Thế giới 13 ngày bên bờ vực hủy diệt (phần 2)

Ngày 19/10, Kennedy gặp các tướng lĩnh cấp cao nhất và cân nhắc mọi khả năng. Máy bay do thám tiếp tục phát hiện các tên lửa tầm trung ở Cuba. Các tướng lĩnh Mỹ tỏ ý nhất trí tiến hành xâm lược Cuba, tuy nhiên lục quân nói cần thời gian chuẩn bị. Kennedy ngần ngại vì e Liên Xô sẽ trả đũa ở Berlin. Họ cũng đề cập đến đòn trả đũa hạt nhân nhưng coi đó là giải pháp kinh khủng. CIA phát hiện một tàu chở hàng của Liên Xô gần Cuba, nghi là trên đó có vũ khí hạt nhân. Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô đánh điện về Moscow đánh giá rằng người Mỹ sốc và kinh ngạc trước sự dũng cảm của Liên Xô và chưa chuẩn bị can thiệp vào Cuba. Ảnh: National Security Archive.

Ngày 20/10, Liên Xô tuyên bố các tên lửa ở Cuba đã sẵn sàng chiến đấu sau ba tháng chuẩn bị. Chỉ huy trung đoàn phụ trách các tên lửa này phát biểu trước quân đội Xô viết rằng họ sẽ không bỏ rơi Cuba "trong tay những tên đế quốc". Giới chức Mỹ họp và quyết định kế hoạch phong tỏa Cuba. Bộ trưởng McNamara đề nghị có thêm vài phi đội oanh kích. Tuy nhiên tư lệnh hải quân phản đối việc phong tỏa là "mất bò mới lo làm chuồng". CIA thông báo các tên lửa của Liên Xô đã có thể hoạt động, và cảnh báo rằng đầu đạn hạt nhân có thể được chở đến bằng tàu ngầm. Trong khi đó các tàu hàng của Liên Xô tiếp tục ra khơi mang theo các tên lửa đạn đạo. Tổng thống Kennedy cắt bỏ các chuyến vận động tranh cử để tập trung giải quyết khủng hoảng và thông báo "bị cảm lạnh". Ông gặp các quan chức liên quan đến vụ này và nói "chúng ta đang ở rất rất gần một cuộc chiến tranh, và không có đủ hầm trú ẩn trong Nhà Trắng này cho tất cả chúng ta đâu". Ông dự kiến phát biểu trước quốc dân về kế hoạch phong tỏa Cuba vào tối ngày 22. Trong khi đó đã có khoảng 40.000 quân nhân Liên Xô tại Cuba, họ thường được mô tả như là các kỹ sư (ảnh trên). Tờ New York Times bắt đầu điều tra về các hoạt động dồn dập ở Washington. Nhà Trắng yêu cầu họ dừng bài viết vì an ninh quốc gia. Times nhất trí. Ảnh NAVI

Ngày 21/10, lệnh phong tỏa Cuba được chấp thuận. Sáng hôm đó, lần đầu tiên Nhà Trắng công khai thông báo về khủng hoảng. CIA nhận thấy các hầm chứa đầu đạn hạt nhân xuất hiện ở Cuba. Kenney phản đối ý tưởng tấn công chớp nhoáng kiểu Trân châu cảng vào Cuba, và đồng ý kế hoạch phong tỏa, nhưng vẫn yêu cầu không quân sẵn sàng cho tình huống phải oanh kích. Nhà Trắng bắt đầu trả lời báo chí về khủng hoảng, nhưng các báo đều găm tin lại vì an ninh quốc gia, theo yêu cầu của chính phủ. Chiều hôm đó, tàu chở hàng Liên Xô lại bắt đầu một hành trình mang theo tên lửa R-14 đến Cuba. Ảnh bìa báo NY Daily News, của Mitchelle Archive.

