Các cán bộ văn hóa đă t́m vào hỏi mua, trả giá 100 triệu đồng, song Loàng khẳng định không ai có thể mua được, v́ đó là linh hồn của người Dao ở Việt Nam. Nếu người giữ kiếm mà bán, th́ ḍng họ sẽ cho lên giàn hỏa thiêu.
Trước đây, lên Hoàng Su Ph́ (Hà Giang), tôi đă nghe mấy anh ở Pḥng Văn hóa huyện kể những câu chuyện hấp dẫn về thanh kiếm báu của tổ tiên người Dao ở Việt Nam. Tuy nhiên, các cán bộ văn hóa của huyện đều chưa nh́n thấy thanh kiếm báu ấy, thậm chí cũng chẳng biết ai đang giữ nó. Họ chỉ biết rằng, thanh kiếm đó là báu vật của tổ tiên người Dao để lại. V́ nó là báu vật, là linh hồn của dân tộc Dao, nên không phải ai cũng được tận mắt, dù là quan chức, cán bộ văn hóa. Hơn nữa, v́ kiêng, hoặc sợ mất, mà người Dao cũng giấu tung tích của thanh kiếm, không tiết lộ ai giữ nó.
3 năm trước, nghe tin ở bản Đoàn Kết, xă Hồ Thầu, cũng có phiên bản của kiếm cổ, do một ḍng tộc người Dao cất giữ, cán bộ Bảo tàng Hà Giang đă t́m đến xem. V́ muốn có vật độc đáo trưng bày, nên Bảo tàng Hà Giang đă t́m mọi cách thuyết phục người Dao ở đây bán lại cho Nhà nước, để Nhà nước cất giữ, trưng bày cho cả nước xem, nhằm bảo tồn văn hóa người Dao.
Bắt quyết trừ tà trong nhà người Dao.
Với nghĩa cử cao đẹp ấy, ḍng họ người Dao ở bản Đoàn Kết phải miễn cưỡng đồng ư. Buổi rước kiếm từ bản Đoàn Kết về Bảo tàng Hà Giang, có sự chứng kiến của chính quyền địa phương, nhiều lănh đạo huyện, tỉnh. Cả họ người Dao đă đến tiễn đưa thanh kiếm. Trước đó, họ đă cúng bái suốt đêm. Lúc người của bảo tàng mang kiếm đi, cả trăm người, đủ cả già trẻ, lớn bé, đàn ông, đàn bà, đứng bên đường khóc tu tu. Ai cũng không ngờ, người Dao lại trọng vọng thanh kiếm cũ mèm, han gỉ như vậy. Với người Dao, thanh kiếm đó là vô giá, nhưng v́ ư nghĩa cao cả, nên Bảo tàng Hà Giang mua được với giá rất rẻ, gồm 3 triệu đồng và 1 con lợn. Hiện thanh kiếm này đang trưng bày tại Bảo tàng văn hóa các dân tộc Việt Nam ở Thái Nguyên.
Tuy nhiên, đó chỉ là phiên bản của kiếm báu của tổ tiên người Dao. Thanh kiếm báu thực sự, do ḍng tộc đứng đầu của người Dao ở Việt Nam hiện đang sở hữu, th́ không mua nổi. Bảo tàng tỉnh đă đề xuất trả 100 triệu đồng, để được đưa về bảo tàng trưng bày, nhưng bị ḍng tộc này từ chối. Thậm chí, các cán bộ của bảo tàng cũng chưa được vinh dự xem thanh kiếm này.
Lần này, lên Hà Giang, tôi lại nghe anh em ở Pḥng Văn hóa huyện Hoàng Su Ph́ bàn tán sôi nổi về thanh kiếm báu của tổ tiên người Dao. Có đồng chí kể rằng, kiếm báu, cùng bát hương, trống, chiêng, tranh cổ đă bị ḍng họ người Dao ở xă Nậm Ty giấu vào một hang đá bí mật. Những vật dụng này là của tổ tiên người Dao, truyền đến đời các con trưởng, cháu trưởng. Tuy nhiên, người được truyền những vật tối cổ kia là người không tốt, không xứng đáng được cất giữ kho báu, không xứng đáng được thờ tổ tiên, nên ḍng họ đă quyết định đem những món đồ cổ đó cất giấu vào hang động. Nhưng, lại có đồng chí cán bộ văn hóa của huyện khẳng định chắc chắn rằng, thanh kiếm cổ và những vật dụng của tổ tiên người Dao hiện do Phàn Tà Loàng cất giữ. Nhà anh này ở bản Nậm Ty (xă Nậm Ty, Hoàng Su Ph́, Hà Giang).
Lễ cấp sắc của người Dao đỏ.
Mặc dù khó có cơ hội được chiêm ngưỡng thanh kiếm báu của tổ tiên người Dao ở Việt Nam, bởi đến cán bộ văn hóa của huyện, tỉnh c̣n không tiếp cận được, song tôi vẫn thử t́m đến nhà Loàng, biết đâu lại có duyên với kiếm báu.
