Middle East Iran “tắt sóng” 5 ngày, con số tử vong vọt lên 2.400+: Nhà Trắng họp khẩn, Trump dọa “phản ứng mạnh” nếu treo cổ

[Gibbs]

Trong những ngày mà Iran gần như biến mất khỏi mạng internet toàn cầu, thế giới chỉ còn nhìn thấy đất nước ấy qua những mảnh vỡ: vài cuộc gọi chập chờn ra nước ngoài, vài đoạn video bùng cháy trên đường, vài dòng thống kê tử vong tăng sốc—và những lời cảnh báo ngày càng gắt từ Washington. Đến lúc này, câu chuyện không còn là một cuộc biểu tình vì giá cả. Nó đã trở thành cuộc đối đầu sinh tử giữa đường phố và bộ máy đàn áp, giữa hy vọng đổi đời và bóng án tử lơ lửng trong nhà giam.

“Cứ biểu tình đi”: Trump nói trợ giúp đang tới, đồng thời dọa phản ứng mạnh nếu Iran treo cổ
Tổng thống Donald Trump công khai khuyến khích người biểu tình Iran tiếp tục xuống đường, nhấn mạnh “help is on its way” giữa lúc Tehran bị tố đang trấn áp dữ dội. Nhưng câu khiến tình hình nóng thêm nằm ở cảnh báo thẳng thừng của Trump: nếu Iran xử tử người bị bắt, Mỹ sẽ có “strong action” đáp trả. Thông điệp này được tung ra trong bối cảnh phía Mỹ bày tỏ lo ngại một người biểu tình có thể bị hành quyết rất sớm.
Điểm đáng chú ý: Trump cũng tuyên bố hủy toàn bộ các cuộc gặp với phía Iran “cho đến khi việc giết người biểu tình chấm dứt”. Đây là cú bẻ lái so với vài ngày trước đó, khi ông từng nói Tehran “gọi để đàm phán” và một cuộc gặp “đang được sắp xếp”. Từ “cửa đàm phán” chuyển sang “cửa trừng phạt”, nhịp điệu đã khác hẳn.




Nguy cơ hành quyết ngày 14/1: nỗi sợ trong bóng tối blackout
Theo thông tin phía Mỹ nêu công khai, họ lo ngại một người biểu tình tên Erfan Soltani (26 tuổi) có thể bị hành quyết vào ngày 14/1. Trong bối cảnh Iran bị cắt liên lạc diện rộng, những vụ xét xử “nhanh như chớp” và án tử bị cáo buộc là nỗi ám ảnh thật sự: người ta không chỉ sợ tiếng súng ngoài đường, mà còn sợ “sự biến mất” trong trại giam—không luật sư, không tin tức, không một cuộc gọi báo bình an.
Trump nói ông chưa nghe hết các báo cáo về việc treo cổ, nhưng nếu điều đó xảy ra, “nó sẽ không kết thúc tốt cho Tehran”. Phát biểu kiểu “để ngỏ đòn đánh” này vừa là răn đe, vừa là tín hiệu: Washington đang đặt án tử như một lằn ranh đạo đức lẫn chính trị.

Con số tử vong tăng sốc: HRANA nói 2.403 người chết, hơn 18.000 vụ bắt
Một tổ chức nhân quyền có trụ sở tại Mỹ là HRANA đưa ra con số gây choáng: ít nhất 2.403 người biểu tình thiệt mạng kể từ cuối tháng 12; đi kèm là ít nhất 18.137 vụ bắt giữ. Tổ chức này nói họ tổng hợp từ mạng lưới hoạt động trong và ngoài Iran, dựa trên các trường hợp có thể nhận diện/đối chiếu; tuy vậy, trong điều kiện Iran bị “tắt sóng”, nhiều bên thừa nhận toll thực tế có thể còn cao hơn vì không thể ghi nhận đầy đủ theo thời gian thực.
Nếu đặt cạnh các đợt bất ổn trước đây, mức tăng nhanh của số tử vong khiến người ta lạnh gáy. Những thống kê trước đó từng quanh mốc “vài trăm”, rồi lên “hơn 500”, “hơn 1.800”… và giờ nhảy lên “hơn 2.400” chỉ trong thời gian ngắn. Với một xã hội bị khóa đường truyền, mỗi con số giống như một tiếng gõ cửa vào lương tri thế giới.