Ngày 22/10, quân đội Mỹ sơ tán thường dân khỏi vịnh Guantanamo. Tại Moscow, thông tin về các hoạt động bất thường ở Washington đến tay Khrushev. Ông này nói với con trai rằng có lẽ người Mỹ đã "phát hiện ra tên lửa của chúng ta", và thêm rằng "họ không có đề phòng". Bộ trưởng Quốc phòng Liên Xô chuẩn bị ra lệnh cho quân đội ở Cuba giáng trả các cuộc tấn công của Mỹ bằng "bất cứ phương tiện nào". Như Khrushev lo ngại lệnh này sẽ dẫn đến chiến tranh hạt nhân. Các chính phủ nước ngoài được thông báo về cuộc khủng hoảng. 161 phi cơ ném bom chiến lược được điều đến 16 căn cứ quân sự của Mỹ. Mỗi chiếc đều đem theo vũ khí hạt nhân, lần đầu tiên trong lịch sử. Trước khi Kennedy phát biểu trước quốc dân Mỹ (ảnh trên), bản copy bài nói được chuyển đến cho đại sứ Liên Xô và điện Kremlin. Trong đó có đoạn "mối đe dọa đến cả địa cầu này cần được xóa bỏ". Khrushev liền ra lệnh tăng mức báo động quân đội Liên Xô và ra tuyên bố gọi việc phong tỏa của Mỹ là hành động của kẻ cướp, tố cáo Mỹ đẩy thế giới đến chiến tranh. Kennedy nói với dân chúng Mỹ về kế hoạch phong tỏa, về các tên lửa ở Cuba và tuyên bố rằng bất kỳ quả tên lửa nào được bắn ra từ Cuba cũng đồng nghĩa với một cuộc tấn công của Liên Xô nhằm vào Mỹ, và "sẽ bị đáp trả". Ảnh: Youtube

Ngày 23/10, Kennedy yêu cầu Khrushev thận trọng. Mỹ điều các máy bay do thám tầm thấp sang Cuba chụp ảnh các bãi phóng tên lửa (ảnh trên) và phát hiện một bongke hạt nhân đang thi công dở. Các nhà lãnh đạo Liên Xô bàn bạc cả đêm trong điện Kremlin, và quyết định lui 4 tàu ngầm của nước này ở Đại Tây dương ra xa Cuba độ hai hoặc ba ngày đường. Bốn tàu vận tải chở các bộ phận của tên lửa và đầu đạn đang trên đường đến Cuba cũng được lệnh quay đầu. Kennedy gửi thư cho Khrusshev, nói rằng "cả tôi và ông đều cần phải thận trọng" và "không cho phép tình hình xấu đi thêm". Tổng thống Mỹ cũng ra lệnh cho hải quân bắt giữ các tàu của Liên Xô chở vũ khí kể từ 10 h sáng hôm sau, theo dõi đặc biệt các tàu ngầm của Liên Xô và ưu tiên bảo vệ an ninh cho các tàu hải quân Mỹ. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ McNamara gặp Tư lệnh hải quân để đảm bảo rằng quân đội không được phép bắn một viên đạn nào nếu không có lệnh của ông. Chủ tịch Cuba Fidel Castro phát biểu trên truyền hình nước này khẳng định quyết tâm bảo vệ chủ quyền tổ quốc. Ảnh: National Security Archive. Ngày 24/10, bầu không khí tăng nhiệt khi Khrushev gọi Kennedy là "kẻ cướp". Nhà lãnh đạo Liên Xô tiếp chuyện một thương gia Mỹ và tuyên bố rằng nếu Mỹ tò mò muốn biết vũ khí của Liên Xô ở Cuba là gì thì hãy tấn công đi, và căn cứ hải quân Mỹ ở vịnh Guantanamo sẽ "biến mất ngay trong ngày đầu tiên". Ông cũng nói Mỹ hãy học cách làm quen với sự hiện diện tên lửa ở Cuba, và "sống chung với chúng". Tình báo Mỹ thông báo tin các tàu Liên Xô trong vùng nước Cuba bắt đầu quay đầu. Tuy nhiên tàu ngầm của Liên Xô vẫn hiện diện ở tây Đại Tây dương. Tổng thống Kennedy lo ngại rằng tàu của Mỹ sẽ bị tấn công bởi các tàu ngầm. Bộ tư lệnh không quân Mỹ, dưới sự chỉ huy của tướng Thomas Power (ảnh trên) đã lên danh sách 220 mục tiêu hàng đầu trên đất Liên Xô, sẽ bị tấn công đầu tiên một khi lệnh đưa ra. Lục quân Mỹ được huy động đề phòng trường hợp đổ bộ vào Cuba - đây là đợt động viên lớn nhất của quân đội Mỹ kể từ sau Thế chiến II với 120.000 binh sĩ. Ước tính lượng thương vong trong 10 ngày đầu tiên nếu có chiến tranh là 18000 người bị thương và 4000 người chết. Quân đội Liên Xô cũng báo động cao - không binh sĩ nào được nghỉ phép, các đợt xuất ngũ cũng bị hoãn vô thời hạn. Khrushev gửi thư cho Kennedy tố cáo tổng thống Mỹ là "kẻ cướp" và "đẩy nhân loại đến bờ vực chiến tranh hạt nhân". Ảnh: Ảnh: National Security Archive. Ngày 25/10, đại sứ Mỹ tại LHQ điều trần trước Hội đồng Bảo an. Kennedy gửi thư cho Khrushev nói rằng việc Mỹ phong tỏa Cuba hoàn toàn là do Liên Xô "lừa dối" và triển khai tên lửa. Khrushev thừa nhận rằng để tránh một cuộc chiến tranh hạt nhân, chỉ có cách hủy các bãi phóng tên lửa, và đồng ý rút tên lửa nếu Mỹ cam kết không tấn công Cuba. Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô đánh điện về Kremlin cho biết ông tin rằng Mỹ vẫn muốn xâm lược Cuba. Điều này dựa trên một cuộc nói chuyện của một phóng viên Mỹ cho hay ông ta chuẩn bị được điều đi Cuba đưa tin. Các tàu Mỹ định chặn và khám xét tàu của Liên Xô. Họ cũng chặn một tàu của Li băng và thông báo sẽ lên lục soát. Ảnh trinh sát của hải quân Mỹ phát hiện tàu ngầm Liên Xô ở gần ranh giới phong tỏa. Mỹ phát hiện thêm sự hiện diện của các tên lửa Luba của Liên Xô trên đảo Cuba. Đại sứ Mỹ tại LHQ trình bày các bức ảnh do thám Cuba lên Hội đồng Bảo an. Đại sứ Liên Xô không bác bỏ và cũng không xác nhận sự hiện diện của tên lửa Liên Xô. Trong lúc đó, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố họ phản đối việc Mỹ rút các tên lửa khỏi nước này nếu không có vũ khí gì thay thế. Ảnh: National Security Archive.