Đường vào nhà Phàn Tà Loàng đúng là khủng khiếp, cứ dốc ngược lên đỉnh núi, với đá hộc lởm chởm, mây giăng khắp ngả. Gặp ngôi nhà to nhất bản, tôi hỏi nhà Loàng, th́ một người trẻ tuổi bảo: “Loàng đây, anh hỏi Loàng có việc ǵ?”. Tôi vốn mang ư nghĩ, Phàn Tà Loàng, người giữ kiếm báu của tổ tiên người Dao phải có tuổi, uy nghi, đạo mạo, thậm chí râu dài trắng như cước, hoặc ít ra cũng như ông thầy cúng đầy vẻ bí ẩn. Nhưng không ngờ, Loàng c̣n trẻ, chưa đến 40 tuổi, đang vật lộn với cái máy sao chè.
Tôi giới thiệu với Loàng là nhà báo, muốn t́m hiểu về kiếm báu của người Dao, Loàng tỏ ra lạnh nhạt, nhát gừng, như vẻ không muốn nói, cũng chẳng muốn kể. Uống hết ấm trà, Loàng cũng chỉ nói đại ư rằng: Bố Loàng là ông Phàn Cḥi Cuối, là con cháu của tổ tiên người Dao, được truyền giữ đôi kiếm báu, gồm kiếm đực và kiếm cái từ năm 1974. Năm 2007, ông Cuối chết, th́ kiếm báu được truyền cho con trai là Loàng. Nhưng đầu 2011, đôi kiếm báu đă được chuyển cho người anh họ là Phàn Tà Phâu. Lúc này, tôi mới biết, ḍng họ này giữ cả đôi kiếm báu, gồm cả kiếm đực và kiếm cái. Trước đó, các cán bộ văn hóa huyện kể rằng, kiếm cái do ḍng họ Dao ở Nậm Ty giữ, c̣n kiếm đực do một ḍng họ khác ở Lào Cai thờ.
Thầy cúng người Dao trừ tà để dẹp đường cho đứa trẻ ra Ngũ Đài làm lễ cấp sắc.
Tôi hỏi rằng, có chuyện các cán bộ Bảo tàng Hà Giang hỏi mua thanh kiếm hay không, anh Loàng bảo có. Các cán bộ văn hóa đă t́m vào hỏi mua, trả giá 100 triệu đồng, song Loàng khẳng định không ai có thể mua được, v́ đó là linh hồn của người Dao ở Việt Nam. Nếu người giữ kiếm mà bán, th́ ḍng họ sẽ cho lên giàn hỏa thiêu. Tuy nhiên, theo lời Loàng, th́ những bức tranh cổ mới là quư, thậm chí c̣n quư hơn cả kiếm.
Tôi ngỏ ư nhờ Loàng dẫn đường đến nhà ông Phâu, song Loàng không đồng ư. Loàng bảo, dù có gặp ông Phâu, cũng không xem được kiếm. Trong lúc tṛ chuyện với Loàng, tôi mới biết, Loàng là em của ông Ké, Chủ tịch UBND xă Nậm Ty. Như vậy, ông Ké cũng là em họ của ông Phâu – người giữ kiếm cổ.
Tôi vốn quen ông Ké từ năm 1998, trong chuyến đi bộ 60km từ Tân Quang vào Hoàng Su Ph́. Ngày đó, lũ lớn, núi lở, lấp hàng chục đoạn đường vào huyện này, nên xe cộ không đi được. Tôi đi bộ từ sáng đến đêm th́ được nửa đường, ghé vào nhà ông Ké ăn nhờ, ngủ nhờ. Tôi vẫn nhớ h́nh ảnh bà vợ ông Ké, ngồi nhai quả mướp đắng mà uống 6 bát rượu ngô.
Gặp lại người cũ thật vui. Giờ ông Ké đă lấy vợ khác. Bà vợ này uống rượu kém hơn, chỉ 3 bát là say. Tôi hỏi chuyện về kiếm báu người Dao, ông Ké suy nghĩ rồi bảo khó có thể xem được, v́ bản thân ông cũng mới chỉ được xem đôi lần. Tuy nhiên, ông vẫn dẫn tôi xuống núi t́m vào nhà ông Phâu.
Nếu nhà Loàng ở trên đỉnh núi, th́ nhà ông Phâu lại ở tận thung lũng. Con dốc đá hộc lẫn đất đỏ trơn chuồi chuỗi xuyên qua đại ngàn vầu lẫn những cây cổ thụ to vài người ôm. Đi đến tối mịt th́ đến nhà ông Phàn Tà Phâu. Ông Ké giao tôi và anh bạn đồng nghiệp cho ông Phâu rồi về luôn.
Nghe chúng tôi giới thiệu là nhà báo, ông xem xét thẻ rất kỹ. Ông Phâu khẳng định rằng, không thể xem kiếm báu được, nhưng v́ nể quen “thằng em” là chủ tịch xă, nên ông sẽ kể chuyện về kiếm báu cho nghe. Sau khi mỏi mồm chửi “thằng em” con chú làm chủ tịch xă mà không chịu quan tâm đến dân bản, không làm đường cho dân, ông sai cô con gái vừa bị chồng bỏ đi mổ gà. Ông bảo, chuyện về thanh kiếm th́ dài ḍng lắm, nó là của tổ tiên người Dao, rất xa xưa, nhưng hỏi ngay lúc đó th́ ông không nhớ được, không biết kể từ đâu, nhưng uống mấy bát rượu rồi, có khi sẽ nhớ ra chuyện để kể cho nhà báo.
C̣n tiếp...
Theo VTC
Kiếm báu chứa linh hồn người Dao