Blackout ngày thứ 5: Iran chỉ hé lại một khe “gọi ra”, còn internet vẫn bị cắt
Đây là “vũ khí” quen thuộc trong các đợt đàn áp: cắt internet và bóp liên lạc. Đến ngày thứ 5, internet vẫn bị ngắt diện rộng. Tuy nhiên, đã xuất hiện một thay đổi nhỏ: một số thuê bao điện thoại bàn/di động có thể gọi ra nước ngoài lần đầu sau hơn 4 ngày bị khóa. Nhưng “gọi được ra” không đồng nghĩa “thế giới nhìn rõ vào”: dữ liệu, hình ảnh, livestream, định vị—những thứ tạo ra bằng chứng—vẫn gần như bị triệt.
Trong một xã hội đang sôi, internet bị cắt không chỉ để ngăn người dân phối hợp, mà còn để ngăn nạn nhân “được nhìn thấy”. Khi camera bị tắt, câu chuyện dễ bị viết lại bởi kẻ mạnh.

Họp Nhà Trắng: Trump nói sẽ nhận “con số chính xác” về người chết và phản ứng tương ứng
Sau khi trở về từ Michigan, Trump nói ông sắp bước vào cuộc họp về Iran tại Nhà Trắng và “sẽ nhận cập nhật về số người chết”. Ông thừa nhận hiện có nhiều nguồn đưa số rất khác nhau và nhấn mạnh muốn có thống kê “chắc hơn”. Điều quan trọng nằm ở câu kế tiếp: ông sẽ phản ứng “accordingly” dựa trên cập nhật đó.
Bên trong Washington, các lựa chọn thường nằm trên một phổ rộng: từ gia tăng trừng phạt, bóp tài chính, siết dầu mỏ, trừng phạt cá nhân; đến các biện pháp công nghệ hỗ trợ kết nối; đến các bước đi an ninh mạnh hơn. Trump không nói ông sẽ chọn nấc nào, nhưng việc ông liên tục nhấn vào “giết người hàng loạt” và “án treo cổ” cho thấy Nhà Trắng đang chuẩn bị một thông điệp răn đe nặng ký hơn.

Đòn thuế 25%: “ai làm ăn với Iran sẽ bị đánh thuế khi giao thương với Mỹ”
Song song với lời đe dọa về “strong action”, Trump tung ra một đòn kinh tế gây chấn động: thuế 25% đối với các quốc gia làm ăn với Iran khi họ giao thương với Mỹ. Điểm khiến thị trường và các thủ đô phải giật mình là cụm từ “effective immediately” (hiệu lực ngay) và cách diễn đạt mang tính “mệnh lệnh”: “final and conclusive”.
Nhưng chính vì phát biểu ngắn mà hệ quả dài: “làm ăn với Iran” tính thế nào, áp lên hàng hóa hay cả dịch vụ, tính theo lô hàng hay theo quốc gia, ai là đối tượng chính… tất cả đều mở ra hàng loạt câu hỏi. Dù vậy, thông điệp cốt lõi đã rõ: đưa Iran vào thế bị cô lập bằng dây chuyền, buộc các đối tác thương mại phải cân nhắc giữa Iran và thị trường Mỹ.

Châu Âu, Liên Hiệp Quốc và làn sóng lên án: “đừng dùng bạo lực, đừng dọa án tử”
Ở phía bên kia Đại Tây Dương, phản ứng cũng không còn dè dặt. Nhiều nước châu Âu công khai lên án đàn áp, triệu đại sứ Iran để phản đối. Trên bình diện Liên Hiệp Quốc, giới chức nhân quyền cảnh báo ngôn ngữ đe dọa án tử với người biểu tình là “cực kỳ đáng lo”. Thông điệp chung của các tuyên bố kiểu này thường xoáy vào ba điểm: chấm dứt bạo lực, thả người bị bắt tùy tiện, khôi phục quyền tiếp cận thông tin.
Càng nhiều bên lên tiếng, Tehran càng có xu hướng phản đòn bằng luận điệu cũ: “bạo loạn do nước ngoài giật dây”, “khủng bố”, “phá hoại có tổ chức”. Và đó là khoảnh khắc xã hội bị kéo vào một cuộc chiến giành quyền định nghĩa: ai là “người biểu tình”, ai bị gắn nhãn “kẻ bạo loạn”.

