Cuối tháng 5/2011, tàu đổ bộ đệm khí cao tốc Zubr (do Trung Quốc đặt hàng) gặp tai nạn ngay khi chuẩn bị hạ thủy ở Ukraine.
Tàu đổ bộ “nhảy dù”
Cụ thể, khi 2 cầu trục trong xưởng lắp ráp của Nhà máy đóng tàu đệm khí Morie (Ukraine) chuẩn bị hạ tàu đổ bộ đệm khí cao tốc Zubr xuống đất, th́ một cầu trục bị phá hủy và sập xuống cùng con tàu này.
Các tấm giáp bị văng khỏi tàu, phần trước con tàu bị phá hủy hầu như hoàn toàn, thân tàu bị biến dạng nghiêm trọng. Hiện tại, con tàu đang treo lơ lửng trên một dầm cầu trục c̣n lại v́ chẳng ai dám lên cần cầu để hạ nó xuống. Đây là tàu đổ bộ đầu tiên do Ukraine đóng cho Trung Quốc theo hợp đồng kư năm 2009.
Tàu đổ bộ đệm khí cao tốc Zubr.
Theo một số nguồn tin, các dầm cầu trục đă hoạt động không đồng bộ khiến cấu trúc một cầu trục sập đổ do quá tải, làm 2 người chết và 2 người bị thương.
Nhưng thiệt hại lớn nhất là chiếc cầu trục sập đổ đă làm biến dạng các kết cấu chịu tải của thân nhà xưởng. Bên ngoài, nhà xưởng có vẻ c̣n nguyên, nhưng bên trong th́ không c̣n sử dụng được nữa. Nguyên nhân ban đầu được cho là lỗi của con người.
Năm 2009, Công ty xuất khẩu vũ khí Ukrspetsexport (Ukraine) đă kư với Trung Quốc hợp đồng trị giá gần 350 triệu USD để đóng 4 tàu lớp Projekt 12322 Zubr Zubr (2 chiếc đóng tại Ukraine, 2 chiếc đóng ở TQ theo giấy phép, với sự tham gia của chuyên gia Ukraine).
Mùa thu năm 2010, Công ty đóng tàu Morie ở Feodosya, Crimea, Ukraine đă khởi đóng 2 tàu đệm khí Zubr theo hợp đồng này.
Thèm khát công nghệ
Hải quân Trung Quốc rất thèm khát công nghệ đóng tàu Zubr để tăng cường khả năng tác chiến đổ bộ. Họ đă đàm phán với Nga hơn 10 năm trời để mua Zubr cùng công nghệ, song vô hiệu.
Một trong những nguyên nhân đàm phán đổ vỡ là Viện thiết kế TsMKB Almaz của Nga, hăng thiết kế Zubr chỉ chấp nhận chuyển giao tài liệu kỹ thuật của Zubr sau khi Trung Quốc đă mua 10-15 tàu do họ đóng.
Nga cũng có thể không muốn bán công nghệ tàu Zubr cho Trung Quốc v́ loại tàu này sẽ có khả năng làm thay đổi cán cân quân sự ở Viễn Đông. Ngoài ra, Zubr có thể được Trung Quốc sử dụng để chống lại chính Nga trong các cuộc tranh chấp lănh thổ sau này.
Bị Nga từ chối, Trung Quốc nhanh chóng kư hợp đồng với Ukraine. Việc lănh đạo cấp cao Trung Quốc đồng ư thanh toán phần lớn nợ nần của Nhà máy Morie cho thấy, họ rất quan tâm đến hợp đồng.
Thắng lợi lớn nhất đối với Trung Quốc là theo hợp đồng, họ đă nhận được các tài liệu kỹ thuật của Zubr. Việc mất hợp đồng lẫn công nghệ tàu Zubr làm cho Viện TsKMB Almaz của Nga, cơ quan thiết kế tàu Zubr, rất tức giận và gây ra tranh căi về vấn đề quyền sở hữu trí tuệ với phía Ukraine.
Ngày 30/5/2011, Ủy ban liên ngành điều tra nguyên nhân tai nạn đă bắt đầu làm việc ở Feodosya. Công ty Morie không loại trừ khả năng phía Trung Quốc đ̣i tiền bồi thường, thậm chí hủy hợp đồng. V́ Trung Quốc tội ǵ phải mất tiền cho Ukraine nếu họ có thể tự đóng lấy tàu.
