trong khi chính quyền Biden có thể tuyên bố rằng họ đang thực sự cung cấp cho Iran một đường hướng chính trị, hành động của họ không đi đôi với lời nói. Kể từ khi trở thành tổng thống, Biden đã có rất ít hành động để giảm bớt áp lực đối với Iran, ngay cả trên mặt trận nhân đạo. Điều này bất chấp sự thừa nhận rộng rãi rằng chính quyền Trump - thay vì Tehran - phải chịu trách nhiệm trước tiên về việc phá hoại thỏa thuận hạt nhân năm 2015.

Vai trò của châu Âu

Con đường duy nhất về phía trước là nhanh chóng tái tạo lại quan hệ ngoại giao với Iran, một hướng đi mà ở đó người châu Âu sẽ đóng vai trò quan trọng trong bối cảnh trở ngại đối với giao tranh Mỹ-Iran. Ban đầu, họ nên tập trung vào việc thúc ép cả Washington và Tehran thực hiện các bước hướng tới việc trẻ hóa thỏa thuận hạt nhân, vì nếu không có điều này thì sự giảm leo thang trong khu vực là điều không tưởng.
Thỏa thuận gần đây giữa Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho phép tiếp tục tăng cường giám sát các cơ sở hạt nhân của Iran - cũng như quyết định gần đây của Hội đồng Thống đốc IAEA về việc không tiến hành một nghị quyết không đúng thời điểm, do châu Âu lãnh đạo để kiểm duyệt Iran - tạo ra một thời hạn ba tháng cho các cuộc đàm phán chính trị, sau đó Iran sẽ tổ chức một cuộc bầu cử tổng thống.
Biden cần khẩn trương bắt đầu các bước xây dựng lòng tin nghiêm túc để khôi phục thỏa thuận như một phần của quá trình đồng bộ, thay vì tiếp tục khăng khăng yêu cầu Iran trở lại hoàn toàn - hoặc thực hiện bước đầu tiên - tuân thủ thỏa thuận trước khi Mỹ làm theo. Các quốc gia châu Âu nên giúp dẫn dắt tiến trình này hơn là đảm nhận các vị trí làm phức tạp thêm nỗ lực đạt được thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.
Là thành viên của NATO và liên minh chống IS, các quốc gia châu Âu cũng có lợi ích trong việc bảo vệ tình hình an ninh ở Iraq trước leo thang Mỹ-Iran, một diễn biến có thể khiến quân đội châu Âu gặp rủi ro.
Ở đây, tiến bộ trên mặt trận hạt nhân có thể đóng vai trò là một con đường hướng tới sự bình tĩnh - thể hiện qua sự sẵn sàng ban đầu của Iran để gây áp lực buộc các nhóm Iraq phải giảm bớt các cuộc tấn công của họ. Nhưng quyết tâm của Mỹ, Iran và các nước khác trong khu vực để chứng minh rằng các cuộc đàm phán hạt nhân sẽ không làm suy yếu quyết tâm của họ về các vấn đề khu vực, ngược lại, có thể làm gia tăng căng thẳng giữa họ ngay cả khi các cuộc thảo luận này có tiến triển.

Để tránh kết quả này, người châu Âu nên tích cực tìm cách giảm leo thang tình hình trên thực địa, sử dụng các mối liên hệ với các bên tham gia chính trị và an ninh của Iraq - cũng như các tổ chức như Cơ quan Nhận thức Tình hình Hàng hải châu Âu ở eo biển Hormuz - để ngăn chặn các cuộc đụng độ giữa các đối thủ.

Người châu Âu cũng nên xây dựng mối quan hệ đối tác chặt chẽ với các quốc gia Trung Đông có cùng chí hướng, để thúc đẩy cả Tehran và Washington từ bỏ leo thang hơn nữa. Các quốc gia này không chỉ bao gồm Oman và Kuwait mà còn cả Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), những quốc gia gần đây đã thể hiện sự nhiệt tình mới đối với ngoại giao.

Người châu Âu cũng nên tận dụng tối đa khả năng tiếp cận của họ với các nhà lãnh đạo cấp cao của Iran, nhằm mở rộng đường cho các cuộc đàm phán khu vực, bao gồm cả những cuộc đàm phán do Liên hợp quốc giám sát ở Yemen.

Mỹ và Iran có thể tin rằng họ thành thạo trong việc quản lý trò chơi leo thang và chống leo thang. Nhưng đã có nhiều trường hợp khi các sự kiện gần như vượt ngoài tầm kiểm soát. Các quốc gia hiện có cơ hội mỏng manh để đoạn tuyệt với thời kỳ Trump “phá hoại”, nhưng con đường đang bị thu hẹp nhanh chóng. Các quốc gia phương Tây cần phản ứng thông minh nếu họ muốn tránh sự leo thang liên tục.

VietBF @ Sưu tầm