Nguyên nhân nào đă khiến người mẹ tự tước đoạt mạng sống của ḿnh và đứa con rứt ruột đẻ ra? Đó là câu hỏi day dứt bạn đọc, cũng như những người thực hiện loạt bài viết về hiện tượng mẹ ôm con tự tử. Theo PGS. TS Xă hội học Trịnh Ḥa B́nh hành vi của những người đó ở dạng u mê, trong cơn bột phát của thần kinh đó đă không tỉnh táo, họ đă coi con ḿnh như một thứ "con tin"
* Gần đây, các vụ mẹ ôm con tự tử diễn ra khá nhiều. Ông có nghĩ rằng đây là một hiện tượng cần phải cảnh báo?
- Tôi nghĩ đó là vấn đề thực sự đáng lo ngại với độ đậm đặc đang tăng lên, tính chất ngày càng nghiêm trọng hơn. Những vụ việc đó không phải đơn lẻ nữa. Trong khi chúng ta đang hướng tới một xă hội thực hiện tốt an sinh, cũng như thỏa măn nhu cầu ngày càng cao hơn của toàn thể nhân dân. Tôi nghĩ rằng trước sự việc này, chúng ta cần phải cùng nhau trả lời cho câu hỏi những nhà quản lí, lănh đạo Cộng đồng nghĩ ǵ, cần phải làm ǵ?
* Ông có thể phân tích tâm lư của những người mẹ ở trong hoàn cảnh này?
Thực ra th́ những ông bố bà mẹ khi gặp những cơn túng quẫn, do thiếu hiểu biết pháp luật, do rối trí hoặc phẫn uất, cảm thấy cùng đường không lối thoát, đă không chỉ kết liễu đời ḿnh mà c̣n kết liễu mạng sống con cái của ḿnh. Và thậm chí có những người c̣n tệ hơn là chỉ bức tử con cái, đương nhiên đây là những ca tâm lí, rối loạn đến cùng cực, mù quáng, thiếu suy nghĩ về quyền của sự sống.
 |
| PGS.TS Trịnh Ḥa B́nh - Giám đốc Viện khoa học và xă hội Việt Nam. |
Hành vi của những người đó ở dạng u mê, trong cơn bột phát của thần kinh đó đă không tỉnh táo. Cũng có những trường hợp, tồn tại một chút ít của sự tỉnh táo đó là bức tử tất cả để cho nó "gọn nhẹ", để nó không có dấu vết c̣n lại sau khi ĺa khỏi đời.
Có những ca con chết trước mẹ chết sau, hay một số trường hợp không thành, th́ trở nên trớ trêu. Rơ ràng, trạng thái tâm lí mất hết phương hướng, trong pha cận cảnh tức thời như vậy th́ họ không có sự viện dẫn, mách bảo từ cái t́nh nghĩa, ḷng ham sống. Khi họ lựa chọn h́nh thức chết tất cả như thế, tức là họ phản ứng lại với xă hội hiện tại, phủ định xă hội, v́ trong xă hội không có lực lượng nào đó có thể giúp họ.
* Theo ông, sự phức tạp của xă hội có thể là nguyên nhân khiến các bà mẹ có hành động như vậy?
- Cắt nghĩa một chiều nào đó th́ do xă hội phức tạp. Tuy nhiên, nguyên nhân phần lớn là ở con người đó, gia đ́nh đó chứ xă hội chỉ là một yếu tố khách quan, bởi xă hội là nhiều nhóm, nhiều thành viên, xă hội rất vô tư, không có lỗi ǵ.
Trong trường hợp những đứa trẻ phải chết cùng th́ thực ra đứa trẻ như một con tin, như một thứ mặc cả, không phải đối với thần linh mà đối với họ hàng, xóm làng.
BS Nguyễn Ngọc Anh- Cục phó Cục bảo vệ trẻ em: T́nh trạng trẻ em bị tước đi mạng sống của ḿnh bởi chính người sinh thành đang ở mức báo động.
Cục Bảo vệ trẻ em cũng đă có các công văn chỉ đạo đến các sở Lao động và Thương binh các địa phương phối hợp với các ban ngành để truy đúng người, đúng tội để xử đúng. Bên cạnh đó tôi cho rằng, chúng ta cũng cần t́m hiểu nguyên nhân v́ sao gần đây lại xảy ra những câu chuyện đau ḷng như thế. Các báo cũng có đưa tin về t́nh trạng này nhưng vẫn ở dạng phản ánh chung chung. Theo tôi th́ cần có những nghiên cứu cụ thể để đưa ra biện pháp pḥng ngừa.
Cộng đồng xă hội cũng cần đẩy mạnh vai tṛ của ḿnh, bằng cách có các tổ chức xă hội như: hội Thanh niên, hội Phụ nữ,... phải can thiệp sớm để không xảy ra những t́nh huống đau thương như vậy. Chứ không để sự việc xảy ra rồi mới biết đến hoàn cảnh của họ.