Theo một số nguồn tin, Trung Quốc đă nhận được bộ tài liệu kỹ thuật thiết kế trước thời hạn. Đa số cán bộ của công ty Morie hiện đang làm việc ở Trung Quốc để gấp rút xây dựng một nhà máy giống hệt.
Như vậy, với tài liệu kỹ thuật trong tay, không lâu nữa, Trung Quốc với sự giúp đỡ của các chuyên gia Ukraine sẽ có khả năng đóng các tàu đổ bộ Zubr với số lượng tùy thích.
Tàu đổ bộ đệm khí cao tốc lớn nhất thế giới
Zubr dùng để vận chuyển, đổ bộ binh khí kỹ thuật và các đơn vị đổ bộ lên bờ biển không được chuẩn bị trước và chi viện hỏa lực cho lực lượng đổ bộ. Tàu cũng có thể vận chuyển thủy lôi và rải các băi thủy lôi.
Thời Liên Xô, các tàu Zubr được đóng tại Nhà máy đóng tàu Morie (Ukraine) và hăng TsKMB Almaz ở St. Petersburg (Nga). Ngoài Nga, Ukraine, chỉ có 5 nước khác có khả năng chế tạo tàu đổ bộ đệm khí cao tốc là Anh, Mỹ, Australia, Canada và New Zealand.
Ưu điểm nổi bật của Zubr là kết hợp được tốc độ cao, trọng tải lớn và khả năng lội nước độc đáo. Zubr hiện có trong trang bị của hải quân Nga và Hy Lạp, c̣n các tàu trong trang bị của Ukraine đă bị loại bỏ. Zubr có thể chở 3 xe tăng chủ lực, tổng trọng lượng 150 tấn; hoặc 10 xe bọc thép chở quân có tổng trọng lượng 131 tấn và 140 lính đổ bộ; hoặc 8 xe chiến đấu bộ binh, tổng trọng lượng 115 tấn; hoặc 8 xe tăng bơi. Tàu có 4 khoang chở lính đổ bộ đủ chỗ cho 140 người. Khoang chở binh khí kỹ thuật có thể dùng để chở thêm 366 lính (tổng cộng gần 500 lính).
Tàu đổ bộ Zubr.
Tàu có thể chạy với tốc độ hơn 60 hải lư/h (gần 120 km/h) trên mặt đất, mặt nước, mặt băng và vượt vật cản dạng “tường đứng” cao 1,5 m. Tàu được trang bị 5 động cơ turbine khí. Các máy phát turbine khí cho Zubr cũng được sản xuất loạt tại Nhà máy Zarya-Mashprojekt ở Nikolayev, Ukraine.
Đại học đóng tàu quốc gia Nikolayev mang tên Đô đốc Makarov đang tiếp tục phát triển các công nghệ mới cho tàu đệm khí, đặc biệt là lớp vỏ mềm (giữa thân và bề mặt, giúp tàu vượt vật cản và sóng), một trong những thành phần trọng yếu nhất của tàu đệm khí. Một khi chế tạo được lớp vỏ mềm mới, Ukraine sẽ làm chủ hoàn toàn công nghệ tàu đệm khí Zubr.
Tàu Zubr có lượng giăn nước 555 tấn; chiều dài tối đa 57,3 m, chiều rộng tối đa 25,6 m; chiều cao tối đa trên đệm khí 21,9 m; tốc độ toàn phần hơn 60 hải lư/h; 5 động cơ turbine khíx10.000 mă lực, cự ly hành tŕnh hơn 300 hải lư ở tốc độ 60 hải lư/h và 1.000 hải lư ở tốc độ 55 hải lư/h, thời gian hoạt động độc lập 5 ngày, thủy thủ đoàn 27 người.
Vũ khí gồm hệ thống rocket phóng loạt A-22 Ogon với 2 bệ phóng MS-227 mỗi bệ 22 ṇng, bắn đạn phóng rocket 140 mm (cơ số đạn 66 quả) tầm bắn 800-4.500 m và hệ thống điều hỏa lực; 2 ụ pháo tự động 30 mm АК-630 (cơ số đạn 3.000 viên) và hệ thống điều khiển hỏa lực MR-123-02; 8 hệ thống tên lửa pḥng không vác vai Igla. Vũ khí thủy lôi của tàu gồm một bộ thiết bị dùng để rải 20-80 quả thủy lôi tùy theo chủng loại.
Nhân Vũ (theo SVP, korabley.net, almaz.spb.ru, almaz-kb.ru)
Ukraine ăn 'quả đắng' của Trung Quốc?