Người Kurd và tuyên bố chiếm căn cứ IRGC: ngọn lửa lan sang vùng biên
Giữa lúc blackout, xuất hiện thông tin một nhóm vũ trang người Kurd là Kurdistan National Army (SMK) tuyên bố đã chiếm một căn cứ của IRGC ở tỉnh Kermanshah (miền Tây Iran). Thông tin này được mô tả là chưa thể kiểm chứng độc lập và phía Iran chưa phản hồi ngay.
Dù đúng hay không, những tuyên bố kiểu này có tác dụng như dầu đổ vào lửa: nó làm dấy lên lo ngại rằng bất ổn không chỉ là biểu tình đô thị mà có thể chuyển hóa thành các điểm nóng an ninh ở vùng nhạy cảm. Trong mọi kịch bản, khi IRGC và các lực lượng bán quân sự bị kéo vào vòng xoáy “vừa đàn áp nội bộ vừa giữ biên”, rủi ro bùng phát càng phức tạp.

Từ “giá cả” đến “chế độ”: vì sao đường phố chưa chịu tắt?
Các cuộc xuống đường ban đầu được nói là xuất phát từ khó khăn kinh tế, giá cả leo thang, đồng tiền mất giá. Nhưng khi đàn áp bắt đầu, câu chuyện thường chuyển pha: người dân không còn chỉ đòi “sống được”, mà đòi “được sống như con người”—đòi quyền, đòi tự do, đòi thay đổi cấu trúc quyền lực. Và khi chính quyền phản ứng bằng bạo lực, sự phẫn nộ lại trở thành nhiên liệu cho vòng lặp tiếp theo.
Trong bối cảnh đó, blackout trở thành “màn đêm” phủ lên tất cả: nó làm người dân cô đơn hơn, nhưng cũng làm thế giới bức bối hơn vì không nhìn thấy sự thật trọn vẹn. Chỉ cần một đoạn video lọt ra—một con phố cháy, một bệnh viện quá tải, một nhà xác chật người—là đủ khiến áp lực quốc tế tăng thêm một nấc.

Điểm rơi nguy hiểm: án tử, đòn thuế, và “tín hiệu hành động” từ Washington
Hiện tại, ba đường thẳng đang tiến gần điểm giao nhau. Một là đường phố Iran: càng bị siết, họ càng có thể hoặc rút vào im lặng, hoặc bùng lên theo cách dữ dội hơn. Hai là bộ máy trấn áp: nếu họ tin rằng phải “đánh nhanh dập nhanh”, án tử và bạo lực sẽ được dùng như đòn răn đe. Ba là Mỹ và đồng minh: Trump vừa siết kinh tế bằng thuế 25%, vừa phát tín hiệu sẽ đáp trả mạnh nếu có treo cổ, lại vừa nói “help is on its way”.
Trong những ngày tới, Iran có thể đứng trước một câu hỏi lạnh lùng: tiếp tục đàn áp đến cùng và chấp nhận bị siết vòng vây; hay giảm bạo lực để tránh vượt qua lằn ranh khiến quốc tế phản ứng dữ dội hơn. Còn người biểu tình, họ đang cược mạng sống vào một niềm tin mong manh: khi bóng tối thông tin dày đến thế, thế giới vẫn nghe thấy tiếng họ.

Có tin nói tụi Venezuela mới tuyên bố sẽ bảo vệ nước chúng nó tới cùng? Sao không thấy ai đưa tin này vậy? Nếu đúng sẻ có đánh nhau to, vì chắc chắn ông Trump không từ bỏ venezuela cho thằng Putin hay thằng chó Tập Cặc Bình đâu.