Không chỉ phát hiện và can thiệp sớm, mà cần phải tuyên truyền cho tất cả các ông bố bà mẹ trong xă hội biết về luật pháp. Giúp họ nhận thức tầm quan trọng của sự sống trẻ, biết chăm sóc trẻ phát triển về mặt tinh thần cũng như thể chất tốt.
|
* Vậy theo ông th́ xu hướng này có tiếp tục phát triển?
- Tôi giám chắc nếu xă hội ngày càng khó khăn hơn, chúng ta sẽ phải đối diện với nhiều bài toán càng ngày càng không có lời giải,... Th́ một bức tranh xấu như thế nó sẽ làm ảnh hưởng đến đời sống, văn hóa, tinh thần cũng như thực thi pháp luật của người dân. Nói gọn lại th́ khi cơ thể chúng ta khỏe mạnh lên th́ bệnh tật sẽ đẩy lùi, nên nhớ là cơ thể chúng ta có sự miễn dịch.
* Theo ông, cơ quan quản lư phải làm ǵ để không có chuyện mẹ ôm con tự tử xảy ra?
- Trên b́nh diện vĩ mô phải giải quyết áp lực, khó khăn, trong quá tŕnh tăng trưởng kinh tế mà chúng ta đang phải đối mặt với nhiều thách thức.
Phải giải quyết các vấn đề tài chính, lao động, việc làm,... tất nhiên nói những điều này nó rất xa xôi. Nhưng rơ ràng cái đó là tác nhân đầu tiên.
Cấp quản lư cộng đồng kết hợp với các gia đ́nh phải khơi lại cái quyền được sống, được mưu cầu hạnh phúc của con người, đi kèm với sự giác ngộ tốt, có đầy đủ kiến thức về luật pháp.
V́ sự sống của cá nhân này nó ảnh hưởng trực tiếp đến cá nhân khác, kể cả phạm vi ngoài một gia đ́nh, huống chi là cả một gia đ́nh. Đáng lẽ trẻ em trong trường hợp đó là người vô tội, nhưng lại bị người ta làm nơi trút giận, dẫn đến chết oan ức.
* C̣n về phía truyền thông th́ phải hành động như thế nào thưa ông?
- Chúng tôi không phủ nhận vai tṛ tích cực của truyền thông trong việc cảnh báo từ nguy cơ này đến nguy cơ khác, tuy nhiên, một số báo miêu tả chi tiết tỉ mỉ, dẫn đến làm cho bầu không khí xă hội ảm đạm, thiếu tích cực. . V́ thế đưa thông tin như thế nào đó là một chuyện. Bên cạnh đó phải kèm theo những lời b́nh, những lời bàn về chuyện trách nhiệm, đạo đức luân lí xă hội.
* Nếu như pháp luật được tuyên truyền mạnh mẽ hơn, người mẹ biết được việc ḿnh đưa con đến cái chết cũng là một tội phạm h́nh sự, liệu họ có làm như vậy không?
- Tôi nghĩ rằng, không chỉ có những người thiếu hiểu biết về pháp luật mới có những hành động như thế. Nhưng rơ ràng rằng, tri thức về luật pháp, hiểu biết nói chung về quyền được sống của con người, về luật pháp, điều chỉnh hành vi như thế nào. ... rất bổ ích cho các thành viên của xă hội chúng ta. Thay v́ t́m đến cái chết, các bà mẹ hăy trăn trở t́m giải pháp
* Ông có thể có vài lời tâm sự để những người phụ nữ đang trong hoàn cảnh rất có thể có hành vi mù quáng như những người phụ nữ trong các thảm cảnh trên biết dừng lại trước khi quá muộn?
- Con người ta không phải ai cũng có t́nh huống bi đát và tuyệt vọng, nhưng rơ ràng có rất nhiều người sa vào t́nh huống bi đát và tuyệt vọng, th́ người ta phải nỗ lực, phải trăn trở để t́m con đường thoát lành mạnh và sáng sủa, phải tin vào con đường sống.
Thay v́ lựa chọn những hành xử tối tăm, và có tính chất cùng đường, cuộc sống rất đáng quư, không nên hủy hoại cuộc sống đó của ḿnh, cũng như cuộc sống của trẻ. Nên nhớ là chúng ta c̣n có cả cộng đồng, chúng ta c̣n có cả nhiều người thân khác nữa. Có nhiều h́nh thức trợ giúp từ nhiều phía từ Nhà nước cũng như cộng đồng. Đừng có tuyệt vọng hóa những khó khăn của ḿnh, rồi lại lặng lẽ âm thầm chịu đựng lại dẫn đến cướp đoạt sự sống của con trẻ.
* Cảm ơn ông rất nhiều về cuộc tṛ chuyện!
Vũ Minh (thực hiện)
Tiến sỹ xă hội học lư giải căn nguyên mẹ ôm con tự tử