Ngày 26/10, Mỹ chuẩn bị cho một cuộc tấn công đường không vào Cuba. Một binh sĩ canh gác sân bay ở Minnesota bắn hạ một vật thể đang leo hàng rào và báo động an ninh - hóa ra vật thể đó là con gấu. Nhưng báo động an ninh đó đã lên đến chỉ huy không quân, và họ điều động toàn bộ lực lượng đánh chặn - tất cả các máy bay ném bom chiến lược có vũ khí hạt nhân được phép cất cánh ngay khi có lệnh. Quân đội Mỹ ở khắp các địa phương tin rằng chiến tranh đã nổ ra và lao đi chuẩn bị máy bay. Sau một phút, lệnh báo động bị rút, các máy bay về trạng thái cũ. Toàn bộ các phi cơ F-106 khi đó đều chở 4 tên lửa trong đó có một tên lửa hạt nhân. Mỹ điều động các máy bay trinh thám tầm thấp trên bầu trời Cuba. Fidel Castro ra lệnh cho các lực lượng vũ trang bắn hạ bất kỳ phi cơ nào như vậy. Tướng Pliyev, tư lệnh quân đội Liên Xô tại Cuba, ảnh trên chụp cùng Castro, báo cáo với Moscow rằn ông tin là "Mỹ sẽ tấn công đêm hôm đó" và bắt đầu cho triển khai các đầu đạn hạt nhân. Một lá thư của Khrushev tới tay Kennedy (sau 12 giờ vận chuyển), cho biết Moscow có thể hủy các bãi tên lửa ở Cuba nếu Mỹ cam kết không xâm lược quốc đảo. Robert Kennedy bí mật gặp đại sứ Liên Xô tại Mỹ và thông báo rằng "chúng tôi đang xem xét nghiêm túc vấn đề tên lửa ở Thổ Nhĩ Kỳ". Ảnh: NAVI

