TQ: Bong bóng thị trường tái chế điện thoại cũ bị nổ tan sau khi dính bẫy giới "đầu nậu đầu cơ"

[S9g*]

Chỉ trong 5 ngày, thị trường tái chế điện thoại cũ tại TQ đã bị sụp đổ sau nửa năm tăng trưởng nóng bỏng, khiến cho nhiều tiểu thương chịu cảnh bị thua lỗ nặng nề do giá chip biến động và mức tồn kho hàng quá lớn.

Hàng "núi" điện thoại cũ đang ế hàng tại các chợ điện tử TQ khi bong bóng chip tan vỡ. (Ảnh: Tech Planet)
Sự bùng nổ của ngành tái chế điện thoại cũ bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng thiếu hụt chip trên toàn cầu trong giai đoạn 2025-2026. Khi giá phụ tùng linh kiện mới tăng vọt, những chiếc điện thoại lỗi thời bỗng trở thành "mỏ vàng" cung cấp chip từ việc rã máy cho các công ty sản xuất thiết bị điện tử với giá rẻ.

Tuy nhiên, sự cân bằng mong manh này đã bị phá vỡ khi nguồn cung ồ ạt đổ về đã vượt xa nhu cầu trên thực tế. Bong bóng giá trị hàng tái chế đã bị thổi phồng quá mức giờ buộc phải nổ tung, đẩy toàn bộ chuỗi cung ứng từ tiểu thương đến nhà máy vào tình cảnh đình đốn, chao đảo mạnh.

Cơn sốt vàng từ rác điện tử
Bắt đầu từ tháng 9/2025, ngành tái chế điện thoại cũ tại TQ đã chứng kiến một cơn "địa chấn" lớn chưa từng có trong lịch sử. Số liệu thống kê từ các xưởng tái chế cho thấy một con số gây ra sốc lớn: khối lượng thiết bị được cho xử lý hàng ngày đã tăng vọt từ 200,000 chiếc điện thoại cũ lên gần 1,5 triệu chiếc vào tháng 3, cao gấp hơn 7 lần chỉ sau có nửa năm.

Cơn sốt này đã làm thay đổi hoàn toàn hoạt động tại các khu chợ đồ điện tử. Không còn cảnh sửa chữa hay bán máy mới, tất cả đều lao vào cuộc đua đi thu gom phế liệu.

"Thị trường thu gom này đã bùng nổ vào tháng 3/26, toàn bộ ngành kỹ nghệ như được chích thuốc kích thích. Ngay cả thợ cắt tóc và người bán trái cây cũng bắt đầu kiếm mua điện thoại phế liệu", một người trong nghề có than thở trên mạng xã hội.

Sự kỳ vọng quá mức của đám đông đã đẩy giá các mẫu máy cũ tăng lên theo từng ngày. Những loại máy như OPPO A93 phiên bản có bộ nhớ lớn đã tăng giá gấp 3 lần từ 14,5 USD lên 44 USD.

Chợ điện tử Hoa Cường Bắc tại Thâm Quyến, nơi tiêu thụ phần lớn lượng linh kiện điện thoại cũ. (Ảnh: Charles Arthur/The Guardian)
Để thu hút người dân "xả" hàng, các đại lý còn sáng tạo ra các chương trình đổi điện thoại cũ để lấy quà, từ máy in, xe đạp Phoenix cho đến chăn bông lụa hay ấm đun nước.

Những người thu gom như anh Haotian có những ngày làm việc liên tục đến 12 tiếng, thu lợi nhuận ròng hơn 730 USD/ngày, một con số không tưởng đối với nghề thu gom đồ cũ trước đây. Lúc thiếu vốn, họ sẵn sàng đi vay mượn bạn bè để tiếp tục đổ tiền vào hàng tồn kho với niềm tin sắt đá rằng giá cả sẽ còn tăng cao nữa.

Tuy nhiên, "cửa sổ vàng" đó đã bị đóng sập lại vào ngày 27/3. Chỉ trong vòng vỏn vẹn có 5 ngày, giá thu mua chung trên toàn thị trường đã giảm mạnh hơn 30%, và cho đến ngày 1/4, mức giảm đã chạm ngưỡng 50-60%.