Ngày 27/10, thứ bảy đen, cuộc khủng hoảng lên đến đỉnh điểm. Fidel Castro thông báo với Khrushev rằng ông tin Mỹ sẽ tấn công trong vòng 24 đến 72 giờ, và được cho là thúc giục Moscow xem xét khả năng tấn công hạt nhân vào Mỹ. Tuy nhiên thông tin này không được chứng thực bởi vào năm 1992, Castro khẳng định đó là do sai sót trong dịch thuật, và ông chỉ yêu cầu được bảo vệ trong trường hợp Mỹ tấn công. Đài phát thanh Moscow phát thông điệp của Khrushev kêu gọi Mỹ hủy các tên lửa ở Thổ Nhĩ kỳ để đổi lấy việc Liên Xô tháo dỡ tên lửa ở Cuba. Giới chức Mỹ họp để bàn bạc về đề xuất trao đổi này. Một phi cơ trinh thám U-2 của Mỹ bay tầm thấp để do thám Cuba. Nó bị bắn hạ, ảnh trên. Một phi cơ U-2 khác khi đang bay tuần tra ở Alaska đã vi phạm không phận Nga, bị máy bay chiến đấu Nga chặn. Phi công gọi tiếp viện và hai phi cơ Mỹ đến, đưa được chiếc U-2 về Mỹ an toàn. Tuy nhiên diễn biến này khiến các trợ lý của Kennedy cực kỳ lo ngại, bởi họ e rằng Liên Xô sẽ coi đó là cuộc trinh sát cuối cùng trước khi châm ngòi chiến tranh. Kennedy rất bực tức khi biết tin U-2 đi lạc. Tiếp tục 6 phi cơ do thám Mỹ được cử đi Cuba. Hệ thống phòng không quốc đảo liên tục bắn lên các máy bay này. Kennedy tức giận nhưng không trả đũa ngay mà quyết định sẽ dùng tên lửa đối đất nếu Cuba tiếp tục bắn máy bay. Bộ máy an ninh cao nhất của Mỹ họp, dự thảo thư sẽ gửi cho Khrushev với nội dung đàm phán về yêu cầu ban đầu của Liên Xô - không xâm lược Cuba. Kennedy cũng truyền thông điệp miệng qua đại sứ Liên Xô rằng nếu Moscow không chấp nhận bỏ tên lửa ở Cuba, Mỹ sẽ hành động quân sự. Thông điệp này cũng kèm đảm bảo rằng dù đôi bên không công khai hay bí mật bàn thảo, các tên lửa Jupiter sẽ được dỡ khỏi Thổ Nhĩ Kỳ nếu Liên Xô đáp ứng yêu cầu của Mỹ. Bức thư được chuyển cho Moscow, đồng thời tung ra cho báo chí để tránh sự chậm trễ trong việc liên lạc giữa Moscow với Washington. Kennedy và ngoại trưởng Rusk bí mật chuẩn bị một kế hoạch cho việc thương lượng đổi tên lửa ở Cuba - Thổ. Ảnh: Keystone-France/Gamma-Keystone.

Ngày 28/10, thế giới tránh được cuộc khủng hoảng có nguy cơ hủy diệt. Khrushev thông báo rằng sẽ đáp trả nếu Mỹ tấn công Cuba, nhưng nếu ngược lại, "chúng ta đồng ý hủy bỏ các bãi tên lửa". Ông ra lệnh cho tướng Pliyev rút các vũ khí. Một tàu hàng của Liên Xô cũng được lệnh đứng ngoài hàng rào phong tỏa. Đài phát thanh Moscow thông báo quyết định mới về việc hủy vũ khí. 9 giờ sáng, khi Kennedy chuẩn bị đi nhà thờ thì nhận được tin trên. Ông viết thư cho Khrushev nói rằng các thông tin mà họ trao đổi sẽ được thực thi nhanh chóng bởi cả hai chính phủ. Kennedy ra lệnh dừng các chuyến bay do thám sang Cuba và dừng mọi hoạt động chống các tàu của Liên Xô. Khrushev (trái) và Kennedy được ca ngợi là đã bình tĩnh giải quyết được cuộc khủng hoảng trong tình huống ngàn cân treo sợi tóc. Ảnh này chụp năm 1961 khi hai người gặp nhau tại Geneve. Ảnh: WordPress

Ánh Dương
VNE