Tại trung tâm điện tử Hoa Cường Bắc ở Thâm Quyến, không khí nhộn nhịp thay bằng sự im lặng đáng sợ khi các cơ sở tái chế đồng loạt treo tấm biển "ngừng không nhận hàng". Anh Zhang Lei, một chủ cửa hàng đang ôm khối tài sản là "bức tường điện thoại cao hơn 1 m trị giá 733,000 USD", giờ đây đứng trước vực thẳm tài chính.

"Chúng tôi sẽ không cho bán nữa, vì nếu bán ra, chúng tôi sẽ lỗ hơn 150,000 USD", Zhang Lei cho biết khi quyết định đóng băng kho hàng trong nỗi vô vọng.

"Bẫy điện thoại cũ"
Nguyên nhân cốt lõi của sự sụp đổ này nằm ở sự mất cân đối giữa nguồn cung khổng lồ và khả năng hấp thụ có hạn của nguồn tiêu thụ. Theo thống kê, mỗi năm TQ đã thải ra đến 700 triệu chiếc điện thoại, nhưng phần lớn bị bỏ quên trong ngăn kéo.

Khi giá chip tăng cao, dòng thác với hàng chục triệu chiếc điện thoại này đồng loạt đổ ra thị trường, tạo ra áp lực khủng khiếp lên các nhà máy cho tháo dỡ và tái chế.

"Nhu cầu thị trường chỉ có bấy nhiêu, nhưng số lượng hàng cung cấp lại lên đến 30 triệu chiếc mỗi ngày", Zhao Li, một chuyên gia lâu năm trong ngành chia sẻ với Tech Planet.

Hệ thống kiểm định chất lượng cũng bị quá tải đến mức người bán phải chờ đợi đến cả 20 ngày mới có kết quả, khiến cho chuỗi cung ứng bị đứt gãy.

Các tiểu thương tại chợ thiết bị cũ đang mắc kẹt với các "núi" điện thoại cũ. Ả(nh: Yu Nakamura/Nikkei Asia)
Mắt xích yếu nhất trong chuỗi cung ứng này chính là các công ty sản xuất thiết bị điện tử "nhãn trắng". Đây là những nơi chuyên đứng ra thu mua chip cũ (như chip LPDDR 2 GB) để lắp vào các thiết bị giá rẻ nhằm xuất khẩu sang Đông Nam Á, Châu Phi hay Brazil.

Khi bong bóng giá đẩy một con chip cũ từ 2 USD lên hơn 11 USD, giá thành để sản xuất trở nên đắt đỏ đến mức các công ty buôn bán không còn kiếm lời nổi. Khi "đầu ra" là các công ty sản xuất này đã ngừng không mua hàng, toàn bộ giá trị của núi điện thoại cũ lập tức bị bốc hơi.

Bên cạnh đó, áp lực tâm lý và tài chính đã khiến cho nhiều tiểu thương bỏ chạy. Có những người đã kiếm được 30,000 USD trong những đợt đầu, nhưng vì lòng tham đã tiếp tục đổ vốn lớn vào đợt cuối nên đã lỗ ngược lại đến gần 90,000 USD.

"Những câu chuyện về việc 'mơ thấy mua bán điện thoại mỗi đêm' hay lái xe xuyên tỉnh để bán tháo hàng với giá rẻ hơn thị trường 15% chỉ để cắt lỗ đã trở nên phổ biến", một tiểu thương có nói với Tech Planet.

Dù các lnhân vật chóp bu như ông Lu Weibing của Xiaomi dự báo chi phí bộ nhớ sẽ còn tăng cao đến năm 2027, với số lượng chip cũ tồn kho lên tới hàng triệu chiếc như hiện nay, thị trường cần một thời gian rất dài mới có thể "tiêu thụ" hết số lượng hàng khổng lồ này.

Cuộc cạnh tranh thực sự chỉ mới bắt đầu khi bọn đầu cơ đã bỏ chạy đi, để lại một thị trường cần được tái thiết lại dựa trên nhu cầu thực tế thay vì những cơn sốt đầy ảo tưởng.